Anh Long mệt mỏi ngồi chờ xét nghiệm máu tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2, TP Thủ Đức, phía trước một hàng dài người cũng đang chờ đến lượt như anh - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Những con số "biết nói" từ các bệnh viện tuyến cuối
Tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, không khí làm việc luôn căng thẳng như một chiến trường suốt từ 5h sáng đến nửa đêm. TS.BS Diệp Bảo Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - cho biết hiện nay trung bình mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận từ 4.800 - 5.000 lượt bệnh nhân đến khám.
Theo phân tích chuyên sâu về dư địa bệnh nhân của Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, trong khi lượng bệnh nhân có hộ khẩu tại TP.HCM đến bệnh viện khám, điều trị hầu như không tăng thì dòng người từ các tỉnh không ngừng đổ về.
Đồ họa: TUẤN ANH
Lãnh đạo bệnh viện dự báo trong cả năm 2026, tổng lượt bệnh nhân khám sẽ tiếp tục tăng thêm 10 - 15%, chạm mốc 1,2 triệu lượt.
Kịch bản quá tải tương tự cũng diễn ra nghẹt thở tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. PGS.TS Nguyễn Hoàng Bắc - Giám đốc bệnh viện - thông tin rằng mỗi ngày cơ sở này tiếp nhận trung bình từ 8.000 - 8.500 lượt khám ngoại trú, những ngày cao điểm sau kỳ nghỉ lễ vọt lên tới 8.700 lượt.
Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, bệnh viện đã phục vụ khoảng 1,25 - 1,35 triệu lượt khám, tăng từ 3 - 4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng nói, ngoài khám ngoại trú, mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận gần 1.000 bệnh nhân điều trị nội trú, phần nhiều là những ca bệnh nặng chuyển viện hoặc tự vượt tuyến từ các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.
Người dân miền Tây vật vã lên TP.HCM khám chữa bệnh
Tương tự, tại Bệnh viện Chợ Rẫy - "thành trì" y tế tuyến cuối lớn nhất phía Nam, BS CKII Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện, cũng thông tin, lượng người bệnh hiện nay dao động từ 8.000 - 9.000 lượt khám mỗi ngày, cá biệt có thời điểm vượt ngưỡng 10.000 lượt. Trong số này, khoảng 90% bệnh nhân đến từ các tỉnh, thành và 60% là bệnh nhân tái khám định kỳ.
Dòng người từ khắp các tỉnh, thành miền Tây lên khám chữa bệnh đang tạo nên một áp lực khủng khiếp lên hạ tầng y tế TP.HCM, biến các phòng khám, sảnh chờ, hành lang bệnh viện thành những "điểm nóng" quá tải triền miên.
Từ sáng sớm, hàng ngàn bệnh nhân đến khám, điều trị tại Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2, TP Thủ Đức - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Tốn tiền gấp ba lần, người miền Tây vẫn vượt tuyến
Đem câu hỏi vì sao người dân miền Tây lại đổ dồn về TP.HCM khám bệnh đông đến như vậy trao đổi với các nhà quản lý y tế địa phương, chúng tôi nhận được những góc nhìn thẳng thắn và day dứt.
Ông Nguyễn Tấn Lực - quyền Giám đốc Sở Y tế Cà Mau - đã làm một phép so sánh chi phí đầy thuyết phục. Theo ông Lực, nếu khám và điều trị các bệnh thông thường tại các bệnh viện tuyến xã, tuyến tỉnh ở Cà Mau, tổng chi phí của một người bệnh chỉ trên dưới 1 triệu đồng.
Đặc biệt, Cà Mau có rất nhiều xã, phường thuộc vùng an toàn khu hoặc bãi ngang ven biển. Khi người dân sở hữu thẻ BHYT an toàn khu hay BHYT tự nguyện khi khám đúng tuyến tại địa phương sẽ được quỹ BHYT chi trả tới 100% chi phí.
