Cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá đang giảm sự chú ý, chuyên gia đề nghị thay đổi ra sao?

Cảnh báo giữ nguyên 13 năm, người hút thuốc dần quen mắt

Tại tọa đàm "Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá" do báo Nhân Dân tổ chức ngày 27-10, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương - Phó hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng - cho biết sáu mẫu hình ảnh cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá được sử dụng từ tháng 5-2013 đến nay vẫn giữ nguyên diện tích 50% mỗi mặt chính trước và sau.

Trong khi đó, tỉ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024. Theo bà Hương, việc sử dụng hình ảnh trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần quen mắt, làm giảm hiệu quả truyền tải thông điệp.

Việt Nam cũng tụt hạng về diện tích cảnh báo sức khỏe, từ vị trí thứ 28 trong 198 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2014 xuống thứ 95 trong 212 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2025.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cũng cho rằng cần tăng diện tích cảnh báo lên tối thiểu 85%, sau đó có lộ trình nâng lên 90% và hướng tới bao bì trơn như một số quốc gia.

Theo ông, cảnh báo lớn hơn không chỉ giúp người hút thuốc và những người xung quanh, đặc biệt trẻ em, nhận diện rõ hơn tác hại của thuốc lá, mà còn thu hẹp diện tích doanh nghiệp sử dụng để quảng bá sản phẩm trên bao bì.

Bên cạnh tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính của bao bì, đặt cảnh báo ở phía trên và phóng to hình ảnh, bà Hương cũng đề xuất cần quy định rõ trong luật việc không để tem thuốc lá hoặc bất kỳ vật liệu nào che lấp cảnh báo sức khỏe.

Theo ước tính của Bộ Y tế, tăng diện tích cảnh báo lên 85% có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau sáu năm.

Hình ảnh cảnh báo phải thay đổi 2 năm/lần

Một giải pháp khác là xây dựng ngân hàng nhiều mẫu cảnh báo để luân phiên thay đổi định kỳ, bảo đảm thực hiện quy định thay đổi cảnh báo hai năm một lần theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bà Hương cho hay theo kinh nghiệm quốc tế cho thấy Liên minh châu Âu có ba bộ cảnh báo gồm 14 hình ảnh, được luân phiên hằng năm. Úc cũng thay thế bằng bộ 10 cảnh báo mới từ ngày 1-4-2025.

Chuyên gia đề xuất cần tăng cường hình ảnh trực quan về những tác hại người dân còn ít biết đến, bên cạnh ung thư phổi, như đột quỵ, bệnh tim mạch, ảnh hưởng của khói thuốc thụ động đến phụ nữ mang thai và trẻ em, cũng như tác động đến sinh lý.

"Xây dựng ngân hàng nhiều mẫu cảnh báo sức khỏe để luân phiên thay đổi định kỳ, không quá hai năm. Nội dung cần được đổi mới, đa dạng, phù hợp với văn hóa Việt Nam và chú trọng những tác hại của thuốc lá mà người dân còn ít biết đến", bà Hương nêu rõ.

Một số nghiên cứu cho thấy 60,3% người hút thuốc trong nhóm 15-24 tuổi cho biết cảnh báo sức khỏe khiến họ nghĩ đến việc bỏ thuốc, thấp hơn mức 65,6% ở nhóm 45-64 tuổi. Trong khi đó, 57,3% người từ 15-24 tuổi tiếp cận thông tin phòng, chống tác hại thuốc lá qua mạng xã hội.

In số tổng đài cai thuốc lá trên bao bì

Bên cạnh tăng diện tích cảnh báo, PGS Hương đề xuất in số Tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí 1800 6606 trực tiếp trên bao bì, giúp người hút dễ nhận biết và tìm kiếm hỗ trợ khi muốn bỏ thuốc.

Theo bà Hương, tổng đài đã tiếp nhận khoảng 71.000 cuộc gọi trong giai đoạn 2015-2024. Tuy nhiên, một nghiên cứu cho thấy chỉ 7,5% người hút thuốc biết đến tổng đài. Thử nghiệm tại Việt Nam năm 2024 cũng ghi nhận việc in số tổng đài trên bao bì giúp khả năng ghi nhớ số điện thoại tăng 3-4 lần.

Nhiều chuyên gia y tế kiến nghị cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1-1-2010 trở đi, kể cả khi họ đã đủ 18 tuổi, nhằm ngăn chặn thế hệ người hút thuốc mới.