Ba thế kỷ nhân loại mơ xe bay - Kỳ 3: Sáng chế xe bay thế kỷ 20 và những tai nạn thảm khốc

Trang National air and space museum viết thế này về Airphibian, chiếc xe bay được xem là thành công giữa thế kỷ 20: "Được thiết kế bởi Robert Fulton Jr., chiếc Airphibian năm 1950 đã trở thành chiếc máy bay có thể di chuyển trên đường bộ đầu tiên được Cục Hàng không dân dụng (CAA) Mỹ phê duyệt. Nó có thể bay đến sân bay và sau khi tháo rời cánh, đuôi và cánh quạt, sẽ trở thành ô tô".

Từ chiếc xe bay bị cháy

Trước đó, nhiều sáng chế xe bay cũng được thực hiện cùng tốc độ phát triển ngành hàng không. Một sáng chế gần thời gian với chiếc Airphibian là chiếc Tri-Phibian có thể bay trên không, chạy trên bộ và dưới nước được xem là đột phá vào thời điểm đó.

Trang Thehillishome ghi lại bài viết: "Mặc dù Điện Capitol từng là địa điểm ra nhiều kỳ tích bay lượn, nhưng không có sự kiện nào kết hợp được sự hài hước và bi kịch như sự kiện mà một số máy quay phim thời sự đã ghi lại vào ngày 25-10-1935.

Hôm đó, đám đông tụ tập trên bãi cỏ Thư viện Quốc hội để chiêm ngưỡng phát minh mới: Chiếc Tri-Phibian… được Constantinos H. Vlachos và Edward L. Rice sáng tạo. Chiếc xe được thiết kế để hoạt động tốt trên không, trên đất liền và trên mặt nước…".

Bài viết ghi lại: "Chiếc máy trông giống như thùng xe gắn bên hông xe máy bốn bánh. Phía trên là mui xe hình trụ được làm bằng một loại vải đặc biệt. Vlachos leo vào phát minh của mình, các nhà quay phim bắt đầu ghi hình. Tờ Washington Post mô tả khoảnh khắc tiếp theo: Mọi việc đang diễn ra suôn sẻ. Cỗ máy đang vận hành, Vlachos mỉm cười, nhóm làm phim đang quay phim - rồi, bùm! Cỗ máy bốc cháy.

Nhà phát minh bị mắc kẹt trong buồng lái. Bị nhốt trong khoang kim loại khổng lồ, kích thước như bồn tắm, ông không thể cử động. Gần đó là cảnh sát JE Baker, thuộc Đồn cảnh sát số 9, vừa tốt nghiệp trường cảnh sát. Anh lao đến giải cứu, bất chấp những ngọn lửa phun trào và kéo Vlachos đến nơi an toàn".

Vlachos phải nằm viện suốt nhiều tháng, nhưng vẫn tuyên bố sẽ bán 25 triệu chiếc Tri-Phibian. Mặc dù sau khi rời giường bệnh, người Mỹ gốc Hy Lạp này vẫn tiếp tục có nhiều tuyên bố đột phá, nhưng chiếc Tri-Phibian không bao giờ thành hiện thực.

Đến Airphibian bay được 

 Trở lại câu chuyện chiếc xe bay Airphibian, tờ Los Angeles Times đã có bài "Robert E. Fulton Jr., 95 tuổi, nhà thám hiểm, nhà phát minh" để ca ngợi thành tựu người sáng chế chiếc xe này: 

"Robert E. Fulton Jr., một nhà thám hiểm đi vòng quanh thế giới bằng xe máy vào năm 1932, phát minh ô tô bay vào năm 1945, và dành phần đời còn lại để biến những quan sát của mình từ mặt đất và trên không thành nghệ thuật nhiếp ảnh và điêu khắc…". 

Nhà yêu thích mạo hiểm và sáng chế này đã có sản phẩm hữu ích cho quân đội Mỹ như gunairstructor, thiết bị mô phỏng trực quan dùng để huấn luyện xạ thủ máy bay chiến đấu trong Thế chiến II, và chế tạo fulton skyhook để giải cứu phi công bị bắn rơi…

Tuy nhiên, sáng chế giúp Fulton nổi tiếng nhất chính là ô tô bay Airphibian. Nhiều báo chí hàng đầu như Time, Life, Saturday Evening Post, Popular Mechanics, Popular Science, New York Times đều đăng phóng sự dài về chiếc xe bay kỳ lạ này khi nó lăn bánh thực tế vào thành phố.

Chiếc Airphibian được cấp phép bay ngày 21-12-1950 bởi Cục Hàng không dân dụng Mỹ (tiền thân Cục Hàng không Liên bang). Fulton đã lái chiếc "máy bay có thể di chuyển trên đường bộ" của mình đến sân bay quốc gia Washington (nay là sân bay Ronald Reagan) rồi lái xe đến trụ sở Cục Hàng không dân dụng tại đường 17 và đại lộ Constitution để nhận giấy chứng nhận trực tiếp từ người đứng đầu Donald W. Nyrop.

Phi công tài ba này cuối cùng đã lái chiếc Airphibian của mình từ Maine đến Florida, và về phía tây đến Los Angeles. Ông cũng đã lái nó ở Anh. Ông có thể lái chiếc xe với tốc độ lên tới 145km/h, và lái máy bay 201km/h trong 645km không cần tiếp liệu.

