Theo Đề án Quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước, mục tiêu khoảng 12.100 ha đất cây xanh đến năm 2030 gồm 8.600 ha cây xanh công cộng đô thị, 1.550 ha cây xanh sử dụng hạn chế và 1.950 ha cây xanh chuyên dụng.
Chỉ tiêu cây xanh đô thị phấn đấu đạt trên 10 m²/người.
Quá trình điều chỉnh cây xanh có thể kéo dài nhiều thập kỷ
Đề án đặt cây xanh đường phố trong hệ thống gồm công viên, vườn hoa và mặt nước. Theo hướng tiếp cận này, việc trồng thêm cây cần gắn với tổ chức không gian, bảo đảm người dân có điều kiện sử dụng và hưởng lợi từ cảnh quan xanh.
Một tuyến phố được chỉnh trang cũng cần được xem xét trong quan hệ với khu dân cư, công viên và những khoảng mở xung quanh.
Đối với các tuyến phố trung tâm, đề án xác định sáu nhóm cảnh quan, từ phố ký ức, tuyến hồ xanh di sản đến các trục giao thông lớn, cửa ngõ.
Phố Phan Đình Phùng tiếp tục giữ hàng sấu ở đoạn từ Mai Xuân Thưởng đến Cửa Bắc và hàng nhội từ Cửa Bắc đến Hàng Đậu. Cách tổ chức này chú trọng đặc điểm từng tuyến, đồng thời duy trì những hàng cây đã tạo nên diện mạo quen thuộc.
Cùng với định hướng phát triển, Hà Nội vừa ban hành danh mục 18 loài cây cấm trồng.
Danh mục gồm bã đậu, bồ hòn, bồ kết, cao su, cô ca cảnh, bông gòn, lòng mức, mã tiền, me keo, ô đầu, dướng, siro, sưng Nam bộ (sơn lu), tỏi độc, thông thiên, trúc đào, trứng cá và dâu da. Các lý do được nêu liên quan đến độc tố, gai, cành dễ gãy hoặc ảnh hưởng vệ sinh môi trường.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy quá trình điều chỉnh cây xanh có thể kéo dài nhiều thập kỷ, gắn với nghiên cứu giống, tổ chức trồng lại và bảo đảm độ che phủ.
Theo KTS Nguyễn Khánh Huy - chuyên gia quy hoạch kiến trúc đô thị, có những trường hợp cần chặt bỏ, thay thế loài cây không còn phù hợp. Tuy nhiên, việc trồng mới không lập tức bù đắp giá trị của cây trưởng thành. Ông lưu ý đô thị phải chờ nhiều năm để có một tán cây rộng, vì vậy quyết định thay thế cần được nghiên cứu kỹ.
Để hình dung khoảng chờ ấy, ông Huy nêu các mốc cây cần 1-2 năm bén rễ, 3-5 năm trổ hoa, 5-10 năm mới xòe tán rộng. Đây là những khoảng thời gian ông dùng để nhấn mạnh quá trình hình thành tán cây.
Nghĩa là trong khoảng chờ cây mới sinh trưởng, người dân vẫn cần bóng mát và đô thị vẫn cần duy trì những chức năng môi trường của cây xanh.
Bài học từ hoa sữa
KTS Nguyễn Khánh Huy phân tích hoa sữa chỉ là một trường hợp cụ thể của bài toán lựa chọn cây và mật độ. Loài cây này không thuộc danh mục 18 loài cấm trồng vừa công bố.
Những phản ánh về mùi hương cần được giải quyết trên cơ sở khảo sát vị trí và ảnh hưởng thực tế. Hiện nay Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật Hà Nội đã yêu cầu khảo sát từng tuyến, từng cây, lấy ý kiến các hộ dân chịu ảnh hưởng để nghiên cứu phương án phù hợp.
Theo KTS Nguyễn Khánh Huy, chọn cây cho Hà Nội cần bắt đầu từ việc hình dung con phố khi cây trưởng thành. Tán cây sẽ vươn tới đâu, có vướng ban công, có che được lối đi bộ? Bởi vì ngay cả một loài cây đẹp vẫn có thể gây bất tiện nếu trồng trong không gian quá chật.
“Chẳng hạn, với phố cũ, việc chọn cây cần tính đến chiều rộng vỉa hè, độ cao nhà và khoảng cách giữa các mặt tiền. Tán cây cần hài hòa với kiến trúc, vừa tạo bóng mát vừa giữ được tầm nhìn tới những công trình có giá trị. Đó cũng là cách gìn giữ nét riêng của từng con phố”, ông nhìn nhận.
Ở quy mô rộng hơn, ông cho rằng cần chú ý sự kết nối giữa những khoảng xanh. Một hàng cây có thể dẫn người đi bộ tới vườn hoa, rồi nối với lối dạo ven hồ. Theo cách nhìn ấy, chất lượng cảnh quan cần được cảm nhận qua hành trình hằng ngày: người dân có thể đi dưới bóng cây, dừng chân nghỉ và thuận tiện tìm đến một khoảng xanh gần nhà.
Theo đó, việc giải quyết bất tiện của mùa hoa cũng cần đi cùng kế hoạch duy trì cây xanh nhiều năm sau đó. Một quyết định loại bỏ cây chỉ thực sự đầy đủ khi đã tính đến phần bóng mát bị mất và cách bù đắp khoảng trống ấy.
Và hướng xử lý tốt nhất mà nhiều quốc gia đã áp dụng thành công đó là tùy tình trạng cây và điều kiện từng khu vực để lựa chọn giữ lại, chăm sóc, điều chỉnh mật độ hoặc đánh chuyển có chọn lọc, kết hợp trồng bổ sung ở những vị trí phù hợp.