Thế nhưng, khi người bệnh quyết định vượt tuyến lên TP.HCM, chi phí lập tức bị đội lên gấp 2 - 3 lần đối với phần đồng chi trả kỹ thuật, chưa kể quyền lợi BHYT có thể bị giảm trừ nếu không có giấy chuyển viện hợp lệ.
Đáng sợ hơn cả chi phí chuyên môn là các khoản "chi phí vô hình": mỗi chuyến đi khám tại TP.HCM thường bắt buộc phải có người thân đi cùng chăm sóc, thời gian lưu trú kéo dài từ 2 - 4 ngày.
4h sáng nhưng Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2, TP Thủ Đức đã có nhiều người dân tỉnh lẻ về để đợi khám bệnh - Ảnh: THANH HUYỀN
Các khoản tiền vé xe khách khứ hồi, tiền thuê nhà trọ theo ngày, tiền ăn uống đắt đỏ nơi đô thị và tiền mất ngày công lao động của cả người bệnh lẫn người nuôi bệnh khiến tổng chi phí mỗi chuyến đi vọt lên từ 3 - 5 triệu đồng, thậm chí hàng chục triệu nếu phải làm xét nghiệm chuyên sâu.
Tốn kém gấp nhiều lần, nhọc nhằn gấp trăm lần, vậy tại sao người dân miền Tây vẫn lũ lượt kéo nhau lên thành phố khám chữa bệnh? BS CKII Phạm Thanh Việt - Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy - phân tích rằng nguyên nhân cốt lõi đầu tiên chính là niềm tin tuyệt đối của người dân vào uy tín chuyên môn và tay nghề của đội ngũ y, bác sĩ tuyến cuối.
Khi đối diện với các chứng bệnh nan y, hiểm nghèo, tâm lý chung của con người là muốn tìm đến nơi có năng lực chẩn đoán cao nhất để không bị "bỏ lỡ cơ hội sống".
Tuy nhiên, ông Việt cũng chỉ ra một rào cản mang tính cơ chế rất lớn: đó là quy định về danh mục thuốc được phân bổ tương ứng theo từng cấp độ kỹ thuật và hạng bệnh viện.
Rất nhiều loại thuốc biệt dược gốc, thuốc điều trị đích, thuốc thế hệ mới phục vụ các bệnh tim mạch, ung bướu, cơ xương khớp chỉ được BHYT thanh toán tại các bệnh viện tuyến cuối hoặc hạng đặc biệt.
Người bệnh khám ở bệnh viện tỉnh không có loại thuốc này, buộc lòng phải lặn lội lên TP.HCM để được tiếp cận. Thêm vào đó, sau những ca đại phẫu hoặc can thiệp kỹ thuật cao tại tuyến trên, bệnh nhân thường có tâm lý gắn bó và muốn chính vị bác sĩ đã mổ cho mình trực tiếp theo dõi, tái khám định kỳ vì cảm thấy an tâm hơn.
Bệnh nhân chờ khám tại cơ sở 1 của Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ - Ảnh: THÁI LŨY
Tuyến trên căng mình, tuyến cơ sở "chảy máu" niềm tin
Hệ quả của cuộc dịch chuyển y tế ồ ạt này là sự mất cân đối nghiêm trọng ở cả hai đầu hệ thống y tế. Tại TP.HCM, các bệnh viện tuyến cuối rơi vào trạng thái quá tải trầm trọng về không gian và nhân lực. Trong khi đó tuyến y tế cơ sở tại các tỉnh, thành lại vắng vẻ người bệnh.
Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ của người dân mà không được từ chối tiếp nhận, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM đã phải triển khai hàng loạt biện pháp tình thế chưa từng có tiền lệ như:
Tổ chức tiếp nhận và khám bệnh từ 5h sáng; hệ thống máy xạ trị gia tốc phải vận hành liên tục 3 ca từ 5h sáng đến tận 24h đêm; tổ chức phẫu thuật ngoài giờ hành chính và ngày thứ bảy; tiến hành hóa trị ngoại trú cả ngày cuối tuần.
