An Giang căng mình xử lý rác thải sinh hoạt

Nghịch lý xử lý rác nông thôn - đô thị

Buổi trưa nắng nóng kèm theo gió lùa khiến những "núi rác" cao ngất ở bãi rác Kênh 10 (phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang) thêm nặng mùi. Tiếng ruồi nhặng vo ve cùng mùi hôi của rác khiến không khí càng ngột ngạt.

Ảnh: Trần Ngọc

Ông Nguyễn Văn Tư (58 tuổi, nhà gần bãi rác Kênh 10), cho hay: "Tôi thấy bãi rác này chứa rác ngày càng nhiều. Mùa mưa nước chảy đen ngòm, ruồi nhặng phát sinh nên ai cũng lo ảnh hưởng sức khỏe".

Theo hồ sơ, bãi rác Kênh 10 có 2 ô chứa. Năm 2010, nơi đây bắt đầu nhận rác từ khu vực Châu Đốc, An Phú về chôn lấp, xử lý. Đến năm 2021, tức sau hơn 10 năm chứa rác, ô số 1 với diện tích 4,8 ha trở nên quá tải. Để có nơi chứa rác, tỉnh An Giang cũ đã cho mở thêm ô số 2 để tiếp tục nhận hơn 161 tấn rác/ngày. Hiện bãi rác Kênh 10 tồn đọng lượng rác lên tới cả triệu khối.

Ở xã Vĩnh Hòa Hưng cũng tồn tại bãi rác lộ thiên nằm cặp quốc lộ 61 khoảng 20 năm nay. Mỗi ngày, bãi rác này tiếp nhận từ 10 - 20 tấn rác thải sinh hoạt và đến nay, tại đây tích tụ hơn 50.000 tấn rác.

Đó chỉ là những lát cắt nhỏ trong bức tranh đầy thách thức mà tỉnh An Giang phải đối mặt trong việc xử lý rác thải. Ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, cho biết mỗi ngày trên địa bàn tỉnh phát sinh khoảng 2.274 tấn rác thải rắn sinh hoạt, trong đó khu vực nông thôn phát sinh khoảng hơn 1.311 tấn/ngày (chiếm 58%), khu vực đô thị phát sinh 962 tấn/ngày (chiếm 42%). Tuy nhiên, chỉ khoảng 1.737/2.274 tấn rác được thu gom hằng ngày, đạt 76,4%. Trong tổng lượng rác được thu gom, chỉ có 390 tấn/ngày đi vào các nhà máy xử lý và 660 tấn/ngày được chôn lấp hợp vệ sinh, còn lại khoảng 687 tấn/ngày (tương đương 40%) phải đổ xả tại các bãi rác lộ thiên.

Hiện trong công tác thu gom, xử lý rác tại An Giang tồn tại một nghịch lý giữa nông thôn và thành thị. Dù phát sinh lượng rác ít hơn nhưng tỷ lệ thu gom rác ở đô thị đạt tới 94,6%, tương đương khoảng 910 tấn. Còn tại nông thôn, nơi phát sinh rác nhiều hơn, do địa hình sông ngòi chằng chịt, đường làng nhỏ hẹp, xe chuyên dụng thu gom rác không thể tiếp cận sâu trong các xã vùng xa nên tỷ lệ thu gom rác chỉ đạt 63,1%, tương đương 827 tấn/ngày.

2,5 triệu tấn rác chờ xử lý

Số liệu thống kê vừa nêu cho thấy tại An Giang vẫn còn 537 tấn rác thải rắn sinh hoạt phát sinh hằng ngày chưa được thu gom, xử lý. Nếu không có cách xử lý phù hợp, lượng rác thải rất lớn này chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng nặng nề đến vệ sinh môi trường và cuộc sống của người dân. Thực tế, nhiều hộ gia đình ở ven sông nếu không có xe thu gom rác đến thu gom thì vô tư xả rác thải xuống sông, trôi lềnh bềnh.

