5 việc cần làm ngay khi trẻ tiếp xúc với người mắc não mô cầu

Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người suy giảm miễn dịch, khởi phát với những triệu chứng giống cúm thông thường. Song, bệnh diễn tiến nhanh, dẫn đến viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng và tử vong chỉ trong vài giờ.

BS.CKI Bảo Đạt, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Quận 8, cho biết vi khuẩn não mô cầu cư trú ở vùng mũi họng, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc gần với nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp. Người mang vi khuẩn có thể không biểu hiện triệu chứng nhưng vẫn có khả năng truyền bệnh. Nếu trẻ từng tiếp xúc người bệnh, phụ huynh nên thực hiện 5 việc sau để giảm nguy cơ lây nhiễm và phát hiện sớm dấu hiệu nguy hiểm.

Xác định trẻ có thuộc nhóm tiếp xúc gần hay không

Đây là bước quan trọng để quyết định trẻ có cần sử dụng kháng sinh dự phòng. Nhóm tiếp xúc gần gồm người sống chung nhà, trẻ sinh hoạt cùng nhóm tại lớp hoặc người tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch tiết đường hô hấp của bệnh nhân như hôn. Tiếp xúc thoáng qua như đi ngang hoặc cùng có mặt tại một địa điểm thường không thuộc nhóm cần dự phòng.

Phụ huynh cần xác định thời điểm, hình thức tiếp xúc của trẻ với người bệnh để được nhân viên y tế đánh giá nguy cơ. Nhóm tiếp xúc gần thường được xác định trong khoảng 7 ngày trước khi người bệnh khởi phát triệu chứng đến khi được điều trị bằng kháng sinh hiệu quả đủ thời gian theo hướng dẫn.

Sử dụng kháng sinh dự phòng sớm khi có chỉ định

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), người tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc não mô cầu xâm lấn cần sử dụng kháng sinh dự phòng sớm (lý tưởng trong vòng 24 giờ sau khi xác định ca bệnh). Điều này giúp loại bỏ vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại ở vùng mũi họng, giảm nguy cơ phát bệnh, lây truyền.

Bác sĩ Đạt lưu ý trẻ đã tiêm vaccine não mô cầu vẫn có thể cần kháng sinh dự phòng nếu thuộc nhóm tiếp xúc gần. Vaccine không bảo vệ tuyệt đối, mỗi loại chỉ phòng được những nhóm huyết thanh nhất định. Việc dùng kháng sinh cần có chỉ định của bác sĩ, phụ huynh không tự ý mua cho trẻ uống.

Theo dõi triệu chứng trong 10 ngày

Thời gian ủ bệnh não mô cầu thường khoảng 3-4 ngày, có thể kéo dài đến 10 ngày. Trẻ có nguy cơ phơi nhiễm cần được theo dõi trong 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng, kể cả khi đã dùng kháng sinh dự phòng.

Triệu chứng ban đầu có thể gồm sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn, đau nhức cơ thể nên dễ nhầm với cúm hoặc sốt siêu vi. Đối với trẻ sơ sinh và nhũ nhi, dấu hiệu khởi phát đôi khi khó nhận biết hơn như bú kém hoặc bỏ bú, quấy khóc bất thường, li bì, nôn ói hoặc thóp phồng.

Bác sĩ Đạt khuyến cáo phụ huynh theo dõi ăn uống, vận động, mức độ tỉnh táo và các biểu hiện bất thường của trẻ. Nếu trẻ sốt hoặc xuất hiện triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc với người bệnh, cần đưa trẻ đi khám ngay.

Đưa trẻ đi cấp cứu khi có dấu hiệu cảnh báo

Não mô cầu có thể gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, tiến triển nhanh đến sốc nhiễm trùng, rối loạn đông máu và suy đa cơ quan chỉ trong thời gian ngắn.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn liên tục, li bì, khó đánh thức, co giật; hoặc thở nhanh, tay chân lạnh, da tái, đau chân dữ dội, nổi ban xuất huyết đỏ tím không mất màu khi ấn. Ở trẻ nhỏ, bỏ bú rõ rệt, khó đánh thức hoặc thóp phồng cũng là dấu hiệu cần nhập viện ngay.

Theo bác sĩ Đạt, không phải trẻ mắc não mô cầu đều xuất hiện ban xuất huyết hoặc cứng gáy ngay từ đầu. Do đó, không nên chờ đầy đủ các triệu chứng điển hình mới đưa trẻ đến bệnh viện. Khi nhập viện, gia đình cần thông báo tiền sử tiếp xúc với người mắc não mô cầu để bác sĩ nhanh chóng xử trí.

Phòng lây nhiễm và rà soát lịch tiêm chủng

Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, hắt hơi, không dùng chung ly nước, bình sữa, vật dụng tiếp xúc với nước bọt. Gia đình nên giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế về việc đi học, cách ly.

Phụ huynh cần kiểm tra lịch tiêm vaccine phòng não mô cầu của trẻ. Vi khuẩn có nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó có A, B, C, W và Y. Các loại vaccine hiện nay có phạm vi bảo vệ khác nhau, do đó trẻ cần được tư vấn tiêm chủng phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Bác sĩ Đạt khuyên khi trường học hay gia đình xuất hiện ca não mô cầu, phụ huynh không nên hoang mang. Điều quan trọng là phối hợp với nhà trường và cơ quan y tế để xác định đúng nhóm tiếp xúc gần, dự phòng kịp thời.

Phương Đặng