Thuyết tương đối, phương trình E=mc² và những công trình làm thay đổi nền vật lý hiện đại đã đưa Albert Einstein trở thành một trong những nhà khoa học nổi tiếng nhất thế kỷ XX.
Ít ai biết rằng, khi công bố những công trình quan trọng, Einstein vẫn đang làm việc tại Sở Sáng chế Thụy Sĩ với mức lương chỉ vài trăm franc mỗi tháng.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Einstein thường xuất hiện với phong cách giản dị, không cầu kỳ (Ảnh: Getty).
Khởi đầu với vài trăm franc mỗi tháng
Năm 1902, Einstein bắt đầu làm việc tại Sở Sáng chế Thụy Sĩ tại Bern với vị trí chuyên viên kỹ thuật hạng ba, ông nhận mức lương 292 franc Thụy Sĩ mỗi tháng.
Công việc tại Sở Sáng chế mang lại cho Einstein nguồn thu nhập ổn định, đồng thời cho phép ông tiếp tục nghiên cứu vật lý trong thời gian rảnh. Đây cũng là giai đoạn quan trọng trong sự nghiệp khoa học của ông.
Tháng 4/1906, Einstein được thăng lên chuyên viên kỹ thuật hạng hai, với mức lương tăng lên 375 franc/tháng. Những con số này được Cơ quan Sở hữu trí tuệ và Nhãn hiệu Đức (DPMA) công bố trong tư liệu về thời gian Einstein làm việc tại Sở Sáng chế Thụy Sĩ.
Năm 1905, khi vẫn làm việc tại đây, Einstein công bố một loạt công trình có ảnh hưởng lớn tới vật lý hiện đại, trong đó có nghiên cứu về chuyển động Brown, hiệu ứng quang điện, thuyết tương đối hẹp và mối quan hệ giữa khối lượng với năng lượng.
Năm 1921, ông được trao Nobel Vật lý vì những đóng góp cho vật lý lý thuyết, đặc biệt là phát hiện định luật của hiệu ứng quang điện. Giải thưởng được trao vào năm 1922.
Năm 1933, Einstein nhận lương 15.000 USD/năm
Khi danh tiếng của Einstein ngày càng lớn, các cơ hội làm việc và thu nhập của ông cũng thay đổi.
Năm 1931, Viện Công nghệ California (Caltech) mời Einstein tới làm việc trong thời gian ngắn. Tạp chí Engineering and Science của Caltech cho biết, ban đầu, Einstein được đề nghị mức thù lao lên tới 20.000 USD cho 10 tuần làm việc.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Albert Einstein và Elsa Einstein năm 1930 (Ảnh: Los Angeles Times).
Sau quá trình thương lượng, khoản tiền cuối cùng Einstein đồng ý nhận là 7.000 USD cho chuyến làm việc này. Tư liệu của Caltech cũng cho biết Einstein sau đó có các đợt làm việc tại Viện vào các năm 1931, 1932 và 1933.
Năm 1933, Einstein rời châu Âu và tới Mỹ trong bối cảnh Đức Quốc xã lên nắm quyền. Ông trở thành giáo sư tại Institute for Advanced Study (Viện Nghiên cứu Cao cấp - IAS) ở Princeton, bang New Jersey.
Một hồ sơ của chính IAS được lưu trữ trong kho tư liệu ghi rõ, Einstein được bổ nhiệm làm giáo sư Vật lý lý thuyết từ ngày 1/10/1933 với mức lương 15.000 USD/năm.
Thỏa thuận cũng quy định Einstein đóng góp 5% tiền lương vào quỹ bảo hiểm và niên kim, trong khi Viện đóng góp một khoản tương ứng.
Nếu Einstein nghỉ hưu ở tuổi 65, ông sẽ nhận khoản trợ cấp 8.000 USD/năm. Trong trường hợp Elsa Einstein (vợ của Albert Einstein) sống lâu hơn chồng, bà sẽ nhận 5.000 USD/năm theo thỏa thuận. Cơ quan này cũng cam kết chi trả chi phí đưa Einstein và vợ sang Mỹ.
Mức lương này cũng cho thấy vị thế đặc biệt của Einstein trong giới khoa học lúc đó. Tuy nhiên, một tư liệu lịch sử khác của IAS cho biết Einstein không đặt vấn đề tiền lương lên hàng đầu khi cân nhắc lời mời.
Khi được Abraham Flexner, giám đốc đầu tiên của viện, mời tới Princeton, Einstein đưa ra những yêu cầu liên quan tới điều kiện làm việc và cộng sự. Một trong những vấn đề ông quan tâm là vị trí dành cho Walther Mayer, một nhà toán học người Do Thái từng làm việc cùng ông.
Một khoản tiền khác thường được nhắc đến khi nói về tài chính của Einstein là tiền thưởng Nobel. Theo Quỹ Nobel, Einstein được trao giải Nobel Vật lý năm 1921 với khoản tiền thưởng 121.573 krona Thụy Điển. Tuy nhiên, đây là tiền thưởng một lần dành cho người đoạt giải, không phải thu nhập hàng năm.
Cách ông sử dụng những khoản tiền kiếm được
Các tài liệu cho thấy những khoản tiền được ghi nhận rõ ràng chỉ là một phần trong bức tranh tài chính của Einstein, ông còn có nhiều nguồn thu khác nhưng không phải khoản nào cũng còn đủ chứng từ để định lượng.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tạp chí Time bình chọn Albert Einstein là “Nhân vật của Thế kỷ” (Ảnh: Time).
Danh tiếng của Einstein mang đến cho ông nhiều cơ hội kiếm tiền ngoài lương giáo sư.
Theo The New Yorker, ông nhận được vô số lời mời quảng cáo, từ kem đánh răng, thuốc trị mụn đến thuốc lá, nhưng đều từ chối vì cho rằng đó là sự "tha hóa".
Một câu chuyện khác cho thấy Einstein dường như không quá để tâm đến tiền bạc, ông từng dùng một tấm séc 1.500 USD của Rockefeller Foundation để đánh dấu trang sách rồi làm thất lạc chính cuốn sách đó và không nhớ tấm séc đang ở đâu. Khoản tiền này sau đó được dùng để trả lương cho một trợ lý của ông.
Theo tạp chí Time, dù có thu nhập rất cao nhưng ông vẫn chưa từng sở hữu ô tô, thường mặc quần áo đơn giản và khi đi công tác chủ yếu ở những khách sạn giá rẻ.
Khi nhận Nobel Vật lý năm 1921, ông dành tiền thưởng cho hoạt động từ thiện, đến năm 1927, tạp chí ghi nhận ông đang hỗ trợ khoảng 150 gia đình nghèo ở Berlin.
Albert Einstein (1879-1955) là nhà vật lý người Đức, sau này mang quốc tịch Thụy Sĩ và Mỹ. Ông sinh ra trong một gia đình có cha làm nghề kinh doanh.
Ông kết hôn hai lần và có ba người con. Ngoài nghiên cứu vật lý, ông còn viết nhiều tác phẩm phổ biến khoa học, tham gia các hoạt động xã hội và thường xuyên lên tiếng về những vấn đề lớn của thời đại.
Ông qua đời tại Princeton (Mỹ), năm 1955, ở tuổi 76.