Thanh Niên • 07/11/2026 08:10

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh

'Ma nhai trên núi Non Nước' là di sản đầu tiên của tỉnh Ninh Bình được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tại đây có 43 văn bia ma nhai, gồm 37 bia chữ Hán - Nôm, 6 bia chữ Quốc ngữ.

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 1. — Ngày 5.11, "Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình" được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây là di sản đầu tiên của tỉnh Ninh Bình cũng như một trong 13 di sản của Việt Nam được 13 UNESCO ghi danh (trong ảnh là núi Non Nước hay Dục Thuý Sơn - điểm dừng chân quen thuộc của du khách khi đến Ninh Bình)

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 2. — Núi Non Nước cao khoảng 100 m, nằm ở ngã ba sông Vân và sông Đáy, thuộc địa bàn P.Hoa Lư. Do nằm ở địa thế trọng yếu, cùng nhiều đường giao thông huyết mạch nên đây là một chứng tích lịch sử, ghi dấu nhiều sự kiện quan trọng của đất nước qua các giai đoạn lịch sử khác nhau. Thời kỳ nhà nước Đại Cồ Việt (nhà Đinh - Tiền Lê), núi Non Nước là trạm tiền tiêu của kinh thành Hoa Lư; thời Lê Trung Hưng nơi đây được xây dựng làm kho chứa thóc; thời vua Lê Thánh Tông cho xây dựng hành cung; thời Nguyễn, núi Non Nước là vọng gác tiền tiêu...

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 3. — Núi Non Nước được xếp hạng là di tích danh thắng cấp quốc gia năm 1962 và xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2019

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 4. — Ma nhai là dạng văn tự được khắc trực tiếp lên núi đá. Theo *Cổng Thông tin điện tử tỉnh Ninh Bình*, hiện nay, núi Non Nước còn lưu giữ 43 văn bia ma nhai, gồm 37 bia chữ Hán - Nôm, 6 bia chữ Quốc ngữ. Văn bia sớm nhất là “Dục Thúy sơn Linh Tế tháp ký” của Trương Hán Siêu và “Nhất ký Thiên Long tự thường trụ Tam bảo vật” (khuyết danh), khắc năm 1343; văn bia muộn nhất là “Khứ tuế tam thanh tằng trú tiết” của Bùi Thiện Cơ, khắc năm 1934; 3 bia không ghi niên hiệu, năm khắc.

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 5. — Nội dung các văn bia cho thấy chiều sâu tư tưởng, tâm hồn, tình cảm của các vị vua, các bậc anh hùng, danh nhân, thi sĩ Việt Nam nhiều thời kỳ lịch sử như Trương Hán Siêu, Phạm Sư Mạnh, Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Ngô Thì Sĩ, Ngô Thì Nhậm... Đồng thời, ghi lại nhiều sự kiện lịch sử, hoạt động văn hóa xã hội, tôn giáo, tín ngưỡng như: việc xây dựng chùa tháp, hoạt động công đức, chữa bệnh cứu người, chế độ ruộng đất thời trung đại và vai trò của phụ nữ trong đời sống xã hội.

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 6. — Về hình thức, mỗi ma nhai là một tác phẩm thư pháp với nhiều phong cách viết chữ khác nhau như: khải thư và hành thư, kết hợp hoa văn họa tiết trang trí tinh tế ở các đường diềm, phản ánh kỹ nghệ chạm khắc đá, phong cách thẩm mỹ và sự giao lưu, tương tác, tiếp biến các giá trị văn hoá, nghệ thuật của cư dân khu vực châu Á - Thái Bình Dương

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 7. — Ma nhai trên núi Non Nước có mật độ phân bố tập trung dày đặc, niên đại trải dài qua 5 vương triều, liên tục từ thế kỷ XIV đến đầu thế kỷ XX, có hệ thống tác gia phong phú. Ma nhai tồn tại trên các vách đá từ khi khởi dựng đến nay, chưa bao giờ thay đổi, chỉnh sửa hay làm mới về hình thức cũng như nội dung

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 8. — Bia ma nhai được khắc bằng chữ Quốc ngữ

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 9. — Người dân tìm hiểu về bia ma nhai

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 10. — Nội dung trong ma nhai cũng là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu về văn hóa, văn học - nghệ thuật, chữ viết của người Việt

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 11. — Dưới chân núi Non Nước là đền thờ danh sĩ Trương Hán Siêu đời Trần. Ông là người có công đầu phát hiện và khai thác vẻ đẹp của núi Non Nước. Ông đặt tên núi là Dục Thúy Sơn và là người đầu tiên lưu bút tích một bài thơ cho các thi sĩ đến thưởng ngoạn, ngắm cảnh làm những bài thơ khắc vào đá.

Cận cảnh di sản 'Ma nhai trên núi Non Nước' vừa được UNESCO vinh danh- Ảnh 12. — Trên đỉnh núi có tượng anh hùng Lương Văn Tụy, người thanh niên cộng sản trẻ tuổi đã dũng cảm vượt qua bom đạn cắm ngọn cờ búa liềm trên núi vào năm 1929, nhân kỷ niệm Cách mạng tháng 10 Nga thành công

Việc UNESCO ghi danh "Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình" vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi địa phương lần đầu tiên sở hữu danh hiệu quốc tế danh giá này. Tọa lạc tại vị trí trọng yếu ngã ba sông Vân và sông Đáy, ngọn núi cao khoảng 100 mét từng là trạm tiền tiêu thời Đinh - Tiền Lê, kho thóc thời Lê Trung Hưng và vọng gác tiền tiêu thời Nguyễn trước khi được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2019. Hệ thống di sản gồm 43 văn bia khắc trực tiếp vào vách đá, bao gồm 37 bia chữ Hán - Nôm và 6 bia chữ Quốc ngữ với mật độ phân bố dày đặc hiếm thấy. Niên đại các văn tự trải dài liên tục từ thế kỷ XIV đến đầu thế kỷ XX, mở đầu bằng tác phẩm khắc năm 1343 của danh nhân Trương Hán Siêu và khép lại bằng văn bia khắc năm 1934 của Bùi Thiện Cơ. Mỗi tấm bia là một tác phẩm thư pháp độc đáo theo lối khải thư hoặc hành thư, lưu giữ nguyên vẹn bút tích, tư tưởng của nhiều vị vua và danh nhân lỗi lạc như Lê Thánh Tông, Ngô Thì Sĩ, Ngô Thì Nhậm. Nguồn tư liệu gốc quý giá này không chỉ ghi nhận các sự kiện chính trị, xã hội, tôn giáo mà còn phản ánh kỹ nghệ chạm khắc đá tinh xảo cùng chiều sâu giao lưu văn hóa khu vực suốt năm triều đại lịch sử.

Xem thêm tại Thanh Niên