Ba mặt trận quyết định nghị trình bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ

Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang có tỷ lệ ủng hộ thấp kỷ lục khoảng 31% theo khảo sát của Reuters/Ipsos gần đây, ba mặt trận chính đang định hình toàn bộ nghị trình tranh cử đó là giá cả sinh hoạt, vấn đề nhập cư và các cuộc chiến tranh mà Mỹ đang dính líu.

Những vấn đề này không tồn tại riêng lẻ; chúng đan xen chặt chẽ, biến chính sách đối ngoại thành vấn đề “bếp núc” hàng ngày của hàng triệu hộ gia đình Mỹ.

Giá cả - nỗi lo hàng đầu của cử tri

Khảo sát của Reuters/Ipsos và Pew Research Center đều chỉ ra rằng chi phí sinh hoạt là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định bỏ phiếu của cử tri trong cuộc bầu cử này. Khoảng 1/2 số cử tri đăng ký trong một cuộc thăm dò Reuters/Ipsos gần đây cho biết giá cả là yếu tố quan trọng nhất khi họ bỏ phiếu. Theo Pew, 84% cử tri đăng ký coi nền kinh tế là “rất quan trọng” đối với lá phiếu của họ.

Số liệu cụ thể cho thấy áp lực đang gia tăng. Giá xăng trung bình toàn quốc đạt khoảng 4,28-4,29 USD/gallon vào cuối tháng 10/2026, tăng khoảng 1,20 USD so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu của AAA. Giá dầu diesel còn tăng mạnh hơn, lên mức 6,32 USD/gallon, tăng gần 2,70 USD. Giá thực phẩm tăng khoảng 1,8% trong năm qua theo dữ liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ, trong khi giá nhà tăng khoảng 2,1% theo Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang. 

Nguyên nhân chính được các nhà phân tích và cử tri gắn với hai yếu tố: (i) Cuộc xung đột quân sự với Iran bắt đầu từ tháng 2; (ii) Các biện pháp thuế quan rộng lớn của chính quyền Trump 2.0. Cuộc chiến với Iran đã làm gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu, đẩy giá năng lượng tăng cao. Đồng thời, chính sách thuế quan cũng bị nhiều cử tri và chuyên gia đánh giá là góp phần làm tăng chi phí hàng hóa nhập khẩu. Một cuộc khảo sát của Reuters/Ipsos cho thấy khoảng 78% người Mỹ đổ lỗi ít nhất một phần cho các chính sách của chính quyền đối với việc giá cả tăng vượt thu nhập.

Đảng Dân chủ đang tận dụng vấn đề này, lập luận rằng cử tri tin tưởng họ hơn trong việc xử lý kinh tế và lạm phát. Một số khảo sát gần đây thậm chí cho thấy đảng Dân chủ dẫn trước đảng Cộng hòa trên nhiều chỉ số liên quan đến chi phí sinh hoạt và lạm phát.

Về phía Cộng hòa, họ nhấn mạnh các thành tựu về việc làm, cắt giảm thuế và cố gắng giảm bớt áp lực năng lượng bằng các biện pháp như nới lỏng một số hạn chế đối với diesel Nga. Tuy nhiên, với tỷ lệ ủng hộ của ông Trump thấp và cảm nhận kinh tế tiêu cực của cử tri độc lập, mặt trận giá cả đang tạo áp lực lớn lên đảng cầm quyền.

Nhập cư - thành công biên giới và phản ứng ngược

Nhập cư là điểm mạnh truyền thống của đảng Cộng hòa dưới thời Tổng thống Trump. Dữ liệu sơ bộ từ Bộ An ninh Nội địa cho thấy số người di cư bị bắt giữ tại biên giới phía tây nam giảm khoảng 95% so với thời chính quyền Joe Biden. Cơ quan này cũng cho biết lần đầu tiên trong cả năm tài chính không có trường hợp Cục Tuần tra Biên giới Mỹ thả người di cư vào nội địa Mỹ. Đây là thành tích mà phe Cộng hòa liên tục nhấn mạnh như bằng chứng cho thấy chính sách cứng rắn hiệu quả.

Tuy nhiên, thành công này đi kèm với cái giá chính trị. Việc thực thi pháp luật quyết liệt của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), bao gồm các chiến dịch trục xuất quy mô lớn, đã gây ra phản ứng trái chiều. Một số khảo sát cho thấy tỷ lệ người Mỹ lo ngại rằng chính sách đã “đi quá xa”.

Trong một số cuộc thăm dò gần đây, lợi thế truyền thống của đảng Cộng hòa về vấn đề nhập cư đã thu hẹp đáng kể, thậm chí đảng Dân chủ đã vượt lên nhẹ trên một số chỉ số tin tưởng. Cử tri gốc Tây Ban Nha, từng dịch chuyển về phía ông Trump năm 2024, đang có dấu hiệu quay trở lại ủng hộ đảng Dân chủ ở mức độ đáng kể tại một số khu vực cạnh tranh.

Hai đảng cũng đã có xung đột gay gắt về ngân sách. Đảng Cộng hòa cuối cùng đã phải thông qua đơn phương một gói khoảng 70 tỷ USD để tài trợ cho ICE và Cục Tuần tra Biên giới Mỹ trong phần còn lại nhiệm kỳ của Tổng thống Trump, sau khi đàm phán với đảng Dân chủ bế tắc. Phe Cộng hòa cáo buộc đối thủ ủng hộ “biên giới mở”, trong khi đảng Dân chủ tập trung chỉ trích cách thực thi cứng rắn và tác động đến cộng đồng nhập cư hợp pháp cũng như lao động.

