Tại hội thảo "An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số" ngày 23/10 ở Hà Nội, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó cục trưởng An ninh mạng (A05) - Bộ Công an, cho rằng hạ tầng năng lượng là một trong những hạ tầng đặc biệt quan trọng, có thể trở thành mục tiêu trong các cuộc xung đột. Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, nhiều hệ thống khác cũng có thể bị ảnh hưởng, từ thông tin liên lạc đến điều khiển, giám sát và vận hành.
Theo ông Tùng, nguy cơ tấn công mạng vào hạ tầng trọng yếu không còn là vấn đề lý thuyết. Ông cũng lưu ý hệ thống công nghệ thông tin (IT), công nghệ vận hành công nghiệp (OT) và dữ liệu vận hành cần được bảo vệ theo đặc thù riêng, từ khâu đầu tư, thiết kế đến tổ chức vận hành.
Phó cục trưởng A05 Triệu Mạnh Tùng phát biểu tại sự kiện. Ảnh: NCA
Trong tham luận về bảo vệ hệ thống công nghệ thông tin của ngành năng lượng, ông Nguyễn Trung Nghĩa, chuyên gia tư vấn an ninh mạng tại Công ty cổ phần Công nghệ An ninh mạng quốc gia Việt Nam NCS, chỉ ra nhiều thách thức trong bảo vệ hệ thống. Các nhà máy phải duy trì vận hành liên tục nên khó dừng để vá lỗi hoặc kiểm tra; thiết bị có nhiều thế hệ, đến từ nhiều nhà cung cấp; trong khi hệ thống ngày càng phức tạp, có cả các kênh truy cập của nhà thầu bảo trì.
Hạ tầng năng lượng cũng thường phân tán tại nhiều cơ sở, với những vùng mạng cần cách ly. Việc triển khai giải pháp an ninh mạng vì thế phải tính đến điều kiện vận hành thực tế, tránh để hoạt động kiểm tra hoặc xử lý sự cố gây ảnh hưởng đến hệ thống công nghiệp.
Theo đề xuất của NCS, doanh nghiệp cần xây dựng danh mục tài sản công nghệ, nhận diện kết nối và thay đổi trong hệ thống, đồng thời phân vùng mạng, kiểm soát quyền truy cập từ xa và giám sát dấu hiệu bất thường. Các giải pháp bảo vệ máy chủ, máy trạm cần kết hợp với giám sát hành vi vận hành để phát hiện mã độc, thay đổi trái phép trong cấu hình bộ điều khiển công nghiệp.
Bên cạnh nguy cơ mạng, an ninh năng lượng còn chịu tác động từ biến đổi khí hậu, thiên tai, biến động thị trường và sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nhiên liệu, thiết bị. TS Nguyễn Huy Hoạch, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho rằng yêu cầu đối với hệ thống năng lượng không chỉ là bảo đảm đủ nguồn cung, mà còn phải duy trì hoạt động ổn định, kiểm soát chi phí và có khả năng phục hồi khi xảy ra sự cố.
Các chuyên gia cũng đề cập khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu sử dụng năng lượng và hỗ trợ quản trị phát thải. Tuy nhiên, dữ liệu vận hành cần được bảo đảm tính toàn vẹn, bởi dữ liệu sai lệch có thể dẫn đến sai sót trong dự báo, điều độ và các quyết định do hệ thống AI hỗ trợ.
Một số thách thức với hệ thống IT/OT về năng lượng được NCS chia sẻ. Ảnh chụp màn hình
Ông Vũ Duy Hiền, đại diện Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa năng lượng, công nghệ số và an ninh mạng. Theo ông, khi các hệ thống năng lượng ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và công nghệ điều khiển, bảo vệ an ninh mạng phải trở thành một phần không thể tách rời của bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Ông Hiền đề xuất ba định hướng trọng tâm: chuyển từ bảo vệ bị động sang chủ động quản trị rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và các tổ chức chuyên môn; gắn ứng dụng công nghệ mới với yêu cầu an ninh, an toàn và phát triển bền vững.
Lưu Quý