Bên cạnh áp lực xử lý lượng rác lớn phát sinh mỗi ngày, tại An Giang còn tồn đọng, tích tụ lượng rác khổng lồ ở các bãi chứa qua nhiều năm chưa được giải quyết. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, toàn tỉnh hiện còn khoảng 2,5 triệu tấn rác đã tiếp nhận chờ xử lý. Trong đó, khoảng 630.000 tấn nằm lộ thiên phơi mưa nắng tại 66 bãi rác và 1,87 triệu tấn nằm trong các khu chôn lấp như Phú Thạnh, Kênh 10, Mương Đào, Bình Hòa…

Ảnh: Trần Ngọc

Theo ông Lê Hữu Toàn, lượng rác thu gom hằng ngày hiện dồn về 17 cụm xử lý rác toàn tỉnh, nhưng phần lớn bãi rác đã rơi vào tình trạng quá tải, vượt công suất thiết kế. Tuy đã có nhiều dự án xử lý rác được đầu tư hàng trăm tỉ đồng, có sẵn máy móc nhưng rác vẫn chưa thể đi vào nhà máy, hoặc nhà máy vận hành xử lý rác chưa đáng kể so với thiết kế, đó cũng là "điểm nghẽn" chờ tháo gỡ, xử lý.

Cụ thể, nhà máy xử lý rác Long Thạnh công suất 245 tấn/ngày, đã hoàn thiện khâu phân loại rác, lắp đặt lò khí hóa rác, xử lý nước thải và được cấp giấy phép môi trường... nhưng chưa thể vận hành hoàn toàn theo công suất thiết kế do vướng mắc hợp đồng xử lý rác. Hay nhà máy xử lý rác Kiên Lương công suất 100 tấn/ngày đã cơ bản hoàn thiện, nhưng chỉ mới vận hành thử nghiệm xử lý 30 - 40 tấn/ngày.

Riêng nhà máy xử lý rác Tâm Hằng công suất 100 tấn/ngày và dự án xử lý rác cụm Long Xuyên công suất 300 tấn/ngày dù đã được tỉnh chấp thuận đầu tư đã lâu nhưng đến nay vẫn ì ạch, chậm tiến độ xây dựng. Đối với dự án xử lý rác cụm Long Xuyên đến tháng 7.2027 mới hoàn thành, còn nhà máy xử lý rác Tâm Hằng đến quý 1/2028 mới bắt đầu hoạt động.

Hiện An Giang chỉ có 3 nhà máy Thoại Sơn, Chợ Mới, Tâm Sinh Nghĩa vận hành tốt, với tổng công suất 390 tấn/ngày. Để nâng công suất xử lý rác, tỉnh đang tập trung tháo gỡ cho 2 nhà máy Kiên Lương và Long Thạnh hoạt động, để nâng tổng công suất xử lý rác toàn tỉnh đạt khối lượng 735 tấn/ngày.

Bên cạnh đó, An Giang có 5 nhà máy dự kiến kêu gọi đầu tư trong thời gian tới với công suất xử lý 700 - 1.200 tấn/ngày. Mục tiêu đến năm 2030, tỉnh sẽ đầu tư và kêu gọi đầu tư nhiều dự án xử lý rác để nâng tổng công suất đạt 4.910 - 6.710 tấn/ngày.

Thu hồi dự án nếu nhà đầu tư tiếp tục ì ạch

Tại cuộc họp xử lý khó khăn, vướng mắc trong triển khai các công trình cung cấp nước sinh hoạt và xử lý rác thải của tỉnh vào tháng 9.2026, ông Hồ Văn Mừng, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, cho biết đến năm 2030, toàn bộ rác thải trên địa bàn phải được thu gom, xử lý triệt để, chấm dứt tình trạng bãi rác lộ thiên gây ô nhiễm. Sau năm 2030, toàn tỉnh chuyển đổi xử lý rác thải bằng nhà máy công nghệ, chấm dứt hoạt động chôn lấp rác thải. Tỉnh khuyến khích mời gọi, thu hút nhà đầu tư xây dựng nhà máy nước sạch và nhà máy xử lý rác thải tại các khu vực. Ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước cho công tác xử lý rác thải trước mắt và đầu tư nước sạch tại các vùng khó khăn, không thể kêu gọi xã hội hóa.

Theo Chủ tịch tỉnh An Giang, việc đầu tư, xây dựng nhà máy xử lý rác thải yêu cầu phải sử dụng công nghệ xanh, sạch, thân thiện với môi trường và tuyệt đối không phát sinh ô nhiễm thứ cấp. Trong xử lý rác, các đơn vị liên quan rà soát lại việc phân chia nguồn rác tại cơ sở, tránh tình trạng ký hợp đồng manh mún gây thiếu hụt nguyên liệu đầu vào cần thiết cho nhà máy xử lý rác tập trung vận hành. Đối với nhà đầu tư nhà máy xử lý rác chậm tiến độ, tỉnh yêu cầu cam kết lộ trình thực hiện và sẽ kiên quyết thu hồi dự án nếu tiếp tục vi phạm.