Cảnh giác với dấu hiệu mắc não mô cầu dễ nhầm với cảm cúm thông thường

Triệu chứng ban đầu giống cúm nhưng chuyển nặng nhanh

Theo TS.BS Nguyễn Văn Dũng - Phó viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai - viêm màng não do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra.

Vi khuẩn thường cư trú ở vùng hầu họng và lây truyền chủ yếu qua đường giọt bắn khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn.

Bệnh dễ lây lan trong những môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội và khu tập thể. Đáng lo ngại, người mang vi khuẩn có thể không xuất hiện triệu chứng nhưng vẫn có khả năng truyền mầm bệnh cho người khác.

Bác sĩ Dũng cho hay, bệnh được gọi là "sát thủ 24 giờ" bởi tốc độ tiến triển rất nhanh. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ sốt, mệt mỏi, đau đầu, những biểu hiện dễ khiến nhiều người nghĩ đến cảm cúm thông thường.

Tuy nhiên, chỉ trong vài giờ, tình trạng nhiễm trùng có thể trở nên nghiêm trọng, dẫn đến viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm trùng.

• 

  Nóng ẩm, bệnh lây nhiễm nguy hiểm 'dịch chồng dịch', chủ động phòng bệnh thế nào để an toàn cho trẻ?ĐỌC NGAY

Ở thể tối cấp, bệnh có thể khiến người bệnh hôn mê và tử vong trong thời gian rất ngắn nếu không được xử trí kịp thời.

Ngay cả khi qua khỏi, một số người vẫn phải đối mặt với những di chứng lâu dài như: mất thính lực, tổn thương não, co giật hoặc phải cắt cụt chi.

Bác sĩ Đinh Văn Thới, Phó trưởng phòng khám đa khoa, Viện Pasteur TP.HCM thông tin bệnh não mô cầu vẫn xuất hiện rải rác hằng năm tại nhiều tỉnh, thành ở Việt Nam.

Các trường hợp tử vong và để lại di chứng đã được ghi nhận ở cả trẻ em lẫn người lớn.

Từ đầu năm 2026 đến nay, các trường hợp mắc bệnh tiếp tục được ghi nhận tại nhiều địa phương như Hà Nội, Hà Tĩnh, Lào Cai, Lâm Đồng, Phú Quốc (An Giang), TP.HCM… Trong đó, các nhóm huyết thanh não mô cầu A, B, C, W và Y đều đang lưu hành tại Việt Nam.

Trong những năm gần đây, các chủng B, C và W được ghi nhận nổi bật hơn. Bệnh do bất kỳ nhóm huyết thanh nào trong số này gây ra đều có thể nghiêm trọng, vì vậy không thể dựa vào triệu chứng để xác định chủng vi khuẩn gây bệnh.

Chú ý dấu hiệu mắc não mô cầu

Theo các chuyên gia, những biểu hiện thường gặp của viêm màng não do não mô cầu gồm sốt cao, đau đầu, cứng cổ, buồn nôn hoặc nôn, nhạy cảm với ánh sáng, lừ đừ và lơ mơ. Người bệnh cũng có thể xuất hiện co giật khi bệnh diễn biến nặng.

Một dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý là ban xuất huyết, còn gọi là "tử ban". Đây là những nốt đỏ tím hoặc tím sẫm trên da, có thể lan nhanh và không mất đi khi ấn. Dấu hiệu này có thể gợi ý tình trạng nhiễm não mô cầu xâm lấn, nhưng không phải người bệnh nào cũng xuất hiện ban xuất huyết ngay từ đầu.

Ở trẻ nhỏ, bệnh thường khó nhận biết hơn do các triệu chứng không điển hình. Trẻ có thể chỉ sốt, quấy khóc bất thường, bỏ bú, ngủ li bì hoặc co giật. Các dấu hiệu như cứng cổ, đau đầu cũng có thể không rõ ràng ở nhóm tuổi này.

Bác sĩ Dũng lưu ý người dân không nên chủ quan khi thấy các biểu hiện ban đầu giống cúm. Tốc độ diễn biến của bệnh khiến việc chờ đợi các triệu chứng điển hình, đặc biệt là ban xuất huyết, có thể làm chậm thời điểm cấp cứu.

Bác sĩ Thới cho biết thêm ở thể nhiễm trùng huyết, người bệnh có thể khởi phát bằng sốt cao, rét run, lừ đừ và phát ban dạng sẩn. Sau đó, tình trạng có thể nhanh chóng chuyển sang sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, rối loạn điện giải, toan chuyển hóa, suy thận, suy tim và các biến chứng nghiêm trọng khác.

Vì vậy, khi có biểu hiện nghi ngờ, đặc biệt là sốt kèm đau đầu dữ dội, lừ đừ, cứng cổ, phát ban bất thường hoặc diễn biến xấu nhanh, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức. Không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ bệnh tự khỏi như cảm cúm thông thường.

Làm gì để phòng bệnh não mô cầu?

Bác sĩ CKI Lê Thị Giao Thi - Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cho hay Bệnh do não mô cầu có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ lây nhiễm có thể gia tăng tại những nơi tập trung đông người, đặc biệt khi mọi người thường xuyên tiếp xúc gần, sinh hoạt chung trong không gian kín hoặc kém thông thoáng.

Để chủ động phòng bệnh, người dân nên giữ không gian sinh hoạt thông thoáng, thực hiện vệ sinh cá nhân, tránh dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt và chủ động tiêm vắc xin phòng não mô cầu phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe theo tư vấn của bác sĩ.

Nếu có người mắc bệnh trong gia đình hoặc tập thể, những người tiếp xúc gần cần nhanh chóng liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và sử dụng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định, không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám.

Theo bác sĩ Giao Thi, khi lựa chọn vắc xin phòng bệnh do não mô cầu, người dân cần lưu ý hai yếu tố quan trọng là độ tuổi được chỉ định tiêm và nhóm huyết thanh vi khuẩn mà vắc xin có khả năng phòng ngừa.

Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó 6 nhóm A, B, C, W, X và Y là nguyên nhân gây ra phần lớn các trường hợp bệnh do não mô cầu xâm lấn trên toàn thế giới.

Hiện nay, tại Việt Nam đã có các loại vắc xin phòng nhóm A, C, W, Y (ACWY), vắc xin phòng nhóm B và vắc xin phòng nhóm B, C (BC).

Mỗi loại vắc xin có phạm vi bảo vệ riêng, vì vậy việc đã tiêm phòng một nhóm không đồng nghĩa với được bảo vệ trước tất cả các nhóm não mô cầu khác. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn phối hợp các loại vắc xin để mở rộng phạm vi bảo vệ.

Về độ tuổi, một số vắc xin não mô cầu có thể được tiêm cho trẻ từ 6 tuần hoặc 2 tháng tuổi, trong khi những loại khác chỉ được chỉ định từ 6 tháng, 9 tháng tuổi hoặc lớn hơn. Số mũi tiêm và lịch tiêm nhắc cũng khác nhau tùy theo loại vắc xin và độ tuổi bắt đầu tiêm.

Vì vậy, phụ huynh không nên tự lựa chọn chỉ dựa vào tên vắc xin mà cần được bác sĩ tư vấn phác đồ phù hợp.

2 chú cháu trú tại phường Tân An, tỉnh Đắk Lắk dương tính với bệnh não mô cầu. Bệnh nặng khiến đứa trẻ không qua khỏi, còn người chú đang được cách ly điều trị.