Phạm Thị Đương, 24 tuổi, quê Lâm Đồng, bị cận thị nặng từ nhỏ, đồng thời mang vết bớt rượu vang đậm màu ở cả hai bên mặt, lan vào vùng mắt. Theo thời gian, thị lực của cô ngày càng suy giảm, kèm theo tình trạng tăng nhãn áp và rung giật nhãn cầu.
Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, bố mẹ làm nông, thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống, Đương nhiều năm không có điều kiện tiếp cận các dịch vụ điều trị chuyên sâu. Vết bớt không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình khiến cô mặc cảm, ngại giao tiếp, mà còn khiến mất thị lực khiến việc đi lại, làm việc và sinh hoạt hằng ngày trở nên khó khăn.
Theo ước tính, mỗi năm Việt Nam có khoảng 15.000-20.000 trẻ sinh ra mang các loại bớt bẩm sinh như bớt rượu vang, bớt Ota. Tuy nhiên, chỉ khoảng 15-20% được điều trị trong giai đoạn từ 0 đến 6 tuổi.
Theo TS.BS Hoàng Văn Tâm, giảng viên Bộ môn Da liễu, Trường Đại học Y Hà Nội, nhiều phụ huynh vẫn cho rằng chàm, bớt bẩm sinh chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình, chưa nhận thức đầy đủ những nguy cơ đối với sức khỏe.
Đương (ngoài cùng bên phải) và bác sĩ Tâm trong buổi chia sẻ về bớt bẩm sinh.
Trong khi đó, một số loại bớt, đặc biệt là bớt rượu vang ở vùng mặt và quanh mắt, có thể liên quan đến những bất thường ở mắt, trong đó có tăng nhãn áp, làm tổn thương thần kinh thị giác và dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện, xử trí phù hợp.
Một số trường hợp bớt rượu vang còn có thể tiến triển theo thời gian, gây dày da, phì đại mô, đau nhức, chảy máu hoặc biến dạng khuôn mặt. Bớt Ota cũng có những đặc điểm tổn thương riêng, có thể liên quan đến các vấn đề tại mắt, đòi hỏi được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa.
Theo bác sĩ Tâm, với những tổn thương có nguy cơ ảnh hưởng đến mắt, việc thăm khám không nên chỉ dừng lại ở đánh giá màu sắc, kích thước hay phạm vi của vết bớt trên da. Người bệnh cần được kiểm tra chuyên khoa phù hợp để phát hiện sớm các bất thường, từ đó có hướng theo dõi và can thiệp.
Bác sĩ rất tiếc với những trường hợp như Đương vì không được điều trị sớm. Việc đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám ngay từ sớm có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá tổn thương, xác định nguy cơ biến chứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Đối với bớt rượu vang, điều trị bằng laser từ sớm, ngay từ giai đoạn sơ sinh khi có chỉ định phù hợp, có thể giúp cải thiện đáng kể màu sắc tổn thương. Với bớt Ota, laser cũng là một trong những phương pháp được sử dụng để điều trị sắc tố. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào loại bớt, đặc điểm tổn thương, độ tuổi và đáp ứng của từng người bệnh, không thể áp dụng một tỷ lệ thành công chung cho tất cả trường hợp.
Đáng lưu ý, điều trị bớt chủ yếu nhằm cải thiện tổn thương trên da, không đồng nghĩa với việc có thể phục hồi những tổn thương thị giác đã xảy ra. Khi người bệnh đã xuất hiện tăng nhãn áp hoặc suy giảm thị lực, việc đánh giá và điều trị các biến chứng tại mắt cần được thực hiện song song theo chỉ định chuyên khoa.
Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi phát hiện vết bớt bẩm sinh, nhất là các tổn thương ở mặt, quanh mắt hoặc có dấu hiệu thay đổi về kích thước, màu sắc, độ dày. Ngay cả khi gia đình chưa đủ điều kiện điều trị ngay, việc thăm khám sớm vẫn cần thiết để xác định nguy cơ và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.