Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục đại học (CSGDĐH) công lập đang trong quá trình sắp xếp, tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian để vừa đạt chuẩn cơ sở giáo dục, vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả, thì một nhiệm vụ cũng rất cấp bách đang đặt ra: Đó là tập trung tối ưu hóa chi phí các khâu.
Việc này càng trở nên cần thiết trong điều kiện chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) mạnh mẽ trong quản trị và điều hành hiện nay.
Thực tế cho thấy, hằng năm và đầu năm học mới, thay vì ngay lập tức xây dựng đề án tăng học phí để giảm gánh nặng tài chính cho cơ sở giáo dục công lập, các trường cần thực hiện những cải cách toàn diện trong quản lý và vận hành, tối ưu hóa để giảm chi phí. Nhờ đó, các trường có thể giữ nguyên mức học phí hiện hành, thậm chí giảm học phí đối với một số ngành cần thu hút người học. Cách làm này sẽ cộng hưởng với các chính sách đột phá mà Nhà nước đang triển khai mạnh mẽ sau Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nhằm thu hút người học vào một số ngành, nhóm ngành.
Niềm vui của những tân cử nhân Trường Đại học Luật TPHCM trong một đợt tốt nghiệp (Ảnh: Nguyễn An).
Hiện nay, tại nhiều CSGDĐH Việt Nam, tỷ lệ nhân viên hành chính và quản lý các cấp – kể cả mô hình trường đại học, đại học và đại học 2 cấp – vẫn còn ở mức cao, dao động từ 18–25%. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận hành mà còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục do chi phí trung gian còn lớn mà chưa đầu tư trực tiếp vào người học.
Trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin và AI vào quản trị và giảng dạy đã trở nên phổ biến, với mức độ và hiệu quả vượt xa so với 3–5 năm trước. Đây là cơ hội lớn để các trường nâng cao hiệu suất làm việc và tối ưu hóa chi phí, đặc biệt là chi phí trung gian.
Trước hết, cần cơ cấu lại bộ máy quản lý: Các CSGDĐH cần thực hiện đánh giá và phân tích hiệu quả hoạt động của từng bộ phận, từng cấp quản trị, quản lý, điều hành.
Các trường cần tinh giản phòng ban và giảm tỷ lệ nhân viên hành chính, quản lý xuống mức hợp lý, thông thường khoảng 12–15% tổng số viên chức và người lao động của một CSGDĐH. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực. Đồng thời, việc này cũng giúp các cán bộ, giảng viên tập trung hơn vào chuyên môn và nghiên cứu, thay vì bị phân tâm bởi các công việc hành chính không cần thiết.
Thứ hai, cần đầu tư mạnh vào xây dựng dữ liệu và chuyển đổi số, triển khai ngay nhiều giải pháp đồng bộ: sử dụng nền tảng số dùng chung, phần mềm quản lý có các phân hệ liên thông và các công cụ số khác để tự động hóa quy trình, giảm tải cho bộ phận hành chính.
Chắc chắn hiện nay, AI có thể giúp ban lãnh đạo nhà trường phân tích dữ liệu để cải thiện quá trình tuyển sinh, quản lý người học và đánh giá giảng viên, nhân viên, không cần một bộ phận tổ chức cán bộ cồng kềnh và nhiều sổ sách như trước đây khi các KPI (chỉ số đánh giá hiệu quả) đã có và tường minh cho mỗi cá nhân.
Các công nghệ này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục, nhất là cho người học và giảm mạnh về nhân viên hành chính các phòng ban của nhà trường.
Thứ ba, tối ưu hóa đội ngũ giảng dạy: Cần ưu tiên thu hút và giữ chân những giảng viên có trình độ chuyên môn cao, có khả năng giảng dạy tốt. Đánh giá chất lượng giảng viên dựa trên phản hồi của người học, đối sánh chuẩn đầu ra đạt được của từng giảng viên cùng bộ môn, khoa, môn học, sự tiến bộ và kết quả học tập của người học sẽ là một bước quan trọng để sử dụng giảng viên phù hợp và chế độ đãi ngộ giữ chân; đồng thời áp dụng cơ chế sinh viên chọn giảng viên để học.
Bên cạnh đó, các chính sách đãi ngộ và phát triển nghề nghiệp cho giảng viên cũng cần được cải thiện để tạo động lực làm việc, tất nhiên sự sàng lọc giảng viên cũng sẽ là xu hướng tất yếu.
Thứ tư, cần tối ưu hóa việc tổ chức lớp học và chương trình đào tạo. Sắp xếp hợp lý các lớp học phần chung sẽ giúp giảm đáng kể chi phí vận hành. Việc này không quá khó, nhưng hiện nay nhiều trường vẫn chia nhỏ lớp, chủ yếu vì một môn học có quá nhiều giảng viên, ai cũng lo thiếu giờ dạy nên phải chia lớp để mọi người đều có giờ. Câu hỏi đặt ra là: liệu điều này có thực sự cần thiết khi người học phải gánh thêm học phí?
Đồng thời, các CSGDĐH cần cân nhắc việc giảm số lượng môn học không cần thiết, giảm các môn học số tín chỉ quá nhỏ, thay vào đó tập trung vào các môn học theo hướng module hóa – cách thiết kế chương trình học thành các khối kiến thức tương đối độc lập, trọn vẹn; tập trung phát triển các kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong thế giới việc làm đang rất đa dạng và liên ngành, xuyên ngành như hiện nay.
Thứ năm, trong giai đoạn hiện nay, các CSGDĐH cần hợp tác thực chất, tránh hình thức, với các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất liên quan đến ngành nghề đào tạo. Sự hợp tác này giúp nhà trường xây dựng chương trình thực tập, đào tạo thực tế cho sinh viên, đồng thời tranh thủ nguồn hỗ trợ tài chính và nhân lực từ doanh nghiệp cho các dự án giáo dục cũng như hoạt động thực tập tay nghề của sinh viên.
Điều này không chỉ giúp giảm chi phí nhà trường mà còn tăng cường khả năng tìm kiếm việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Như vậy, có thể thấy việc tối ưu hóa chi phí sẽ không chỉ giúp các CSGDĐH có thể duy trì học phí ở mức hợp lý, không gây áp lực tài chính lên người học, nhất là vào đầu năm học, mà còn gia tăng chất lượng giáo dục và tính quản trị lâu dài.
Sinh viên sẽ được hưởng lợi từ một môi trường học tập tốt hơn, chuyên nghiệp hơn, tiện lợi hơn, với sự hỗ trợ và hướng dẫn từ giảng viên có trình độ, cũng như cơ sở vật chất khang trang hơn, nhờ vào việc tiết kiệm chi phí, nhất là khâu trung gian để đầu tư vào hỗ trợ người học.
Tóm lại, việc tối ưu hóa chi phí tại các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam là một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách mà lãnh đạo nhà trường phải xem đây như một chỉ số KPI cho chính lãnh đạo và cấp trên đánh giá. Bằng cách thực hiện các giải pháp nêu trên, các CSGDĐH có thể tiếp tục phát triển bền vững, mà không cần phải gây sức ép lên người học bằng cách tăng học phí ngay và xem đây là giải pháp chính tăng nguồn thu cho nhà trường.
Tác giả: GS.TS Huỳnh Văn Chương là giảng viên cao cấp, đã kinh qua nhiều vị trí lãnh đạo cơ sở giáo dục đại học.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!