Nhiều người dân tại Hà Nội 'than trời' vì mùi hoa sữa quá nồng nàn - Ảnh: PHÚC TÀI
Người thấy thơm, người lại "không chịu nổi"
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam, cho biết phản ứng với mùi phụ thuộc vào cường độ, thời gian tiếp xúc, mức độ nhạy cảm và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, cùng một tuyến phố, có người thấy thơm, người khác lại đau đầu, nôn nao.
Cơ quan Đăng ký chất độc và bệnh tật Hoa Kỳ (ATSDR) ghi nhận mùi trong môi trường có thể đi kèm các biểu hiện như đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, nghẹt mũi, cay mắt và kích ứng họng.
Tuy nhiên, đây là bằng chứng về mùi môi trường nói chung, không phải kết luận rằng ngửi hoa sữa sẽ gây hại cho tất cả mọi người.
"Cần phân biệt phản ứng với mùi hương, dị ứng phấn hoa và ngộ độc. Đây là những vấn đề khác nhau, không thể chỉ dựa vào cảm giác mùi nồng đến choáng để kết luận bị ngộ độc", bác sĩ Hoàng phân tích.
Vì sao ngửi mùi lại đau đầu, buồn nôn?
Bác sĩ Hoàng cho hay mũi không chỉ giúp nhận biết mùi. Một số chất có tính kích ứng còn tác động lên các nhánh cảm giác của dây thần kinh sinh ba tại vùng mũi, tạo cảm giác cay, rát hoặc khó chịu. Hệ khứu giác cũng có liên hệ với những mạng lưới xử lý cảm giác, cảm xúc và đau trong não.
Trong đó, người mắc chứng đau nửa đầu (migraine) có thể nhạy cảm với mùi hơn bình thường. Cơn migraine không chỉ gây đau đầu mà còn có thể đi kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động và khó dung nạp mùi.
Một tổng quan hệ thống năm 2025, gồm 58 nghiên cứu với 22.299 bệnh nhân migraine, ước tính khoảng 47,8% có tình trạng ác cảm hoặc nhạy cảm với mùi; khoảng 40,1% báo cáo cơn migraine liên quan đến tác nhân mùi. Những tỉ lệ này thuộc nhóm bệnh nhân migraine và các loại mùi nói chung, không phản ánh riêng tình trạng đau đầu do hoa sữa.
Theo bác sĩ Hoàng, mùi nồng có thể là yếu tố khởi phát cơn đau ở người nhạy cảm. Tuy nhiên, đôi khi migraine đã bước vào giai đoạn báo trước, khiến người bệnh nhạy cảm với mùi hơn. Vì vậy, mùi họ nhận thấy chưa chắc là nguyên nhân duy nhất gây đau đầu.
Tương tự, buồn nôn và chóng mặt có thể xuất hiện khi tiếp xúc với mùi môi trường hoặc đi kèm migraine. Không thể chỉ từ các triệu chứng này kết luận người bệnh bị tụt huyết áp, thiếu máu não hay ngộ độc.
Cũng cần phân biệt ngưỡng ngửi thấy mùi, ngưỡng gây kích ứng và ngưỡng gây độc. Cảm giác mùi nồng không phải thước đo trực tiếp của độc tính.
Ai cần cẩn trọng với mùi hoa sữa?
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo người mắc hen phế quản cần lưu ý nếu mùi mạnh thường đi kèm ho, tức ngực, khò khè hoặc khó thở. Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), khí phế thũng cũng có thể nhạy cảm hơn với mùi môi trường. Tuy nhiên, không thể coi hoa sữa là nguyên nhân chắc chắn của mọi đợt bệnh nặng lên.
Người mắc migraine nên chú ý nếu mùi nồng thường xuyên xuất hiện trước cơn đau đầu. Người có tiền sử dị ứng phấn hoa cần theo dõi các biểu hiện như hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt và chảy nước mắt. Có cơ địa dị ứng không đồng nghĩa chắc chắn dị ứng hoa sữa.
Khả năng gây dị ứng của phấn hoa sữa cũng đã được ghi nhận trong nghiên cứu. Một công trình tại miền Đông Ấn Độ khảo sát 140 bệnh nhân dị ứng hô hấp, trong đó 40 người, tương đương 28,57%, có thử nghiệm lẩy da dương tính với chiết xuất phấn hoa Alstonia scholaris. Đây là nhóm người đã có bệnh dị ứng hô hấp, không phải mẫu đại diện cho dân số, nên không thể suy ra gần 30% người dân Hà Nội dị ứng hoa sữa.
Phấn hoa và mùi hương cũng không phải một. Đau đầu, nôn nao khi gặp mùi mạnh không đủ để chẩn đoán dị ứng. Với dị ứng qua trung gian IgE, dị nguyên có thể kích hoạt tế bào mast giải phóng histamin và các chất trung gian, tạo ra phản ứng miễn dịch khác với cảm giác khó chịu đơn thuần trước mùi nồng.
Cũng theo bác sĩ, phụ nữ mang thai có thể thấy một số mùi khó chịu hơn, nhưng chưa có cơ sở để khẳng định ngửi hoa sữa gây hại cho thai hoặc tất yếu làm nặng tình trạng nôn nghén.
Chủ động tránh mùi hoa sữa khi cần
Theo bác sĩ Hoàng, khi bắt đầu khó chịu, biện pháp đầu tiên là rời khu vực có mùi đậm, tìm không gian dễ chịu hơn và nghỉ ngơi. Người nhạy cảm có thể đổi tuyến đi bộ, tránh đứng lâu dưới tán cây đang nở hoặc tạm đóng cửa phía có nguồn mùi khi mùi tràn vào nhà.
Không nên dùng nước hoa hay xịt phòng để át mùi nếu bản thân nhạy cảm với hương liệu, bởi mùi bổ sung có thể làm tăng khó chịu. Người có bệnh nền cần tiếp tục điều trị theo hướng dẫn, không tự ý tăng thuốc hoặc dùng thuốc chống dị ứng chỉ vì đau đầu khi ngửi hoa.
Có thể ghi lại thời điểm, địa điểm tiếp xúc, thời gian xuất hiện triệu chứng và mức độ cải thiện sau khi rời nguồn mùi để cung cấp thông tin cho bác sĩ.
Nếu xuất hiện khó thở rõ rệt, khò khè tăng nhanh, đau đầu dữ dội bất thường hoặc triệu chứng thần kinh mới, người bệnh cần được đánh giá y tế kịp thời thay vì mặc định nguyên nhân là mùi hoa sữa.
Nỗi ám ảnh mang tên 'hoa sữa'Hoa sữa từ lâu đã đi vào thơ ca, âm nhạc và là một phần của mùa thu Hà Nội. Vậy nhưng với việc trồng ồ ạt cây sữa trong nhiều thập kỷ, dày đặc trên các tuyến phố, đã khiến mùa thu trở thành nỗi ám ảnh với không ít người dân thủ đô.