Sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và âm nhạc đương đại đang tạo nên một dòng chảy văn hóa đầy sức sống. Tại “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026,” các nghệ sỹ không chỉ làm mới di sản của cha ông mà còn một lần nữa khẳng định: Văn hóa truyền thống khi khoác lên mình tấm áo hiện đại sẽ trở nên sống động, thu hút và gần gũi hơn bao giờ hết với công chúng trẻ.
Tầm nhìn kiến tạo văn hóa trong kỷ nguyên mới
Văn hóa không chỉ là "sức mạnh mềm" hay tài nguyên phát triển du lịch theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, Nghị quyết 26-NQ/TW mà đang trở thành động lực kinh tế sáng tạo đầy tiềm năng.
Trong bối cảnh Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa mở ra hành lang pháp lý mới giúp di sản Việt vươn tầm quốc tế, một tác phẩm nghệ thuật nếu được đầu tư đúng tầm sẽ tạo ra chuỗi giá trị lan tỏa từ âm nhạc, du lịch đến thương mại. Đón đầu sứ mệnh đó, “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026” dành riêng một chương Văn hóa – nơi đặt gạch nối giữa di sản truyền thống và giải trí hiện đại, chứng minh sức sống thương mại và tầm vóc của văn hóa Việt.
Chương Văn hóa với chủ đề “Đầu đội trời, chân đạp đất” tại Công diễn 4 (tối 12/9) vẽ nên một diện mạo độc bản trên mặt bằng chung của các show thực tế âm nhạc. Công diễn đã tạo ra một cú hích khác biệt hoàn toàn: vừa đạt độ hoàn hảo ở chuẩn mực nghệ thuật, vừa bùng nổ về mặt cảm xúc và định hình vị thế dẫn dắt trong việc đưa bản sắc dân tộc vào làn sóng giải trí đại chúng.
Đưa chất liệu dân gian vào âm nhạc hiện đại không phải câu chuyện mới. Điều đáng chú ý ở chương Văn hóa nằm ở cách thế hệ nghệ sỹ trẻ tiếp cận di sản: Không bê nguyên những giá trị cũ lên sân khấu, mà tìm cách giải mã, tái cấu trúc và đặt chúng trong ngôn ngữ âm nhạc của thời đại.
Sự tương phản giữa chất liệu xưa và nền nhạc hiện đại tạo nên một hiệu ứng thính giác lẫn thị giác đầy thú vị: Một giai điệu hay câu chuyện quen thuộc xuất hiện trong một không gian âm nhạc hoàn toàn mới. Với thế hệ từng lớn lên cùng văn hóa dân gian, đó là cảm giác nhận ra một phần ký ức. Với khán giả trẻ, đó lại là cơ hội tiếp cận di sản bằng ngôn ngữ âm nhạc hợp thời.
Với “Tích tịch tình tang” (Cảm hứng từ truyện Thạch Sanh), Hoàng Dũng, Hoàng Rob, Will, Thỏ Da LAB và Tùng Mint đã mang cả không gian văn hóa người Tày lên sân khấu. Tác phẩm tái hiện tinh thần lễ hội, sử dụng trang phục truyền thống, kết hợp điệu Then tàng bốc, múa sư tử mèo, múa bát. Thông qua tiết mục biểu diễn của các Anh tài, khán giả được cơ hội khám phá vẻ đẹp của nghệ thuật hát Then - một loại hình nghệ thuật đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2019.
“Trên đất mình” (Cảm hứng từ huyền thoại Thánh Gióng) lựa chọn chất liệu dân ca Nam Bộ (Lý Đất Giồng) và cải lương kết hợp với hip-hop. Phân đoạn cải lương do Jun Phạm, Huỳnh Lập, Mew Amazing, BB Trần thể hiện đã tạo nên điểm nhấn xúc động, khơi dậy tinh thần hào hùng bảo vệ giang sơn.
“Tiếng ru cội nguồn” (Cảm hứng từ truyền thuyết Lạc Long Quân-Âu Cơ) khởi đầu bằng lời ru ngọt ngào, mềm mại rồi chuyển dần sang nhịp hip-hop hiện đại. Hà An Huy cùng các đồng đội đã chắt lọc cách nhả chữ, âm hưởng dân ca, gửi gắm thông điệp ý nghĩa về tình yêu cội nguồn.
Nghệ nhân giữ hồn, thế hệ trẻ tiếp bước
Điểm xúc động nhất trong hành trình mang văn hóa dân gian lên sân khấu “Anh trai vượt ngàn chông gai” không chỉ nằm ở bản phối hay hình ảnh, mà nằm ở sự hiện diện của những người giữ lửa truyền thống.
Đó là hình ảnh mẹ của Hoàng Dũng (đang thực hành hát Then) trực tiếp hỗ trợ con trai đưa tốp Then "Suối Ngàn" lên sân khấu “Tích tịch tình tang,” hay lời dặn dò, tư vấn chuyên môn từ mẹ của ca sỹ Hà An Huy (nghệ sỹ chèo Minh Phương) cho line hát mang âm hưởng làn điệu chèo trong “Tiếng ru cội nguồn.”
Đó là 3 ngày không bỏ cuộc để thuyết phục người nghệ nhân vùng cao đồng ý cho nhóm mang 2 đầu Sư tử mèo từ Bắc vào Nam để mang trọn bản sắc văn hoá lên sân khấu, sự cố vấn của nghệ sỹ Tiêu Minh Phụng và dàn nhạc đờn ca tài tử bên cạnh các nghệ sỹ trẻ tuổi trong “Trên đất mình.”
Sự kết hợp ấy chính là cầu nối thế hệ rõ nét nhất. Những người đi trước mang theo tri thức, vốn sống và tình yêu di sản được tích lũy qua năm tháng để trao lại cho con cháu. Đáp lại, những nghệ sỹ trẻ đón nhận vốn cổ ấy với thái độ trân trọng, tự mình chắt lọc và "chuyển ngữ" bằng tư duy R&B, hip-hop hay electronic của thời đại mới.
Sự lên ngôi của xu hướng "dân gian hóa" nhạc trẻ mở ra một hướng đi đầy tiềm năng, nhưng cũng đặt ra những thách thức lớn đối với người nghệ sỹ. Đưa chất liệu dân gian vào âm nhạc không chỉ đơn thuần là việc "nhồi nhét" càng nhiều yếu tố cổ truyền càng tốt.
Nếu thiếu sự nghiên cứu thấu đáo, việc kết hợp rất dễ trở thành một sản phẩm chắp vá, khi yếu tố dân gian chỉ đóng vai trò như một "lớp vỏ trang trí" hời hợt nhằm thu hút sự chú ý. Khi đó, những giá trị cốt lõi của văn hóa truyền thống nguy cơ bị giản lược thành vài âm thanh nhận diện ngô nghê.
Trong kỷ nguyên hội nhập, khi các làn sóng văn hóa ngoại nhập tràn vào với tốc độ chóng mặt, việc các nghệ sỹ trẻ tại “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026” chủ động tìm về với cội nguồn chính là lời khẳng định mạnh mẽ nhất cho sức sống của văn hóa Việt./.