253 doanh nghiệp mua bán xăng dầu lòng vòng làm tăng gần 47.000 tỉ đồng chi phí trung gian

Ngày 10-11, Thanh tra Chính phủ công bố kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu, do Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn ký ban hành.

Một trong những phát hiện đáng chú ý là tình trạng các doanh nghiệp xăng dầu mua bán qua lại với nhau trên quy mô lớn, thay vì chỉ đưa hàng từ doanh nghiệp đầu mối qua hệ thống phân phối đến người tiêu dùng.

253 doanh nghiệp mua bán qua lại, phát sinh 46.800 tỉ đồng chi phí trung gian

Theo Thanh tra Chính phủ, một trong những nguyên nhân chung dẫn đến các dấu hiệu vi phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu xuất phát từ cơ chế cho phép thương nhân đầu mối mua bán với thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối mua bán với thương nhân phân phối.

Đây là hình thức được gọi là mua bán ngang, tức các doanh nghiệp ở cùng một cấp trong hệ thống kinh doanh xăng dầu mua bán hàng hóa với nhau.

Thay vì xăng dầu chỉ đi theo chuỗi từ thương nhân đầu mối đến thương nhân phân phối, đại lý, cửa hàng bán lẻ, hàng hóa còn được mua đi bán lại giữa các doanh nghiệp cùng cấp.

Kết quả thanh tra cho thấy hoạt động này không phải hiện tượng cá biệt, mà diễn ra gần như trên toàn bộ hệ thống được kiểm tra.

Cụ thể, có tới 253/260 doanh nghiệp, chiếm 97%, thực hiện mua bán ngang, với gần 7.760 giao dịch. Tổng sản lượng xăng dầu thể hiện qua các giao dịch khoảng 34 tỉ lít, giá trị khoảng 573.777 tỉ đồng, kết luận nêu.

Đáng chú ý hơn cả là khoản chi phí phát sinh từ việc xăng dầu được mua bán qua nhiều khâu trung gian.

Kết luận thanh tra nêu rõ: "Các doanh nghiệp mua bán ngang lòng vòng với nhau làm tăng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian khoảng 46.779 tỉ đồng".

Như vậy, cùng với giá trị giao dịch hơn 573.700 tỉ đồng, Thanh tra Chính phủ xác định hoạt động mua bán ngang đã làm tăng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian gần 47.000 tỉ đồng.

Lợi dụng mua bán ngang để mua bán hóa đơn, trốn thuế

Không chỉ làm tăng chi phí trung gian, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện những dấu hiệu vi phạm phát sinh từ hoạt động mua bán xăng dầu giữa các doanh nghiệp cùng cấp.

Đây là nội dung được cơ quan thanh tra nhấn mạnh ngay sau khi chỉ ra quy mô giao dịch và khoản chi phí chiết khấu gần 46.800 tỉ đồng.

Kết luận nêu: "Một số doanh nghiệp đã lợi dụng việc mua bán ngang để mua bán hóa đơn, trốn thuế, mua bán xăng dầu lậu, xăng dầu không rõ nguồn gốc... có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự".

Theo kết luận, tại Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình, cơ quan thanh tra phát hiện doanh nghiệp sử dụng 4.692 hóa đơn đầu vào của 12 công ty "ma", thể hiện việc mua khoảng 2,6 tỉ lít xăng dầu, trị giá 42.600 tỉ đồng.

Kết quả xác minh cho thấy các công ty xuất hóa đơn không có giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh xăng dầu và không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Một số người đại diện theo pháp luật chỉ được thuê đứng tên hoặc bị giả mạo thông tin căn cước công dân.

Cũng tại Công ty TNHH Đầu tư P.A.S và bốn đơn vị trực thuộc, Thanh tra Chính phủ phát hiện việc sử dụng hơn 4.000 hóa đơn đầu vào của 8 công ty "ma", thể hiện mua khoảng 150 triệu lít xăng dầu, trị giá 3.300 tỉ đồng.

Những vụ việc này được kết luận thanh tra xác định có dấu hiệu mua bán xăng dầu không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, sử dụng hóa đơn không hợp pháp và có dấu hiệu vi phạm quy định về kế toán.

Ngoài ra, tại Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P, cơ quan thanh tra phát hiện doanh nghiệp đã xuất hóa đơn bán khoảng 93 triệu lít xăng dầu, trị giá 1.650 tỉ đồng và thu tiền khách hàng. Tuy nhiên, đến ngày 30-6-2026, vẫn còn 57,6 triệu lít chưa được giao.

Thanh tra Chính phủ xác định vụ việc có dấu hiệu xuất hóa đơn, kê khai giao dịch mua bán xăng dầu trong khi thực tế giao dịch không có thật một phần hoặc toàn bộ.

Các trường hợp nêu trên nằm trong nhóm vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự được Thanh tra Chính phủ kiến nghị cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định.

Kiến nghị sắp xếp lại hệ thống phân phối, giảm chi phí trung gian

Từ những bất cập được phát hiện, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, Bộ Tài chính phối hợp củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.

Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu tổ chức lại hệ thống phân phối, hạn chế các khâu trung gian không cần thiết.

• 

  Chuyển Bộ Công an vụ Tập đoàn Dương Đông tồn kho âm 123 triệu lít xăng dầu, chênh 2.000 tỉĐỌC NGAY

Cụ thể, Thanh tra Chính phủ kiến nghị: "Hạn chế tối đa hoặc chỉ cho phép duy trì số ít thương nhân phân phối ở các địa bàn kinh tế cần thiết; sắp xếp lại khâu phân phối để giảm chi phí trung gian, tập trung nguồn lực cho thương nhân đầu mối và mạng lưới đại lý, cửa hàng bán lẻ".

Đồng thời, cơ quan thanh tra đề xuất cho phép các đại lý, cửa hàng được mua xăng dầu từ nhiều thương nhân đầu mối nhằm bảo đảm cạnh tranh và nguồn cung có giá phù hợp.

Đối với cơ chế giá, Thanh tra Chính phủ kiến nghị xây dựng cơ chế vận hành theo thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở. 

Theo đó, thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán trên cơ sở giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.

Riêng với những bất cập về mua bán ngang, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính khẩn trương rà soát, sửa đổi các quy định về việc mua bán giữa các thương nhân, điều kiện kinh doanh xăng dầu của cửa hàng sở hữu, tổng đại lý, đại lý và kho.

Đối với các vụ việc có dấu hiệu hình sự, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công an chỉ đạo Cơ quan Cảnh sát điều tra tiếp nhận thông tin, hồ sơ, tài liệu, xem xét, giải quyết kiến nghị khởi tố các hành vi có dấu hiệu tội phạm và thông báo kết quả xử lý để theo dõi, tổng hợp.

Thanh tra Chính phủ phát hiện Công ty xăng dầu Thanh Bình chuyển khoảng 48.100 tỉ đồng thanh toán hóa đơn cho 12 công ty “ma”. Hàng loạt sai phạm tương tự cũng bị thanh tra phát hiện và chuyển cơ quan điều tra Bộ Công an xử lý.