Theo thống kê của các cơ quan chức năng, người nghiện ma túy chủ yếu nằm trong độ tuổi 18-35 (chiếm 70%), độ tuổi chiếm tỷ lệ lớn của công nhân lao động ở các khu công nghiệp.
Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, tội phạm ma túy đang tìm cách tiếp cận, lôi kéo công nhân lao động, biến khu nhà trọ, cổng xí nghiệp thành điểm mua bán trái phép ma túy.
Thực trạng này không chỉ gây lo lắng trong công nhân lao động mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực và an ninh trật tự ở cơ sở.
Khi ma túy "ẩn mình" trong khu công nghiệp
Tính đến năm 2025, toàn quốc có gần 182.000 người nghiện ma túy, trong đó công nhân khoảng 16.500 người, chiếm gần 10% số người nghiện.
Trong nhóm công nhân khu vực phi chính thức, làm ngắn hạn tại các công trường, công trình xây dựng, đến từ các tỉnh miền núi phía bắc, tỷ lệ sử dụng trái phép chất ma túy còn cao hơn nhiều.
Đáng lo ngại, ma túy đang bị biến thành công cụ nô dịch người lao động thông qua thủ đoạn tàn nhẫn: Dùng ma túy thay cho tiền lương. Đây cũng chính là thủ đoạn chăn dắt mới, vừa bóc lột, vừa hủy hoại, biến người lao động thành nạn nhân hoàn toàn của tội phạm ma túy.
Thời gian qua, liên tiếp xảy ra nhiều vụ việc cai thầu trả công cho công nhân bằng ma túy. Không ít lao động dần rơi vào tình trạng lệ thuộc vào ma túy, tiền công bị trừ sạch để thỏa mãn cơn nghiện và dần lạc lối, vướng vào các hành vi vi phạm pháp luật.
Điển hình, tại Khu công nghiệp Thuận Thành, Bắc Ninh, cai thầu Lò Văn L, sinh năm 1994, quản lý 12 công nhân. Mặc dù thỏa thuận mức lương là 400.000 đồng/ngày, nhưng thực tế nhóm lao động này không nhận được đủ tiền mặt.
Thay vì trả tiền công lao động, ma túy được phát đều ba bữa. L còn tự chấm công, ghi chép chi tiết số gói ma túy đã phát cho từng người để làm căn cứ quyết toán tiền công, bởi thế cuối tháng, tiền công lao động bị trừ sạch.
Tại xã Ô Diên, Thành phố Hà Nội, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy phối hợp Công an xã kiểm tra khu lán, xưởng cho công nhân xây dựng thuê trên địa bàn xã Ô Diên phát hiện 32 đối tượng dương tính với heroin, đa phần đều là công nhân đến từ các tỉnh miền núi Tây Bắc.
Trước thực trạng đáng báo động trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam xác định tăng cường trang bị kiến thức, kỹ năng phòng, chống ma túy cho công nhân lao động là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách và cần được thực hiện thường xuyên, kiên trì.
Đây cũng là giải pháp thiết thực góp phần bảo vệ người lao động, giữ vững an ninh trật tự ở cơ sở. Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Ngọ Duy Hiểu cho biết: Thực hiện Chỉ thị 36/CT-TW, ngày 16/8/2019 của Bộ Chính trị về tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ Bộ Công an, triển khai nhiều chiến dịch phòng, chống ma túy toàn diện, với quan điểm xuyên suốt là: “Lấy dự phòng là chính, công tác thông tin-giáo dục-truyền thông là then chốt”.
Lá chắn an ninh không chỉ nằm trên giấy, mà được hiện thực hóa bằng những mô hình vận hành sống động ngay tại cơ sở.
“Cánh tay nối dài” trong phòng ngừa tệ nạn xã hội
Tại Hải Phòng, mô hình “Khu công nghiệp không ma túy” ở Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền là một điển hình: Công đoàn thường xuyên tổ chức tuyên truyền, vận động. Hằng ngày, lực lượng bảo vệ khu công nghiệp phối hợp công an cơ sở tổ chức các ca tuần tra mật phục.
