Cảnh giác nguy cơ bị hack đồng hồ thông minh của trẻ

Tin nhắn bất thường có giọng nói giống hệt bố

Mới đây, câu chuyện một bé gái lớp 2 nhận được tin nhắn thoại có giọng nói giống hệt bố qua đồng hồ thông minh, yêu cầu xuống tầng 1 để đón, thu hút sự quan tâm của nhiều phụ huynh trên mạng xã hội.

Đáng chú ý, theo phản ánh của gia đình, thiết bị đã được cài đặt chế độ chặn liên hệ từ người lạ, nhưng tin nhắn bất thường vẫn xuất hiện.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, anh N.Đ.A. (SN 1991, tên nhân vật được viết tắt theo yêu cầu) xác nhận sự việc xảy ra với con gái đang học lớp 2 của mình.

Theo anh A., con gái sinh năm 2019, sử dụng đồng hồ thông minh được hơn một năm. Thiết bị có chức năng định vị GPS, nghe gọi và gửi tin nhắn thoại, giúp gia đình duy trì liên lạc trong thời gian con ở trường.

Sự việc bất thường xảy ra vào một buổi trưa, khi anh A. bất ngờ nhận được cuộc gọi từ vợ.

"Vợ tôi hỏi có phải tôi đang đến đón con không. Tôi rất ngạc nhiên vì không có kế hoạch đón con vào giờ đó. Sau đó, vợ nói cô giáo vừa gọi điện thông báo con nhận được tin nhắn thoại của bố, dặn ăn xong thì xuống tầng 1 để đón", anh A. kể.

Ngay lập tức, anh khẳng định mình không gửi tin nhắn và đề nghị vợ thông báo với giáo viên để con tiếp tục ở lại lớp.

Ban đầu, người bố cho rằng con gái có thể vô tình mở lại một tin nhắn cũ. Tuy nhiên, khi hai vợ chồng trao đổi với con vào buổi tối, những chi tiết được bé kể lại khiến gia đình lo ngại.

Bé cho biết tin nhắn thoại được gửi từ số điện thoại của bố, với nội dung: "Con ăn xong thì con xuống tầng 1 bố đón nhé".

"Khi tôi hỏi có chắc đó là giọng của bố không, con khẳng định chắc chắn. Cháu cũng giải thích rất rõ vì sao biết đó là tin nhắn mới chứ không phải tin nhắn cũ", người bố chia sẻ.

Sau khi nghe tin nhắn, bé đã báo với giáo viên. Cô giáo yêu cầu kiểm tra lại nội dung và liên hệ với gia đình để xác minh.

Một chi tiết khác khiến anh A. băn khoăn là lịch sử tin nhắn trên đồng hồ gần như biến mất sau sự việc.

Anh A. cho biết đã kiểm tra và không phát hiện tài khoản quản lý lạ liên kết với đồng hồ. Gia đình cũng không công khai số điện thoại của con hay những thông tin cụ thể về trường lớp, thời gian sinh hoạt trên mạng xã hội.

Người bố đặt nghi vấn về khả năng người lạ lợi dụng mã kết nối thiết bị hoặc tính năng kết bạn giữa những đồng hồ cùng loại. Tuy nhiên, anh thừa nhận đây mới là những giả thuyết cá nhân, chưa có bằng chứng kỹ thuật xác nhận.

"Tôi không muốn quy kết lỗi cho bất kỳ nhãn hàng hay đơn vị nào. Điều tôi muốn chia sẻ là phụ huynh không nên phụ thuộc hoàn toàn vào một thiết bị công nghệ để liên lạc và quản lý việc đưa đón con", anh A. nói.

Hiện gia đình đang tìm hiểu những thiết bị có chính sách bảo mật và khả năng bảo vệ dữ liệu tốt hơn.

Giọng nói giống người thân chưa đủ để xác thực danh tính

Trao đổi với phóng viên Dân trí, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) cho rằng những tình tiết được gia đình phản ánh cần được xem xét thận trọng.

"Với thông tin hiện có, chưa đủ cơ sở kết luận đây là giọng nói do AI tạo ra hay đồng hồ đã bị xâm nhập. Cần kiểm tra thiết bị, tài khoản quản lý và dữ liệu từ nhà cung cấp để xác định nguyên nhân", ông Hiếu nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, công nghệ trí tuệ nhân tạo hiện nay có thể tổng hợp giọng nói rất giống người thật, đủ khiến người thân nhầm lẫn khi nghe một đoạn thoại ngắn.

Một số công nghệ có thể tạo giọng nói từ mẫu ghi âm chỉ vài giây, dù chất lượng phụ thuộc vào độ rõ của âm thanh, tạp âm và công cụ sử dụng. Dữ liệu giọng nói có thể được thu thập từ video đăng tải trên mạng xã hội hoặc các cuộc gọi bị ghi âm.

Tuy nhiên, việc một đoạn âm thanh nghe giống giọng người thân không đồng nghĩa nó chắc chắn được tạo ra bằng AI.

Về nghi vấn thiết bị vẫn nhận được tin nhắn dù đã chặn người lạ, chuyên gia cho rằng cần phân biệt giữa các kênh liên lạc.

