Vị Xuyên từng là một trong những chiến trường khốc liệt trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ và đồng bào đã hy sinh tại mặt trận này. Nhiều người để lại tuổi thanh xuân, những dự định còn dang dở và niềm mong mỏi đoàn tụ với gia đình. Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn được tiếp tục.
Đứng trước những phần mộ liệt sĩ, các cô gái đang ở tuổi đôi mươi có những khoảng lặng riêng. Với họ, những câu chuyện về chiến tranh vốn được biết qua sách vở trở nên gần gũi hơn khi được nghe từ những người trực tiếp đi qua chiến trường.
'Các anh cũng từng có tuổi trẻ như chúng em'
Nguyễn Thị Thúy Linh cho biết cô gần như chỉ biết im lặng khi nghe những câu chuyện về Vị Xuyên. “Im lặng vì xót xa. Im lặng vì tự hào. Im lặng vì thấy mình còn nhỏ bé quá”, Thúy Linh chia sẻ.
Điều khiến cô suy nghĩ nhiều là tuổi đời của những người lính năm xưa. Có những người chỉ 18, 20 tuổi. Nhưng thay vì học tập, theo đuổi nghề nghiệp hay những ước mơ riêng, họ bước vào chiến trường.
Những cựu chiến binh từng chiến đấu tại Vị Xuyên gọi đây là “lò vôi thế kỷ”, cách ví von về mức độ khốc liệt của chiến trường. “Bình yên hôm nay không tự nhiên mà có. Đó là mồ hôi, nước mắt, máu của các anh đã đổ xuống mảnh đất Vị Xuyên này”, Thúy Linh nói.
Cô không đặt ra những lời hứa lớn lao. Điều muốn làm trước tiên là sống tử tế, học tập và làm việc có trách nhiệm hơn để không phụ lòng những người đã ngã xuống.
Với Nguyễn Minh Hiền, câu chuyện về những người lính còn chạm vào ký ức gia đình. Cô cho biết ông, bố và chú đều từng là những người lính, vì vậy cô đặc biệt quan tâm đến câu chuyện về chiến tranh và lịch sử đất nước.
Tại Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên, Hiền được nghe cựu chiến binh Phạm Ngọc An kể về những người đồng đội. Có người hy sinh khi con mới vài tháng tuổi. Có người không kịp trở về trong ngày cưới. Có những lá thư gửi về cho mẹ rồi trở thành bức thư cuối cùng.
“Những câu chuyện ấy khiến em càng thấm thía hơn giá trị của hai chữ ‘hòa bình’”, Minh Hiền nói.
Cô đúc kết: “Những người lính năm ấy cầm súng để chúng em hôm nay được cầm bút”.
Đinh Diệu Anh cũng xúc động khi đứng trước những phần mộ liệt sĩ. Với cô, sự hy sinh của thế hệ cha anh không còn là những trang sách hay con số lịch sử.
“Có những người gửi lại tuổi thanh xuân của mình nơi mảnh đất này để hôm nay chúng em được sống trong hòa bình, được học tập, theo đuổi ước mơ và tự do lựa chọn con đường của mình”, Diệu Anh chia sẻ.
Câu nói khiến thí sinh bật khóc
Trần Xuân Khánh Linh từng đến Vị Xuyên khoảng một tháng trước. Lần trở lại này, cô vẫn giữ nguyên cảm giác trang nghiêm khi đứng trước những phần mộ liệt sĩ.
Sau lễ dâng hương, đoàn đến Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên trên điểm cao 468. Tại đây, các thí sinh được nghe cựu chiến binh Phạm Ngọc An kể về những năm tháng chiến đấu và những đồng đội đã nằm lại.
Theo Khánh Linh, bác An kể về những người lính từng là bạn, là đồng đội của mình. Họ cũng có cha mẹ, vợ con, những dự định riêng nhưng phải gác lại tất cả để lên đường.
Những câu chuyện về điều kiện chiến đấu khắc nghiệt khiến 53 thí sinh lặng người. Nhưng điều đau lòng với Khánh Linh nhất lại là câu chuyện về những đồng đội của bác vẫn chưa được tìm thấy.
Theo lời kể của Khánh Linh, trước khi thí sinh di chuyển, bác An căn dặn mọi người bước thật nhẹ bởi dưới lớp đất đá có thể vẫn còn những người lính đang nằm lại. “Bác dặn các con đến đây, đi thật nhẹ nhàng nhé vì bên dưới biết đâu còn có những người bạn của bác vẫn còn đang ngủ”, Khánh Linh nhớ lại.
Cô bật khóc!
“Em nhìn lên trời, nhìn xuống những ngọn cỏ dưới chân mình, nghe từng câu nói bác truyền đạt thật sự không thể không rơi nước mắt”, cô kể.
Sau một ngày dài với nhiều hoạt động, Khánh Linh nói cô gần như quên mất sự mệt mỏi. Điều còn lại là cảm giác lặng người và biết ơn.
Dương Quỳnh Trang cũng cho biết cô xót xa khi biết có những phần mộ chưa xác định được danh tính. Cô đặc biệt xúc động khi nghe về những người lính hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.
“Em vô cùng biết ơn”, Quỳnh Trang nói.
Với Nguyễn Thị Hoa, chuyến đi giúp cô hiểu hơn về lịch sử và nhắc nhở bản thân về trách nhiệm của thế hệ trẻ.
“Lịch sử đã đi qua, nhưng những người đã dành cả tuổi trẻ, thậm chí cả cuộc đời để bảo vệ Tổ quốc thì chúng ta không thể nào quên”, cô chia sẻ.
Điểm chung trong chia sẻ của 53 thí sinh là sự chuyển biến từ xúc động sang suy ngẫm. Họ không nói về những điều lớn lao. Phần lớn nhắc đến những việc rất cụ thể: sống tử tế, học tập nghiêm túc, làm việc có trách nhiệm, đóng góp cho cộng đồng và biết trân trọng cuộc sống bình yên.
Đó cũng là điều Ban tổ chức Hoa hậu Việt Nam 2026 nhấn mạnh trong hành trình về nguồn lần này. Theo Ban tổ chức, việc đưa thí sinh đến những địa chỉ lịch sử không chỉ nhằm giúp các cô gái tìm hiểu thêm về quá khứ mà còn hướng tới việc bồi dưỡng ý thức trách nhiệm, sự cống hiến và lòng nhân ái.
Một nén hương được thắp lên. Một phút mặc niệm trước những phần mộ. Một câu chuyện được kể lại từ người từng trải qua chiến tranh.
Và sau cùng là câu hỏi mỗi người trẻ tự đặt ra cho mình: Mình sẽ sống thế nào với tuổi trẻ mà mình đang có?
Với 53 thí sinh Hoa hậu Việt Nam 2026, câu trả lời có lẽ chưa cần phải thật lớn lao. Sau một ngày ở Vị Xuyên, điều họ muốn bắt đầu là biết trân trọng hơn hai chữ hòa bình, biết ơn những người đã nằm lại và sống có trách nhiệm hơn với hiện tại.