Ngày 22/8, Quốc hội thảo luận cơ chế đặc thù để di chuyển các di tích nằm trong phạm vi hai dự án: tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hà Nội, đoạn qua Bắc Ninh, và doanh trại Trung đoàn Không quân Công an nhân dân. Nội dung này mới được bổ sung vào chương trình kỳ họp.
Hai dự án được xác định có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và hoạt động đối ngoại, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC 2027.
Theo phương án trước đó, Chính phủ đề xuất di chuyển toàn bộ ba di tích cấp tỉnh, gồm đền Tân Trăn, xã Lâm Thao; đình Đông Côi, phường Thuận Thành và đình Tam Sơn, xã Lương Tài. Tuy nhiên sau khi rà soát, Chính phủ thống nhất chỉ đưa đình Đông Côi và đình Tam Sơn vào dự thảo Nghị quyết. Đền Tân Trăn chưa được xem xét di chuyển để tiếp tục làm rõ các vấn đề liên quan Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo.
Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết di tích chỉ được di chuyển khi thực sự cần thiết và không còn phương án bảo tồn tại chỗ. Phương án di chuyển phải được xây dựng công khai, minh bạch, khách quan và có ý kiến người dân.
Theo Bộ trưởng, đình, đền không đơn thuần là công trình kiến trúc mà còn gắn với lịch sử, tín ngưỡng và đời sống của từng làng quê. Địa điểm mới phải phù hợp với truyền thống, duy trì mối liên hệ giữa di tích và cộng đồng dân cư. Việc tháo dỡ, vận chuyển và dựng lại phải tuân thủ quy trình tu bổ di tích, giữ tối đa các yếu tố gốc của công trình. Sau khi di chuyển, di tích phải tiếp tục được bảo tồn, phát huy giá trị, thay vì chỉ phục dựng phần kiến trúc.
Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện phương án, giám sát quá trình thực hiện để hài hòa giữa phát triển hạ tầng và bảo tồn di sản.
Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu trước Quốc hội ngày 23/8. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Trước đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế, đồng tình ban hành nghị quyết để triển khai các dự án quan trọng, song đề nghị cân nhắc đầy đủ giá trị lịch sử, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng gắn với từng di tích.
Theo bà, đình làng ở vùng Kinh Bắc không chỉ có giá trị kiến trúc mà còn lưu giữ thần tích, sắc phong, đồ thờ và các nghi lễ truyền thống. Đây cũng là nơi người dân sinh hoạt tín ngưỡng, tổ chức lễ hội và gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn qua nhiều thế hệ.
Vì vậy, di chuyển di tích không thể được hiểu đơn giản là tháo dỡ công trình rồi dựng lại ở nơi khác. "Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển, không làm mất đi những giá trị cốt lõi của di sản", bà Sửu nói.
Đại biểu đề nghị nghị quyết quy định chặt chẽ phương án bảo tồn, địa điểm di chuyển và cách phát huy giá trị di tích sau khi dựng lại. Người dân không chỉ được thông báo mà cần trực tiếp tham gia xây dựng phương án, bảo đảm đời sống văn hóa và tín ngưỡng tiếp tục được duy trì.
UBND tỉnh Bắc Ninh cần chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn từng di tích. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền địa phương.
Dự thảo Nghị quyết dự kiến được Quốc hội biểu quyết ngày 24/8.
Sơn Hà