"Chức năng chặn cuộc gọi, tin nhắn SMS và tin nhắn thoại qua ứng dụng có thể hoạt động độc lập. Vì vậy, chặn một kênh không có nghĩa tất cả kênh liên lạc khác đều được bảo vệ", ông Hiếu phân tích.

Những khả năng cần kiểm tra bao gồm cấu hình bảo mật chưa chính xác, tài khoản người thân bị chiếm quyền, tài khoản quản lý lạ được liên kết hoặc lỗi kiểm soát quyền trên hệ thống của nhà cung cấp.

Đối với hiện tượng lịch sử tin nhắn biến mất, chuyên gia cho biết nguyên nhân có thể đến từ giới hạn lưu trữ, cơ chế tự xóa, lỗi đồng bộ, lỗi phần mềm hoặc thao tác đặt lại thiết bị.

Khả năng xóa dữ liệu từ xa cũng có thể xảy ra nếu hệ thống hỗ trợ chức năng này và người thực hiện có đủ quyền truy cập. Dù vậy, không thể chỉ dựa vào việc tin nhắn biến mất để kết luận có người cố tình xóa dấu vết.

Một nguy cơ khác được ông Hiếu đề cập là khả năng dữ liệu cá nhân bị truy cập trái phép.

Tùy từng thiết bị và mức độ quyền truy cập, thông tin có nguy cơ bị lộ có thể bao gồm vị trí định vị, lịch sử di chuyển, danh bạ và nội dung liên lạc.

Thậm chí, một số thiết bị có tính năng nghe từ xa có thể phát sinh nguy cơ bị lạm dụng micro nếu không được bảo vệ đúng cách.

Chuyên gia lưu ý những rủi ro này từng được ghi nhận trên một số sản phẩm, nhưng không thể suy rộng rằng mọi đồng hồ thông minh đều tồn tại các lỗ hổng tương tự.

Chuyên gia chỉ cách lựa chọn và sử dụng đồng hồ an toàn

Theo ông Ngô Minh Hiếu, khi lựa chọn đồng hồ thông minh, người dùng không nên chỉ quan tâm đến định vị GPS, thời lượng pin hay khả năng nghe gọi mà cần đánh giá cả cơ chế bảo vệ tài khoản và dữ liệu.

Chuyên gia đưa ra một số tiêu chí quan trọng:

Nguồn gốc và hỗ trợ bảo mật: Ưu tiên sản phẩm có nhà sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm và chính sách cập nhật bảo mật rõ ràng; tránh thiết bị đã hết thời gian hỗ trợ.

Bảo vệ tài khoản quản lý: Ưu tiên ứng dụng chính thức, có mật khẩu riêng, xác thực hai bước, khả năng kiểm tra và đăng xuất các thiết bị lạ.

Kiểm soát người được liên kết: Việc thêm tài khoản theo dõi hoặc quản lý đồng hồ cần được chủ tài khoản phê duyệt. Người dùng phải có khả năng thu hồi quyền truy cập.

Chặn liên hệ không mong muốn: Kiểm tra riêng khả năng chặn cuộc gọi, SMS và tin nhắn qua ứng dụng, thay vì mặc định chỉ cần bật một chế độ là đủ.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Tìm hiểu chính sách lưu trữ vị trí, bản ghi âm, lịch sử liên lạc và khả năng tắt các chức năng nghe từ xa không cần thiết.

Cảnh báo hoạt động bất thường: Ưu tiên thiết bị có thông báo khi xuất hiện đăng nhập lạ, thêm người quản lý hoặc thay đổi cài đặt quan trọng.

Đối với những gia đình đang sử dụng đồng hồ thông minh, chuyên gia khuyến nghị thường xuyên kiểm tra danh sách tài khoản liên kết, bảo vệ điện thoại quản lý và không chia sẻ mã QR ghép nối, mã đăng ký thiết bị hay mật khẩu.

Khi phát hiện tin nhắn hoặc hoạt động bất thường, người dùng cần lưu lại hình ảnh, thời điểm, nội dung liên lạc và thông tin tài khoản gửi. Không nên vội vàng khôi phục cài đặt gốc hoặc xóa ứng dụng vì có thể làm mất dữ liệu phục vụ xác minh.

Gia đình nên liên hệ nhà cung cấp qua kênh chính thức để đề nghị kiểm tra, bảo toàn nhật ký hệ thống; đồng thời báo cơ quan chức năng nếu xuất hiện dấu hiệu đe dọa an toàn.

Đặc biệt, ông Hiếu nhấn mạnh yếu tố quan trọng nhất không nằm ở việc lựa chọn thiết bị đắt tiền, mà là xây dựng quy trình xác minh thông tin độc lập.

"Có thể sử dụng mật khẩu gia đình để hỗ trợ xác minh, nhưng vẫn cần quy trình kiểm tra trực tiếp với phụ huynh. Giọng nói quen thuộc không đủ để xác nhận danh tính", chuyên gia Ngô Minh Hiếu khuyến cáo.

Theo chuyên gia, công nghệ có thể hỗ trợ kết nối và quản lý từ xa, nhưng không thể thay thế hoàn toàn các bước xác thực và giám sát của con người, nhất là khi những công cụ giả mạo bằng AI ngày càng dễ tiếp cận.