Học sinh THCS tại một trường ở Singapore luyện bài trước khi bước vào kỳ khảo sát vào tháng 9-2026 - Ảnh: THẢO THƯƠNG
Từ thực trạng số hóa giáo dục tại TP.HCM được Tuổi Trẻ phản ánh trong các tuyến bài gần đây, câu chuyện "số hóa nửa vời", giáo viên và nhà trường phải "hầu hạ công nghệ", cùng sự thiếu đồng bộ của hệ thống đặt ra câu hỏi: các quốc gia đã làm gì để số hóa giáo dục hiệu quả?
Ngày 4-10, Tuổi Trẻ ghi nhận cách Estonia - quốc gia đi đầu châu Âu về chuyển đổi số, Singapore - một trong những nước dẫn đầu thế giới về số hóa giáo dục, và Phần Lan - với triết lý "số hóa lấy người học làm trung tâm" - đang triển khai giáo dục số.
Điểm chung đáng chú ý là cả ba đều xây dựng một "xương sống công nghệ" dùng chung, kết nối hệ thống và dữ liệu xuyên suốt, từ giáo dục mầm non đến đại học.
Estonia: Đồng bộ số hóa giáo dục từ chính phủ xuống nhà trường, giáo viên, học sinh
Estonia - hình mẫu chuyển đổi số giáo dục tại châu Âu - đã biến một quốc gia nhỏ vùng Baltic thành một "cường quốc công nghệ".
Theo trang thông tin chính thức của Chính phủ Estonia về chuyển đổi số (e-Estonia), bí quyết của họ nằm ở chiến lược đồng bộ tuyệt đối giữa chính phủ, nhà trường, giáo viên và học sinh dựa trên nền tảng 100% trường học trực tuyến.
Cụ thể, quản lý thời gian thực bằng hệ thống quản lý học tập quốc gia kết nối 100% học sinh, giáo viên và phụ huynh. Toàn bộ bài tập, bảng điểm, chuyên cần đều cập nhật theo thời gian thực, triệt tiêu hoàn toàn sổ liên lạc giấy.
Còn học liệu số mở quốc gia là kho lưu trữ kỹ thuật số chứa hàng vạn tài liệu giảng dạy, sách giáo khoa điện tử được kiểm định chất lượng, cho phép giáo viên tự do cá nhân hóa nội dung dạy học.
Hơn nữa, học sinh được lập trình từ lớp 1. Trẻ em không chỉ học cách sử dụng mà được dạy cách làm chủ công nghệ thông qua tư duy thuật toán, lập trình cơ bản và giáo dục an toàn mạng.
Điểm nhấn về giáo dục số của quốc gia này là liên thông hoàn toàn với bộ máy chính phủ số. Qua mã định danh số (e-ID), từ khi sinh ra cho đến khi học đại học, học sinh chỉ dùng một hồ sơ số duy nhất. Hệ thống cấp bằng tự động dựa trên dữ liệu giúp triệt tiêu hoàn toàn vấn nạn bằng giả hay thủ tục giấy.
Singapore: Gom nền tảng về một mối, giảm việc cho giáo viên
Là quốc gia tiên phong tại Đông Nam Á và thuộc nhóm dẫn đầu thế giới về số hóa giáo dục, Singapore chọn cho mình một lối đi riêng. Nếu như Estonia có cách tiếp cận hạ tầng từ rất sớm, thì đảo quốc sư tử lại tập trung vào chiến lược nâng cao năng lực số cho học sinh và cá nhân hóa việc học thông qua một hệ thống đồng bộ cấp quốc gia.
Theo Bộ Giáo dục Singapore (MOE), hành trình số hóa giáo dục của Singapore được vận hành thống nhất qua hệ thống học tập quốc gia, đó là nền tảng SLS (Singapore Student Learning Space) do MOE phát triển. SLS chính là "trái tim" của toàn bộ hệ thống giáo dục số hóa tại đảo quốc này.
SLS cung cấp học liệu chuẩn hóa theo chương trình quốc gia, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để cá nhân hóa lộ trình, giúp học sinh có thể tự học mọi lúc mọi nơi.
Nền tảng còn tối ưu hóa công nghệ, giúp giáo viên dễ dàng thiết kế bài giảng sáng tạo, tự do chia sẻ tài nguyên giáo trình giữa các trường và theo dõi sát sao tiến độ học tập của học sinh theo thời gian thực.
Đặc biệt, Singapore chính thức hóa mô hình tự học. Cụ thể từ năm 2021, MOE Singapore đã đưa "Ngày tự học tại nhà" (Home-Based Learning-HBL) thành một phần cố định trong lịch học với tần suất 1-2 ngày mỗi hai tuần. Học sinh sẽ chủ động hoàn thành bài học trên hệ thống SLS, nghiên cứu đề tài tự chọn hoặc tham gia các hoạt động ngoại khóa trực tuyến dưới sự giám sát dữ liệu của nhà trường.
Phần Lan: Số hóa để giáo viên có thêm thời gian cho học sinh
Sở hữu mô hình số hóa giáo dục hàng đầu thế giới, Phần Lan mang đến một góc nhìn hoàn toàn khác biệt. Khác với một Singapore mạnh về thiết bị hay một Estonia tối ưu về kết nối hành chính, Phần Lan thành công nhờ triết lý "Số hóa lấy người học làm trung tâm" và duy trì sự cân bằng nghiêm ngặt giữa công nghệ với tương tác trực tiếp con người.
Theo Bộ Giáo dục và Văn hóa Phần Lan, quốc gia này xây dựng hệ sinh thái số qua hai con đường.
Thứ nhất, hệ thống học tập thông minh ViLLE: Được phát triển bởi Trung tâm Phân tích học tập (Đại học Turku), nền tảng này cung cấp hàng ngàn trò chơi tương tác cao về toán học, ngôn ngữ và khoa học máy tính. Điểm ưu việt của ViLLE là khả năng chấm điểm tự động, giúp giảm tối đa khối lượng công việc chấm bài thủ công của giáo viên.
Thứ hai, cổng thông tin quốc gia Wilma: Đây là cầu nối điện tử toàn diện giữa phụ huynh, học sinh và nhà trường. Nhờ Wilma, toàn bộ thông tin về lịch trình, tiến độ và phản hồi đều được số hóa đồng bộ.
Đặc biệt, tại Phần Lan, giáo viên tuyệt đối không phải làm các loại báo cáo thủ công. Hệ thống Wilma tự động xử lý dữ liệu, giúp giáo viên tiết kiệm từ 30-40% thời gian hành chính để tập trung hoàn toàn vào việc nghiên cứu bài giảng và chăm sóc học sinh.
Một điểm nhấn quan trọng trong số hóa giáo dục ở quốc gia này là Bộ Giáo dục Phần Lan không áp đặt bất kỳ một phần mềm cứng nhắc nào từ trên xuống. Giáo viên được trao quyền tự chủ tuyệt đối để lựa chọn công cụ công nghệ giáo dục (EdTech) phù hợp nhất với đặc thù lớp học của mình.
Trường học 'ngợp' vì quá nhiều phần mềm, chuyên gia đề xuất gì?Khi mỗi phần mềm một hệ thống dữ liệu, giáo viên phải thao tác lặp lại. Chuyên gia đề xuất chuẩn hóa dữ liệu, kết nối các hệ thống.