Mặt trận này không còn là “vấn đề an ninh thuần túy” như trước. Nó trở thành cuộc tranh luận về cân bằng giữa kiểm soát biên giới và cách thức thực thi nhân đạo, giữa hiệu quả và phản ứng xã hội. Tại các khu vực có nhiều cử tri gốc Latinh hoặc thành phố lớn, vấn đề này có thể quyết định kết quả ở những ghế Hạ viện sát nút.

Chiến tranh - khi chính sách đối ngoại đụng đến túi tiền

Thông thường, chính sách đối ngoại ít đóng vai trò quyết định trong bầu cử giữa nhiệm kỳ; tuy nhiên năm 2026 lại có bối cảnh hoàn toàn khác. Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ/Israel với Iran, bắt đầu từ tháng 2, đã trở thành yếu tố then chốt vì tác động trực tiếp đến giá năng lượng. Theo khảo sát của Hội đồng Chicago về các vấn đề toàn cầu (Mỹ) và các tổ chức khác, khoảng 60-65% người Mỹ không ủng hộ cách ông Trump xử lý cuộc chiến với Iran và đa số cho rằng cuộc chiến đã làm tăng chi phí sinh hoạt cũng như ảnh hưởng tiêu cực đến vị thế quốc tế của Mỹ.

Không chỉ Iran, cuộc chiến ở Ukraine cũng đang bị kéo vào cuộc tranh luận bầu cử. Chính quyền Trump đang thúc đẩy mạnh mẽ việc nối lại đàm phán và đạt thỏa thuận, đồng thời có động thái nới lỏng một số hạn chế liên quan đến diesel Nga nhằm giảm áp lực giá nhiên liệu trong nước. Các động thái này bị chỉ trích từ cả phía ủng hộ Ukraine lẫn một số nghị sĩ Cộng hòa lo ngại về việc “nhượng bộ Moscow”. Báo chí quốc tế ghi nhận rằng Tổng thống Donald Trump đang tìm cách chuyển một phần trách nhiệm về giá nhiên liệu cao sang các cuộc xung đột bên ngoài.

Kết quả là chính sách đối ngoại lần đầu tiên sau nhiều năm trở thành vấn đề “túi tiền”. Cử tri Mỹ không chỉ quan tâm đến an ninh quốc gia hay vai trò lãnh đạo toàn cầu, mà còn nhìn thấy mối liên hệ trực tiếp giữa quyết định quân sự và hóa đơn xăng, giá thực phẩm, chi phí vận tải. Điều này tạo ra rủi ro lớn cho đảng Cộng hòa, tương tự cách cuộc chiến Iraq từng ảnh hưởng đến đảng Cộng hòa năm 2006.

Ba mặt trận đan xen và hệ quả chính trị

Theo giới chuyên gia, điểm chung của ba mặt trận trên là chúng đều xoay quanh cảm nhận của cử tri Mỹ về cuộc sống hàng ngày; cho rằng giá cả là biểu hiện rõ ràng nhất. Nhập cư và chiến tranh trở thành yếu tố làm trầm trọng thêm hoặc giải thích cho áp lực kinh tế đó. Khi giá xăng tăng, cử tri đổ lỗi cho cuộc chiến Iran; khi chi phí sinh hoạt cao, họ nhìn vào chính sách thuế quan và cách quản lý biên giới. Sự liên kết này khiến việc tách bạch “kinh tế” và “đối ngoại” trở nên khó khăn.

Đối với đảng Cộng hòa, thách thức là bảo vệ thành tích kiểm soát biên giới trong khi giảm thiểu phản ứng tiêu cực từ chính sách thực thi, đồng thời giải thích được lý do giá cả vẫn cao dù có nhiều biện pháp. Đối với đảng Dân chủ, cơ hội nằm ở việc tập trung vào “khả năng chi trả” và chỉ trích chi phí của các cuộc xung đột, nhưng họ cũng phải chứng minh mình có giải pháp cụ thể chứ không chỉ phản đối.

Khảo sát gần đây cho thấy đảng Dân chủ đang dẫn trước trên nhiều vấn đề then chốt, bao gồm kinh tế, chi phí sinh hoạt và thậm chí cả một số khía cạnh của nhập cư. Tuy nhiên, việc giành lại Thượng viện vẫn khó khăn hơn Hạ viện, vì cấu trúc ghế và bản đồ bầu cử có lợi hơn cho đảng Cộng hòa ở một số bang then chốt.

Cuộc bầu cử ngày 3/11 sẽ không chỉ quyết định cán cân quyền lực tại Quốc hội trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump. Nó còn phản ánh mức độ chịu đựng của cử tri Mỹ trước sự kết hợp giữa áp lực kinh tế trong nước và các cam kết quân sự bên ngoài. Ba mặt trận “giá cả, nhập cư và chiến tranh” đang định hình không chỉ lá phiếu, mà cả cách nước Mỹ nhìn nhận vai trò của mình trên thế giới trong những năm tới.

Dù kết quả cuối cùng ra sao, chúng đã biến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 tại Mỹ thành một cuộc trưng cầu ý dân về khả năng cân bằng giữa an ninh, biên giới và túi tiền của người dân.