Bệnh viện Chợ Rẫy cũng phải căng mình mở thêm bàn khám, đầu tư thêm máy móc xét nghiệm tự động tốc độ cao, ứng dụng phần mềm đăng ký khám thông minh để rút ngắn thời gian xử lý thủ tục.
BS Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy trải lòng đầy trăn trở: "Bệnh viện mình là tuyến cuối cùng rồi, bà con lặn lội từ Cà Mau, An Giang... lên đến đây mà mình không nhận thì họ biết đi đâu về đâu?
Anh em y, bác sĩ, điều dưỡng cực khổ trăm bề, nhưng tôi luôn nhắc nhở nhân viên rằng mình cực một thì người bệnh và thân nhân đang gánh nỗi lo bệnh tật, đau đớn thể xác lẫn tinh thần cực mười, nên càng phải tận tụy phục vụ".
Do số lượng người bệnh từ các địa phương khác đến khám, điều trị tại TP.HCM tăng cao, từ đó tạo áp lực khả năng cân đối chi khám chữa bệnh BHYT trên địa bàn.
Theo Bảo hiểm xã hội TP.HCM, việc chi phí thực hiện vượt so với dự toán do trong đó có nguyên nhân, quyền lợi của người có thẻ BHYT được mở rộng.
Đặc biệt là quy định xóa bỏ địa giới hành chính trong khám chữa bệnh BHYT theo quy định, góp phần gia tăng cơ hội người dân lựa chọn nơi khám chữa bệnh phù hợp điều kiện cư trú và đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh.
Trái ngược với cảnh chen chúc nghẹt thở tại TP.HCM, nhiều cơ sở y tế tại các tỉnh miền Tây lại rơi vào tình cảnh đìu hiu, công suất sử dụng giường bệnh thấp, cơ sở vật chất xuống cấp mà không có nguồn thu để tái đầu tư.
Ông Nguyễn Tấn Lực - quyền Giám đốc Sở Y tế tỉnh Cà Mau - nhìn nhận thực tế xót xa: hệ thống y tế cơ sở như trạm y tế xã và trung tâm y tế huyện (trước đây) suốt nhiều năm chưa được đầu tư đồng bộ, máy móc chẩn đoán cũ kỹ, hư hỏng, thiếu các bác sĩ chuyên khoa giỏi.
Sự thiếu hụt này dẫn tới sự "chảy máu niềm tin" của người dân; ngay cả những bệnh lý nội khoa thông thường, người dân cũng sẵn sàng bỏ qua trạm xá xã để bắt xe lên thành phố, vô hình trung tạo nên một vòng xoáy lãng phí nguồn lực xã hội vô cùng to lớn.
Theo báo cáo chính thức của UBND TP.HCM, việc người bệnh từ các tỉnh, thành (đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long) đổ về khám chữa bệnh đã khiến chi phí khám chữa bệnh BHYT trên địa bàn liên tục vượt dự toán được giao - Đồ họa: TUẤN ANH
Cuộc hành quân trong đêm của người miền Tây và nỗi lo 'rớt toa'Mỗi đêm, khi bóng tối phủ kín những xóm ấp miệt vườn, miệt thứ, từng đoàn xe đò từ Cà Mau, Đồng Tháp, Cần Thơ… lại rùng rùng nổ máy trực chỉ TP.HCM, chở đoàn người đi khám chữa bệnh. Phóng viên Tuổi Trẻ đã theo chân họ trong hành trình đi tìm cơ hội sống này.
Mời bạn đọc xem tiếp bài 3: 'Lập tuyến kênh phòng vệ giúp người miền Tây không phải 'di cư' lên bệnh viện tuyến trên' vào lúc 9h ngày 3-11.