Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu: Để bệnh viện công tự bơi, người nghèo sẽ chịu thiệt

Quốc hội đang thảo luận về tình hình kinh tế xã hội và ngân sách Nhà nước trong ngày làm việc cuối tuần. Trao đổi với phóng viên Dân trí bên hành lang Quốc hội, đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội), chia sẻ nhiều trăn trở về lĩnh vực y tế, đồng thời tiếp tục nêu nhiều kiến nghị quan trọng - những vấn đề ông từng nhiều lần đề cập trên nghị trường.

Y tế cơ sở yếu, bệnh viện tuyến trên không bao giờ hết quá tải

Mối tương quan giữa sức khỏe của nền kinh tế và sức khỏe người dân là vấn đề đầu tiên được bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu đề cập, với nhận định “kinh tế không khỏe thì an sinh không thể bền”.

Từ công tác khám chữa bệnh hằng ngày, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ thực tế khi kinh tế khó khăn, người dân trì hoãn đi khám, tự mua thuốc và đến khi vào viện thì bệnh đã nặng, chi phí điều trị cao hơn gấp nhiều lần. Gánh nặng này cuối cùng lại dồn lên hệ thống y tế công và Quỹ Bảo hiểm y tế.

Vì thế, ông cho rằng một đồng đầu tư cho y tế dự phòng, cho sàng lọc phát hiện sớm, sẽ giúp người dân tiết kiệm nhiều tiền cho điều trị về sau. “Đầu tư cho y tế dự phòng phải được coi là đầu tư cho tăng trưởng”, đại biểu Hiếu nêu quan điểm.

Hệ thống y tế cơ sở và bài toán bảo hiểm y tế là vấn đề khiến vị đại biểu ngành y day dứt nhất và cũng đã không ít lần được ông đề cập. “Không thể có một nền kinh tế phát triển ổn định nếu hệ thống y tế cơ sở còn yếu”, ông Hiếu nhắc lại phát biểu mà mình từng nhiều lần nêu tại nghị trường.

Nghịch lý đang tồn tại được đại biểu chỉ ra là ở tuyến Trung ương, tuyến tỉnh, thành phố, các bệnh viện thường xuyên trong tình trạng quá tải. Trong khi đó, ở tuyến phường, xã, trạm y tế có nơi “cửa đóng then cài”, thiếu bác sĩ, thiếu thuốc.

“Người dân không tin tưởng y tế cơ sở nên vượt tuyến, gây lãng phí rất lớn cho Quỹ Bảo hiểm y tế. Do đó, chúng ta có xây mới hàng chục bệnh viện lớn cũng chỉ như "muối bỏ bể", càng mở rộng, bệnh nhân lại đến càng đông”, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu phân tích.

Bài toán này, theo ông, sẽ còn nặng nề hơn khi nước ta đang già hóa dân số rất nhanh. Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính cùng lúc, cần được quản lý, theo dõi lâu dài ngay tại cộng đồng. “Nếu y tế cơ sở không đủ sức làm việc này, các bệnh viện tuyến trên sẽ không bao giờ hết quá tải”, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nói.

Nên bỏ cơ chế tự chủ tài chính với bệnh viện có nguồn thu trên 90% từ BHYT

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đặt ra, là phải chấm dứt việc hiểu sai về tự chủ bệnh viện.

Theo ông, tự chủ không có nghĩa là bệnh viện phải tự lo toàn bộ, tự đi vay để đầu tư, rồi phải tìm cách thu lại từ người bệnh. Thay vào đó, đã đến lúc phải tách bạch rõ đâu là nhiệm vụ Nhà nước phải đầu tư cho y tế công lập, đâu là dịch vụ để nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị.

“Nếu cứ để bệnh viện công phải tự bơi, giá dịch vụ y tế sẽ ngày càng tăng, người nghèo sẽ là người chịu thiệt đầu tiên”, ông Hiếu nói và kiến nghị sớm bỏ cơ chế tự chủ tài chính với các bệnh viện có nguồn thu trên 90% từ bảo hiểm y tế.

Theo ông, các bệnh viện tự chủ có thể tự chủ về chuyên môn, hành chính, nhân lực, nhưng Nhà nước, cụ thể là các địa phương, phải chi ngân sách trả lương cứng cho nhân viên y tế, cũng giống như chính sách đối với thầy, cô giáo.

Song song với đó cũng cần thiết kế chính sách về thu nhập, phụ cấp, cơ hội phát triển nghề nghiệp đặc thù để thu hút bác sĩ về công tác tại trạm y tế phường, xã; có hướng dẫn cụ thể và cơ chế tường minh để các tuyến hỗ trợ lẫn nhau, như TPHCM, Hà Nội đang làm. Việc làm này, theo ông Hiếu, có thể giúp các trạm y tế hồi sinh.

Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cũng thông tin tại Hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị mới đây, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã yêu cầu quyết liệt khắc phục triệt để tình trạng tự chủ hình thức, nửa vời hoặc áp dụng tự chủ chi thường xuyên với bệnh viện tuyến dưới khi chưa đủ điều kiện, dẫn đến tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh và nguy cơ tận thu hoặc lạm dụng dịch vụ y tế.

Cùng với đó, Thường trực Ban Bí thư cũng yêu cầu bảo đảm tối thiểu 30% ngân sách y tế địa phương cho y tế dự phòng; xây dựng cơ chế, chính sách đủ mạnh để thu hút, giữ chân nhân lực cho tuyến cơ sở.

Khi những yêu cầu này được hiện thực hóa, ông tin tưởng vào việc sẽ có một hệ thống y tế cơ sở đủ mạnh để cùng chung vai gánh vác nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân với các bệnh viện tuyến trên đang phải gồng mình đối diện với quá tải mỗi ngày.

Đề nghị trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 cần quan tâm bố trí đủ nguồn lực cho 3 trụ cột: y tế cơ sở, y tế dự phòng và chăm sóc người cao tuổi trước tình trạng già hóa dân số, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của tăng trưởng kinh tế không phải những con số phần trăm, mà là người dân được sống khỏe mạnh, được tiếp cận dịch vụ y tế có chất lượng và không nghèo đi vì bệnh tật.