Công đoàn, người lao động sẵn sàng cung cấp thông tin. Mọi biểu hiện bất thường, từ việc tụ tập hút thuốc lá điện tử lạ, đến các giao dịch nghi vấn tại cổng xưởng đều được ghi hình, đưa vào hệ thống dữ liệu giám sát, báo cáo trực tiếp cho lực lượng công an xử lý kịp thời.
Trung tá Nguyễn Xuân Thủy, Phó Trưởng Công an phường Thiên Hương, thành phố Hải Phòng cho biết: Sau lễ ra mắt, ký kết giao ước thi đua thực hiện, Ban Chỉ đạo tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền trực tiếp trong khu công nghiệp.
Công an phường tiếp tục nắm chắc tình hình, tăng cường tuần tra, phòng ngừa và kiên quyết xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm; đồng thời phối hợp công đoàn cơ sở các khu công nghiệp tiến hành ký giao ước thi đua, cam kết tuyệt đối không sử dụng, mua bán, tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Đánh giá về hiệu quả của mô hình, Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng Nguyễn Anh Tuân cho rằng, sự phối hợp giữa tổ chức công đoàn, công an, doanh nghiệp trong mô hình “Khu công nghiệp không ma túy” không chỉ dựng lên lá chắn phòng ngừa từ gốc mà còn kiến tạo môi trường lao động an toàn, lành mạnh, hiệu quả.
Ngoài ra, hiện có 3.184 “Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân” cũng đang được tổ chức công đoàn duy trì trên phạm vi cả nước đã phát huy hiệu quả bảo vệ công nhân lao động trước nguy cơ tội phạm, ma túy.
Nét nổi bật trong công tác phòng, chống ma túy thời gian gần đây là sự đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền của tổ chức công đoàn với các podcast, video ngắn, infographic dễ hiểu, dễ nhớ.
Đáng chú ý, cuộc thi trực tuyến tìm hiểu Luật Phòng, chống ma túy do Tổng Liên đoàn tổ chức năm 2024 đã thu hút hơn 363.000 lượt công nhân tham gia.
Bên cạnh đó, Quy chế phối hợp giữa Tổng Liên đoàn Lao động và Bộ Công an đã được cụ thể hóa bằng các hành động thiết thực tại cơ sở.
Hai ngành thường xuyên phối hợp tổ chức các đợt truyền thông chuyên sâu, giáo dục pháp luật, nhận diện các loại ma túy; phương thức thủ đoạn mới của tội phạm cho hàng triệu lượt người lao động.
Công nhân Nguyễn Huy Phong, Công ty K+K Fashion (Cụm Công nghiệp Ngọc Hòa, thành phố Hà Nội) chia sẻ: “Được tổ chức Công đoàn và lực lượng công an tuyên truyền, hướng dẫn cụ thể, chúng tôi hiểu hơn về tác hại của ma túy, từ đó sẽ có những biện pháp tránh xa không sử dụng, chủ động phòng tránh vi phạm pháp luật; ảnh hưởng đến sức khỏe. Hơn thế nữa, chúng tôi cũng trở về gia đình, khu ở trọ, tuyên truyền thêm với gia đình, đồng nghiệp cùng nói không với ma túy”.
Đại tá Nguyễn Văn Cường, Phó Cục trưởng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Bộ Công an, đánh giá: Thời gian qua sự phối hợp giữa lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy với tổ chức công đoàn các cấp đã đạt được nhiều kết quả tích cực, từng bước tạo ra cơ chế phối hợp chặt chẽ trong công tác phòng, chống ma túy, tác hại của ma túy, nhất là tại các khu công nghiệp-khu chế xuất.
Công đoàn đã phát huy vai trò là tổ chức đại diện cho người lao động thường xuyên phối hợp lực lượng công an đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về ma túy; xây dựng những mô hình tự quản doanh nghiệp không ma túy; cung cấp nhiều thông tin giá trị để điều tra, triệt phá các loại tội phạm ma túy trong công nhân, khu công nghiệp; thật sự trở thành cánh tay nối dài của lực lượng công an.
THÁI SƠN-THANH THỦY