Bí mật khu nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Mang tên nhà chí sĩ nổi tiếng nhưng không phải nơi an táng cụ, khu nghĩa trang ở chân đồi Quảng Tế (Huế) được Phan Bội Châu lập nên dành chôn cất những người cùng chí hướng. Nơi đây hiện lưu giữ mộ phần của nhiều nhân vật lịch sử, văn hóa và cách mạng. Gần 57 tỷ đồng tôn tạo di tích cụ Huỳnh Thúc Kh...

Nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu nằm trên đường Thanh Hải, dưới chân dốc đồi Quảng Tế, phía bắc đàn Nam Giao, phường Thuận Hóa, TP. Huế.

Vì sao một nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu lại không có mộ cụ Phan? Đây là điều khiến nhiều người lâu nay thắc mắc khi viếng thăm nơi này. Bí mật nằm ở chỗ khu nghĩa trang này do chính nhà chí sĩ lập nên, dành an táng những người cùng chí hướng, nhưng không phải nơi để chôn cất cụ. Trong ảnh là cổng vào nghĩa trang.

Trên khu đất đồi rộng gần một mẫu (khoảng 4.000 m2) được mua cùng thời điểm với mảnh đất làm nhà ở dốc Bến Ngự, ban đầu cụ Phan Bội Châu dự định lập cô nhi viện, sau đó chuyển thành nghĩa trang.

Cụ Phan Bội Châu đặt ra những tiêu chí cụ thể về người được an táng tại nghĩa trang, chủ yếu là đồng chí, đồng sự và những người cùng chí hướng. Trong ảnh là nhà bia ghi quy ước mà cụ Phan lập ra đối với nghĩa trang vào năm 1934.

Nhà cách mạng Nguyễn Chí Diểu là người đầu tiên được an táng tại nghĩa trang này vào năm 1939.

Trong khu nghĩa trang hiện còn có phần mộ của nhiều nhân vật lịch sử, văn hóa như Nữ sử Đạm Phương, nhà văn Hải Triều Nguyễn Khoa Văn, nhà thơ Thanh Hải...

Năm 2008, hài cốt liệt nữ Ấu Triệu Lê Thị Đàn được tìm thấy tại tỉnh Quảng Trị và đưa về an táng tại nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu.

Nghĩa trang được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1990, nhưng đến nay vẫn là địa điểm ít được biết đến trong hệ thống di tích ở Huế.

Mộ Phan Bội Châu không nằm tại nghĩa trang mang tên cụ, mà ở khu vườn có ngôi nhà cụ từng sống vào những năm cuối đời. Nay là Khu lưu niệm mang tên cụ, thuộc số 119 Phan Bội Châu, phường Thuận Hóa. Nơi đây cũng được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1990.

Mộ cụ Phan nằm trong Khu lưu niệm Phan Bội Châu, trên mộ có bia khắc bài Tự Minh do chính cụ viết năm 1934, thể hiện di nguyện về sự an nghỉ của mình.

Nằm ẩn mình dưới chân đồi Quảng Tế thuộc phường Thuận Hóa, thành phố Huế, khu nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu là một di tích lịch sử cấp quốc gia mang nhiều câu chuyện đặc biệt. Mặc dù mang tên nhà chí sĩ cách mạng nổi tiếng, nơi đây lại không phải là nơi an táng cụ Phan mà được lập nên từ di nguyện dành cho những người cùng chí hướng. Khu đất rộng khoảng 4.000 m2 này ban đầu được dự định làm cô nhi viện, nhưng đến năm 1934 đã chính thức được quy hoạch thành nghĩa trang kèm theo những tiêu chuẩn an táng nghiêm ngặt. Bắt đầu từ năm 1939 với phần mộ của nhà cách mạng Nguyễn Chí Diểu, nghĩa trang trở thành nơi yên nghỉ của hàng loạt nhân vật lịch sử và văn hóa lớn. Có thể kể đến Nữ sử Đạm Phương, nhà văn Hải Triều Nguyễn Khoa Văn hay nhà thơ Thanh Hải. Đến năm 2008, hài cốt của liệt nữ Ấu Triệu Lê Thị Đàn sau khi được tìm thấy tại Quảng Trị cũng đã được quy tập và an táng trang trọng tại đây. Trong khi đó, phần mộ của cụ Phan Bội Châu lại nằm tại Khu lưu niệm ở số 119 đường Phan Bội Châu, nơi cụ gắn bó những năm tháng cuối đời. Tại phần mộ này vẫn lưu giữ tấm bia khắc bài Tự Minh do chính cụ sáng tác năm 1934 để thể hiện trọn vẹn di nguyện về sự an nghỉ của bản thân. Dù được công nhận di tích quốc gia từ năm 1990, khu nghĩa trang độc đáo này đến nay vẫn là một địa điểm trầm mặc và ít được biết đến trong hệ thống di tích xứ Huế.