Những ngày này, hình ảnh người lính xuất hiện ngày càng nhiều trong sáng tác của Việt Anh. Từ những chiến sĩ Biệt động Sài Gòn đến các nhân vật gắn với hành trình “500 ngày đêm”, anh tìm hiểu tư liệu, phác họa từng gương mặt và đi tìm câu chuyện phía sau mỗi nhân vật.
Với Việt Anh, mỗi bức chân dung không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là cách lưu giữ ký ức về những con người đã đi qua lịch sử.
Hai thế giới không có bức tường ngăn cách
Niềm say mê nghệ thuật của Việt Anh được vun đắp từ gia đình. Cha và mẹ anh đều là họa sĩ, trong đó người cha từng là họa sĩ kháng chiến. Những câu chuyện về chiến tranh, đồng đội và những con người từng sống, chiến đấu trong một giai đoạn đặc biệt của đất nước đến với anh từ những ký ức gia đình.
Vì thế, lịch sử với Việt Anh không chỉ nằm trong sách vở mà còn hiện diện qua những câu chuyện được kể lại qua nhiều thế hệ.
Hội họa, điêu khắc và nghệ thuật sắp đặt trở thành cách anh tiếp tục lưu giữ những câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ riêng.
“Nhìn bề nổi, thời trang, trang sức đá quý và nghệ thuật tạo hình có vẻ là hai thế giới khác nhau. Một bên là thương mại, nhịp độ nhanh và thực tế; một bên là sự tĩnh lặng, trừu tượng và chiêm nghiệm. Nhưng với tôi, chúng không bao giờ tách rời” - Việt Anh chia sẻ.
Theo anh, công việc kinh doanh giúp rèn luyện khả năng quan sát, tư duy về cấu trúc, màu sắc và chất liệu. Ngược lại, nghệ thuật tạo cho anh khoảng lặng để đi sâu hơn vào cảm xúc.
Những năm tiếp xúc với đá quý, thời trang và thiết kế cũng giúp Việt Anh nhạy cảm hơn với màu sắc, tỷ lệ và chất liệu. Bởi vậy, nghệ thuật với anh không phải công việc chỉ thực hiện sau những giờ kinh doanh mà tồn tại song song, bổ trợ cho nhau.
Những gương mặt bước ra từ ký ức
Không dễ thống kê Việt Anh đã thực hiện bao nhiêu chân dung về những người lính. Chỉ riêng tranh và phác thảo, anh đã có hàng chục, thậm chí hàng trăm tác phẩm về những nhân vật gắn với lịch sử.
Từ các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn đến những nhân vật, liệt sĩ trong hành trình “500 ngày đêm”, mỗi tác phẩm đều bắt đầu từ quá trình tìm kiếm tư liệu, trò chuyện với nhân chứng hoặc thân nhân. Việt Anh đặc biệt chú ý đến ánh mắt, dáng đứng, nét mặt và thần thái của nhân vật.
“Điều khó nhất không phải tái hiện cho giống một gương mặt mà là làm sao để người xem cảm nhận được tinh thần, khí chất của nhân vật” – Việt Anh nói.
Nhà cách mạng Mai Hồng Quế, Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, má Sáu Túy, cô Chín Nghĩa... là những nhân vật để lại nhiều cảm xúc trong quá trình sáng tác của anh.
Đặc biệt, câu chuyện về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và bà Nguyễn Thị Lệ khiến Việt Anh dành nhiều thời gian tìm hiểu. Liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, quê xã Đức Tân, huyện Tân Trụ, từng hẹn người con gái mình yêu rằng sau ngày đất nước thống nhất, hai người sẽ nên duyên. Nhưng chiến tranh đã khiến lời hẹn ấy không thể thành hiện thực.
Gần 60 năm, bà Nguyễn Thị Lệ vẫn ở vậy, gìn giữ ký ức về người chồng chưa cưới. Sau quá trình tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và giám định ADN, danh tính của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được xác định. Tháng 7, bà Lệ được công nhận là vợ liệt sĩ.
Với Việt Anh, đó là cách để “500 ngày đêm” được nhớ không chỉ bằng những con số hay sự kiện, mà bằng những gương mặt con người.
Câu chuyện ấy thôi thúc Việt Anh thực hiện phác thảo chân dung liệt sĩ Huỳnh Văn Quên để gửi tặng gia đình. Với anh, đó không chỉ là việc phục dựng một gương mặt từ những tư liệu còn lại mà còn là cách lưu giữ ký ức về một con người và một lời hẹn đã kéo dài qua nhiều thập kỷ.
“500 ngày đêm” từ đó trở thành một mạch đề tài đặc biệt trong sáng tác của Việt Anh. Anh không muốn kể lịch sử chỉ bằng những con số hay sự kiện, mà bắt đầu từ những gương mặt cụ thể, những cuộc đời cụ thể và những mất mát phía sau lịch sử.
Trong một số tác phẩm, Việt Anh lựa chọn sơn mài – chất liệu đòi hỏi người nghệ sĩ phải phủ nhiều lớp rồi kiên nhẫn mài dần để hình ảnh và màu sắc ẩn phía dưới hiện lên. Với anh, quá trình ấy cũng gợi liên tưởng đến hành trình tìm kiếm ký ức sau chiến tranh: từng lớp thời gian được bóc tách để những con người từng đi qua lịch sử được gọi đúng tên, hiện diện trở lại trong ký ức hôm nay.
Ở đó, những gương mặt người lính không chỉ được tái hiện bằng đường nét. Qua từng tác phẩm, Việt Anh muốn giữ lại ánh mắt, thần thái và câu chuyện của họ – những điều mà thời gian có thể phủ bụi nhưng không thể xóa khỏi ký ức.
Vẽ để lưu giữ một phần ký ức
Trong hành trình sáng tác về những người lính, Việt Anh cho biết anh chưa bao giờ đặt câu hỏi về chi phí hay lợi nhuận.
Khi được hỏi về giá trị kinh tế của những bức tranh, anh nói điều nhận được sau mỗi tác phẩm không phải là tiền.
“Điều may mắn nhất với tôi là được vẽ chân dung các anh hùng. Tôi chưa bao giờ thu hay đặt vấn đề hỗ trợ chi phí khi vẽ những bức tranh này. Điều tôi nhận lại không phải là tiền, mà là tình cảm và sự ghi nhận đối với công lao của các thế hệ cha anh” - anh chia sẻ.
Trong hành trình ấy, Việt Anh nhận được sự đồng hành của gia đình và những người đi trước, trong đó có anh Trần Quý Bình - người thường xuyên sát cánh, động viên và góp ý trong quá trình sáng tác.
Sự tiếp sức ấy giúp một doanh nhân vẫn có thể duy trì công việc kinh doanh, đồng thời dành thời gian tìm hiểu tư liệu, gặp gỡ nhân vật và thực hiện những tác phẩm về lịch sử.
Ở tuổi 41, công việc kinh doanh vẫn chiếm phần lớn thời gian của Việt Anh. Nhưng sau những giờ làm việc, anh vẫn trở về với toan vẽ, khối đất sét hay một không gian sắp đặt.
Ở đó, những người lính tiếp tục hiện diện - không chỉ như những nhân vật của lịch sử mà như những con người cụ thể, có ánh mắt, tình yêu, khát vọng và sự hy sinh.
Với Việt Anh, đó là cách để “500 ngày đêm” được nhớ không chỉ bằng những con số hay sự kiện, mà bằng những gương mặt con người.
Và khi những gương mặt ấy còn được nhìn thấy, những câu chuyện phía sau họ vẫn còn cơ hội được kể lại với thế hệ hôm nay.