Ngày 9/10, trong khuôn khổ Hội thi Tin học khối cán bộ, công chức trẻ toàn quốc lần thứ X, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và Hội Tin học Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Công chức trẻ và kỷ nguyên AI”.
AI không thể thay thế trách nhiệm công vụ
Chia sẻ tại diễn đàn, anh Trịnh Minh Thái - Giám đốc Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ, cho rằng AI có thể trở thành trợ lý đắc lực, giúp cán bộ, công chức xử lý công việc nhanh hơn, chính xác hơn.
Tuy nhiên, AI không thể thay thế trách nhiệm công vụ. Công nghệ có thể đưa ra gợi ý, hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng con người vẫn phải kiểm chứng, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả.
Theo anh Thái, vấn đề không chỉ là cán bộ, công chức có biết sử dụng AI hay không. Quan trọng hơn là sử dụng AI vào việc gì, như thế nào, kiểm soát ra sao và tạo ra giá trị gì cho người dân, doanh nghiệp và xã hội.
Anh Thái cũng gợi mở những vấn đề cần quan tâm khi ứng dụng AI vào công vụ. Trước hết, cần xác định những công việc có thể ứng dụng, tự động hóa bằng AI và đánh giá hiệu quả thực chất của các giải pháp. Trong quá trình triển khai, cán bộ, công chức phải bảo đảm an toàn dữ liệu, tuân thủ pháp luật và giữ vững đạo đức công vụ.
Đặc biệt, cán bộ, công chức trẻ cần nâng cao năng lực số để không chỉ biết sử dụng mà còn làm chủ công nghệ, làm chủ công việc. Với sinh viên, việc chủ động học hỏi, rèn luyện kỹ năng và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của môi trường nghề nghiệp là yêu cầu cần thiết trong kỷ nguyên AI.
Chia sẻ tại diễn đàn, thầy Nguyễn Nhật Linh - giáo viên Chi đoàn giáo viên Trường Tiểu học Ngan Dừa, tỉnh Cà Mau, kể lại một tình huống thực tế khi ứng dụng AI trong công việc.
Đầu năm học, thầy Linh sử dụng AI hỗ trợ soạn kế hoạch dạy học. Thời điểm này, quy định về đánh giá học sinh tiểu học có sự chuyển tiếp giữa Thông tư 22 và Thông tư 27. AI tạo ra bản kế hoạch với cấu trúc chặt chẽ, nội dung mạch lạc, diễn đạt mượt mà. Tuy nhiên, nhờ sự hoài nghi chuyên môn, thầy đã tra cứu trên Cổng thông tin dữ liệu pháp luật quốc gia và phát hiện thông tư AI viện dẫn đã hết hiệu lực.
Từ trải nghiệm này, thầy Linh rút ra 3 bài học khi sử dụng AI.
Thứ nhất, cần hiểu rõ giới hạn của công nghệ. AI có thể tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh về hình thức nhưng không tự bảo đảm tính chính xác và hiệu lực pháp lý của văn bản được trích dẫn.
Thứ hai, phải phân định rõ trách nhiệm giữa con người và công nghệ. AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ gợi ý, xây dựng ý tưởng, soạn thảo nội dung. Người dùng vẫn phải kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng.
Thứ ba, cần biết cách đặt yêu cầu cho AI. Với những công việc liên quan đến pháp luật, người dùng nên cung cấp đường dẫn hoặc trích dẫn văn bản chính xác để AI đối chiếu trên nguồn tin cậy.
Bảo mật dữ liệu cá nhân khi sử dụng AI
Anh Lò Minh Thuận - Trung tâm dữ liệu quốc gia về dân cư (Ban thanh niên Công an nhân dân) nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng AI. Theo anh Thuận, các thông tin như họ tên, số căn cước công dân, số điện thoại cần được bảo vệ, không tự ý tải lên các công cụ AI công cộng trên internet.
“Trước khi sử dụng AI, cán bộ, công chức cần tự đặt ba câu hỏi: Dữ liệu có cần bảo vệ không? Có được phép đưa lên internet không? Quy trình nào bảo đảm an toàn?”, anh nói.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Mạnh Hà - chuyên gia cao cấp tư vấn giải pháp, Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và AI Viettel, cảnh báo nguy cơ mất an toàn khi đưa dữ liệu lên các nền tảng AI của bên thứ ba. Việc này có thể dẫn đến vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và bí mật nhà nước.
Ông nhấn mạnh nguyên tắc: Không đưa dữ liệu ra AI bằng mọi giá, mà cần đưa AI vào môi trường dữ liệu an toàn, có kiểm soát. Các cơ quan nên cân nhắc sử dụng AI nội bộ, phân quyền truy cập và lưu nhật ký hoạt động.
Ông Bùi Văn Quyết - Phó Vụ trưởng Vụ Cải cách hành chính, Bộ Nội vụ, lưu ý, AI vẫn có thể tạo ra thông tin sai lệch, trong khi nền công vụ không thể xem nhẹ sai sót bởi các quyết định hành chính ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân. AI chỉ là công cụ hỗ trợ; cán bộ, công chức thực thi công vụ vẫn phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Ông đề xuất tăng cường đào tạo kỹ năng ứng dụng AI, kết hợp hướng dẫn thực hành và các khóa đào tạo chuyên sâu.
Chuyên gia đúc rút 3 điều công chức cần tránh khi sử dụng AI
1. Tránh tuyệt đối việc tải dữ liệu nhạy cảm, danh sách thông tin cá nhân của người dân và tài liệu chưa công bố lên các nền tảng AI công cộng.
2. Tránh tâm lý ỷ lại, phó mặc, đánh mất tư duy phản biện độc lập và năng lực tự thân của người cán bộ công chức.
3. Tránh tư duy né tránh trách nhiệm, phải luôn ghi nhớ rằng: AI đưa ra gợi ý, nhưng chữ ký và trách nhiệm pháp lý giải trình cuối cùng luôn thuộc về con người.