Người dân bắt cả tạ ốc bươu vàng, thu bộn tiền mỗi ngày - Ảnh: Tư liệu
Không để ốc sống, trứng ốc phát tán ra môi trường
Theo TS Võ Trung Tín (Trưởng bộ môn luật đất đai - môi trường, khoa luật thương mại, Trường đại học Luật TP.HCM) việc xử lý các cơ sở thu mua ốc bươu vàng cần dựa trên nguyên tắc kiểm soát nguy cơ phát tán loài ngoại lai xâm hại, bảo đảm an toàn thực phẩm và quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời không ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động bắt, thu gom ốc ngoài tự nhiên của người dân.
Trước hết, cần kiểm tra, phân loại hoạt động của các cơ sở thu mua ốc bươu vàng để áp dụng quy định pháp luật phù hợp.
Đối với những cơ sở chỉ thu mua ốc do người dân bắt ngoài tự nhiên để sơ chế, chế biến, cơ quan chức năng cần kiểm tra điều kiện hoạt động và hướng dẫn thực hiện đúng quy định.
Ngược lại, nếu cơ sở có hành vi nuôi, lưu giữ, vận chuyển ốc bươu vàng còn sống vì mục đích thương mại thuộc trường hợp bị xử phạt thì có thể áp dụng Điều 51 Nghị định 45/2022/NĐ-CP.
Đặc biệt, đối với hành vi làm phát tán loài ngoại lai xâm hại gây thiệt hại nghiêm trọng, ngoài xử phạt hành chính còn phải xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 246 Bộ luật Hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Theo TS Võ Trung Tín, một vấn đề cần được chú trọng là kiểm soát điều kiện thu gom, bảo quản và sơ chế nhằm ngăn ngừa nguy cơ phát tán ốc bươu vàng ra môi trường.
Các cơ sở phải có biện pháp quản lý phù hợp, không để ốc còn sống hoặc trứng ốc thoát ra kênh rạch, đồng ruộng trong quá trình tập kết, vận chuyển và sơ chế.
Bên cạnh đó, nước thải, vỏ ốc, nội tạng và các chất thải phát sinh trong quá trình sơ chế phải được thu gom, xử lý đúng quy định. Nếu có hành vi xả thải gây ô nhiễm môi trường thì phải xử lý theo pháp luật về bảo vệ môi trường.
Một vấn đề khác được TS Tín lưu ý là điều kiện vệ sinh, an toàn thực phẩm tại các cơ sở thu mua, sơ chế ốc.
Theo phản ánh của Tuổi Trẻ, có cơ sở sau khi luộc, tách thịt ốc đã để sản phẩm không được bảo quản phù hợp, có ruồi nhặng tiếp xúc trực tiếp. Đây là dấu hiệu cần kiểm tra, xác minh và xử lý nếu có vi phạm.
Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải tuân thủ Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và các quy định xử phạt tại Nghị định 115/2018/NĐ-CP.
Đồng thời, cơ quan chức năng cần làm rõ sản phẩm được tiêu thụ ở đâu, sử dụng làm thực phẩm hay thức ăn chăn nuôi, thủy sản để áp dụng đúng quy định quản lý chuyên ngành.
TS Võ Trung Tín cũng cho rằng cần kiểm soát việc cung cấp thông tin cho người tiêu dùng. Nếu thịt ốc bươu vàng được sử dụng làm nguyên liệu chế biến món ăn nhưng cơ sở kinh doanh cố tình giới thiệu hoặc bán dưới tên một loại ốc khác nhằm gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, thì phải xem xét xử lý theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và các quy định có liên quan.
Đây không chỉ là vấn đề an toàn thực phẩm, mà còn liên quan đến tính minh bạch trong kinh doanh và quyền được cung cấp thông tin chính xác của người tiêu dùng.
Một cơ sở sơ chế ốc bươu vàng - Ảnh: Tư liệu
Không để nhu cầu thương mại thúc đẩy phát triển ốc bươu vàng
Về lâu dài, TS Võ Trung Tín cho rằng cần có giải pháp quản lý thay vì chỉ kiểm tra, xử phạt khi phát hiện vi phạm.
Chính quyền địa phương nên phối hợp với cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân thu gom, tiêu diệt ốc bươu vàng an toàn; đồng thời kiểm soát các cơ sở thu mua, sơ chế, chế biến theo chuỗi, từ nguồn nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.
Cần khuyến khích những hoạt động thực sự góp phần giảm số lượng ốc bươu vàng ngoài tự nhiên, nhưng không để nhu cầu thương mại trở thành động lực cho việc nuôi, nhân giống hoặc phát tán loài sinh vật này.
TS Tín cho rằng không nên vì mục tiêu khai thác giá trị kinh tế mà vô tình tạo ra một thị trường khuyến khích sự tồn tại và phát triển của loài ngoại lai xâm hại.
Việc người dân bắt ốc bươu vàng để bán có thể mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường, nhưng lợi ích đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi toàn bộ quá trình thu gom, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ được kiểm soát an toàn, đúng pháp luật.
Bắt ốc bươu vàng bán tiền triệu: Có được mua bán sinh vật ngoại lai xâm hại?Ốc bươu vàng là loài ngoại lai xâm hại, việc người dân bắt ốc ngoài đồng ruộng để bán góp phần diệt trừ loài gây hại này. Tuy nhiên hoạt động nuôi, lưu giữ, vận chuyển ốc còn sống vì mục đích thương mại có thể bị xử phạt theo quy định pháp luật.