Theo đề án Quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn TP Hà Nội, cây xanh đường phố có sự khác biệt rõ rệt giữa các tuyến đường thuộc khu vực nội đô lịch sử và khu vực nội đô mở rộng.
Cụ thể, khu vực nội đô lịch sử, ở các tuyến phố cũ như Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu, Nguyễn Du hiện vẫn duy trì hệ thống cây cổ thụ có kích thước lớn, với nhiều cây có đường kính thân trên 50 cm.
Khu vực nội đô mở rộng là các tuyến đường mới như đại lộ Thăng Long, Nguyễn Xiển, Võ Chí Công, Lê Văn Lương, hệ thống cây xanh chủ yếu là cây mới trồng với đường kính thân trung bình dưới 30 cm, đang trong giai đoạn sinh trưởng.
Hàng cổ thụ xà cừ trên phố Hoàng Diệu. Ảnh: Thế Bằng
Thành phố định hướng quy hoạch hệ thống cây xanh đô thị cho các tuyến phố chính tại khu vực trung tâm Hà Nội, phân chia thành 6 nhóm tuyến đặc trưng. Các cây được trồng nằm trong danh mục 33 cây xanh trên đường và khu vực công cộng, gồm: ban trắng, ban tím (ban hoàng hậu), bàng lá nhỏ (bàng Đài Loan), bằng lăng, chà là, chiêu liêu, chuông vàng, cọ dầu, dầu rái, giáng hương cầu gai (hương vườn), hoàng lan.
Ngoài ra, còn có kèn hồng, lát hoa, lộc vừng, long não, muồng hoàng yến, muồng hoa đào, muồng ngủ, ngọc lan, nhội, osaka (đậu san hô đỏ), phong linh, phượng vĩ, quếch (gội trắng), sang lẻ, sảng nhung (sang), sao đen, sấu, cơm nguội (sếu), sưa đỏ, thàn mát, vàng anh, xoài.
Nhóm tuyến phố ký ức (khu vực Ba Đình - Hoàn Kiếm) mang đậm dấu ấn lịch sử với hệ thống cây cổ thụ đặc trưng, các loài cây chủ đạo là cây bóng mát lâu năm như sấu, nhội, thàn mát, quếch, sao đen...
Phố Phan Đình Phùng vẫn sẽ duy trì bản sắc với sấu (đoạn Mai Xuân Thưởng - Cửa Bắc) và nhội (đoạn Cửa Bắc - Hàng Đậu). Phố Hoàng Diệu định hướng trồng cây quếch và thàn mát. Phố Điện Biên Phủ tập trung vào cây sang và sao đen.
Nhóm tuyến hồ xanh di sản (quanh Hồ Gươm và Hồ Tây) tập trung vào các loài cây có hoa, dáng đẹp để phục vụ du lịch và đi bộ. Các loài cây chủ đạo được lựa chọn gồm lộc vừng, sấu và bằng lăng.
Đường Thanh Niên giữ vị thế là "con đường lãng mạn nhất" với cây phượng và ban trắng. Dải phân cách được thiết kế phức hợp nhiều tầng, tầng cao là ban, tầng trung là tường vi, mai hoa đăng và tầng thấp là các mảng hoa rực rỡ.
Nhóm tuyến chính trị - nghi lễ ưu tiên sự uy nghiêm, trang trọng và bền vững. Đường Hùng Vương sử dụng cây dầu rái làm chủ đạo, kết hợp thảm cỏ nhung bên dưới, tạo không gian thoáng đãng, trang nghiêm. Đường Hoàng Văn Thụ định hướng cây sang làm loài chủ đạo. Đường Nguyễn Tri Phương lấy cây sấu là lựa chọn chính cho vỉa hè.
Nhóm tuyến văn hóa - cư trú nội đô sẽ tập trung trồng cây để cải thiện vi khí hậu và tạo bóng mát cho người dân. Trong đó phố Trần Hưng Đạo và Hai Bà Trưng duy trì hệ thống cây sấu và nhội, tầng thấp bổ sung các loại cây có hương thơm hoặc hoa đẹp như nguyệt quế, ngâu, lan rẻ quạt.
Phố Nguyễn Du định hướng đặc trưng bởi cây sao đen (thay vì chỉ có hoa sữa như trước), tạo tầm vóc cao lớn và bóng mát bền vững. Quán Sứ tập trung trồng sấu và bằng lăng, tạo cảnh quan đồng nhất với các mảng cây bụi thấp ở gốc cây.
Nhóm tuyến thương mại - dịch vụ phù hợp với nhịp sống năng động, hiện đại nên cây xanh được lựa chọn theo hướng vừa đảm bảo bóng mát vừa không cản trở tầm nhìn. Phố Bà Triệu và Phố Huế cây chủ đạo là sấu, lộc vừng và lát hoa. Đường Cầu Giấy và Xuân Thủy có đường sắt trên cao, định hướng sử dụng cây bàng lá nhỏ và bằng lăng, là loại không quá cao.
Nhóm các trục giao thông lớn - cửa ngõ ưu tiên các loài cây có tán rộng, chịu hạn tốt và có màu sắc ấn tượng. Đường Võ Chí Công và Võ Nguyên Giáp sử dụng các loài cây quý và đẹp như giáng hương, long não, dầu rái. Dải phân cách được đầu tư mạnh mẽ với kèn hồng, chuông vàng, chà là và ban trắng, tạo nên những đường hoa rực rỡ đón khách từ sân bay vào trung tâm.
Hàng trúc đào trên đại lộ Thăng Long sẽ được thay thế dần do thân và lá cây có chất độc. Ảnh: Phạm Chiểu
Đại lộ Thăng Long với không gian rộng, được định hướng trồng các cụm cây lớn như sang, lát hoa, xoài trên vỉa hè. Dải phân cách giữa được điểm xuyết bằng cọ dầu, phong linh và chà là, tạo vẻ đẹp hiện đại, hùng vĩ của một trục cao tốc đô thị.
Đường Nguyễn Trãi được định hướng thay thế bằng cây giáng hương để tạo bóng mát và giá trị kinh tế, thẩm mỹ cao, kết hợp với các tầng cây bụi đa dạng dưới chân cầu cạn.
Về lộ trình thay thế và trồng cây xanh giai đoạn năm 2026-2030, đề án đưa ra giải pháp phân loại cây, trong đó ưu tiên thay cây sâu bệnh, rỗng ruột, nghiêng. Những loại như xà cừ già, muồng cổ thụ rỗng, phượng yếu ở trường học được ưu tiên thay trong 1-2 năm. Nhóm cây cần thay trong trung hạn (3-7 năm) là cây phát triển kém, rễ nổi phá vỉa hè, những cây sai chủng loài theo quy hoạch tuyến và cây hoa sữa mật độ cao gây ảnh hưởng cư dân...
Thành phố xác định nguyên tắc di dời, thay thế là trồng trước - chặt sau, bố trí các cây non (2-3 năm tuổi) xen kẽ ở các khoảng trống, đảm bảo tán cây non phát triển trước khi loại bỏ cây cũ. Không thay thế đồng loạt, không trồng cây có bộ rễ gây ảnh hưởng hệ thống kỹ thuật dưới vỉa hè.
Võ Hải