Theo National air and space museum, Airphibian được chế tạo từ nhôm và vải, hai chỗ ngồi, động cơ Franklin 6A4-165 B3 (6 xi lanh, 165 mã lực), trọng lượng rỗng 680kg. Chiếc máy bay lai xe cao 2,34m; rộng 1,5m; dài 6,76m và sải cánh rộng 10,2m.

Thực tế nó có thể bay đến sân bay, và sau khi tháo cánh cùng một số chi tiết khác lại trở thành xe chạy trên đường. Đây là điều khác biệt lịch sử của Airphibian so với những xe bay khác từng được chế tạo trước nó khi hầu hết đều chưa thể hoàn thiện hoạt động thực tế.

Fulton đã chế tạo 4 chiếc xe như vậy nhưng nguồn tài trợ cạn kiệt và sản xuất thương mại không thành hiện thực. Hiện còn một chiếc Airphibian số hiệu NC74154 đang trưng bày ở Bảo tàng Hàng không và vũ trụ tại Washington, DC, Mỹ.

Mẫu xe bay cải tiến cũng vào… bảo tàng

Cùng thời điểm giữa thế kỷ 20 với sự xuất hiện chiếc Airphibian, một mẫu xe bay khác có đặc điểm na ná cũng ra đời. Đó là chiếc Aerocar của nhà sáng chế Moulton (Molt) Taylor.

Trang Bảo tàng hàng không EAA, Mỹ ghi lại rằng Aerocar đại diện cho khái niệm mang tính cách mạng. "Không chỉ có thể dễ dàng chuyển đổi từ máy bay thành ô tô chạy trên đường, mà cánh của nó có thể gập lại dọc theo hai bên thân máy bay đã tách rời và được kéo phía sau ô tô như chiếc xe kéo. Do đó, không cần phải để lại cánh, đuôi và cánh quạt ở sân bay để có thể lái nó trên đường cao tốc, và người ta cũng không cần phải quay lại cùng một sân bay để bay lần nữa".

Ý tưởng chiếc Aerocar nảy ra trong nhà thiết kế Moulton (Molt) Taylor năm 1946. Trong chuyến đi đến Delaware, ông đã gặp Robert E. Fulton Jr. và bị cuốn hút bởi ý tưởng máy bay có thể di chuyển trên đường bộ của ông này: chiếc Airphibian.

Molt đồng thời nhận thấy điểm yếu trong thiết kế cánh tháo rời của Fulton và bắt đầu chế tạo mẫu Aerocar với cánh gập, hoàn thành năm 1949. Sau chuyến bay trình diễn thành công, Molt đã quảng bá Aerocar tại các triển lãm máy bay và ô tô. Khi lượng yêu cầu đổ về ngày càng nhiều, Molt đã gây quỹ để chứng nhận chiếc máy bay này là xe bay thực thụ và chế tạo bốn chiếc Aerocar "tiền sản xuất" để trình diễn và bán sau này.

Aerocar hai chỗ ngồi song song, bốn bánh xe, động cơ Lycoming 0-320 (4 xi lanh, 150 mã lực) gắn phía trên bánh sau. Tốc độ bay hành trình 161km/h, tốc độ bay tối đa 177km/h, tầm bay 480km, giá bán ban đầu là 25.000 đô la.

Tuy nhiên, cũng như số phận Airphibian, chiếc xe bay Aerocar dù đã cất cánh nhưng vẫn không thể thương mại hóa thành công. Hiện nó vẫn đang nằm ở bảo tàng hàng không tại Mỹ cũng như nhiều mẫu xe bay khác.

• Ba thế kỷ nhân loại mơ xe bay - Kỳ 1: Chiếc xe bay Aerial hình con thuyền giữa thế kỷ 19

• Chiếc xe bay và giấc mơ công nghệ của Việt Nam

Nửa cuối thế kỷ 20, các mẫu xe bay được nỗ lực sáng chế và có nhiều thành công kỹ thuật. Trong đó, chiếc Skycar Moller M400 được chú ý đặc biệt khi có thể hạ cánh và cất cánh thẳng đứng với kiểu dáng hiện đại như trong phim viễn tưởng Star war. Skycar được kiên trì thiết kế bởi kỹ sư Canada Paul Sandner Moller với nỗ lực suốt 50 năm nhưng vẫn không thành công vì vấn đề tài chính. 

Ý tưởng sáng chế xe bay Tesla Roadster của Elon Musk được cho là có phần từ chiếc Skycar Moller này.

Tai nạn xe bay chết người

Quá trình hiện thực hóa ước mơ xe bay không phải lúc nào cũng lãng mạn khi không bán được thì vào… bảo tàng. Năm 1973, mẫu xe bay AVE Mizar của kỹ sư Henry Smolinski đã gặp tai nạn thảm khốc trong chuyến bay thử nghiệm ở California. Hư hỏng ở cánh khiến nó rớt, làm chính kỹ sư Smolinski lái và người bạn đồng hành Harold Blake thiệt mạng.

--------------------------------

Kỳ tới: Từ 2028, ngồi xe bay đi làm, đi chơi?

Chuyến bay đầu tiên của nhân loại do anh em người Mỹ Orville Wright và Wilbur thực hiện năm 1903. Nhưng ít ai biết ước mơ xe bay đã có trước cả máy bay…