Cây lộc vừng hơn 300 tuổi và những câu chuyện kỳ bí bên miếu Bà

Bước vào khuôn viên cây lộc vừng ở ấp Long Hòa B, xã Thạnh Hòa (TP Cần Thơ), mùi hương hoa phảng phất trong gió. Những chùm hoa đỏ thắm buông dài trên cành, xen giữa màu xanh của lá. Dưới gốc, hoa đã rụng phủ thành từng mảng, có lúc đỏ cả một khoảng đất.

Bà Bùi Thị Ương (64 tuổi), người trông coi miếu Bà Chúa Xứ nằm cạnh cây lộc vừng, cho biết cây bắt đầu trổ hoa khoảng một tháng nay. Hoa thường nở từ chiều tối, khoảng 18h, rồi rụng dần vào sáng hôm sau.

“Có hôm hoa rụng đỏ cả gốc cây, nhìn như một lớp thảm. Mỗi lần cây nở hoa, người dân trong vùng lại đến ngắm, chụp hình”, bà Ương kể.

“Lão mộc” giữa vùng đất khai hoang

Theo những người lớn tuổi ở địa phương, cây lộc vừng đã xuất hiện từ rất lâu, gắn với những ngày đầu khai hoang, lập ấp. Không ai biết chính xác cây được trồng từ khi nào. Nhiều người chỉ nhớ rằng từ lúc còn nhỏ đã thấy cây sừng sững giữa khu vườn.

“Chính quyền địa phương từng lấy mẫu vỏ cây đi kiểm tra và xác định cây khoảng 300 năm tuổi. Nếu tính đến nay thì cây đã hơn 300 tuổi”, bà Ương nói.

Cây cao khoảng 22m, chu vi gốc khoảng 8m, tán rộng gần 100m2. Năm 2017, cây được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Qua hàng trăm năm, phần thân chính của cây đã bị mục, tách thành hai nhánh lớn vươn về hai hướng. Giữa thân cây hình thành một khoảng rỗng khá lớn, tạo nên dáng vẻ đặc biệt của “lão mộc”.

Khoảng trống ấy cũng trở thành nơi bắt đầu của nhiều câu chuyện được người dân truyền lại.

Có người cho rằng cây từng bị bom đạn chiến tranh đánh trúng nên thân bị thủng. Người khác lại lý giải cây bị tách từ khi còn non, có thể do một trận gió lớn khiến thân nứt đôi.

Bà Ương không khẳng định nguyên nhân nào là chính xác. “Có thể mỗi người nhìn cây rồi kể lại theo cách mình biết. Nhưng điều đáng nói là cây đã trải qua từng ấy năm mà vẫn sống, vẫn xanh tốt và tiếp tục ra hoa”, bà chia sẻ.

Những nhánh cây cổ thụ ngày càng vươn rộng, bộ rễ nổi lên mặt đất tạo thành những hình thù kỳ lạ. Một khoảng rỗng lớn giữa bộ rễ càng khiến cây trở nên khác biệt.

Những câu chuyện được truyền dưới tán cây

Gắn bó với cây lộc vừng từ năm 18 tuổi, bà Ương cho biết xung quanh “lão mộc” còn có nhiều câu chuyện mang màu sắc tâm linh được người dân truyền miệng qua nhiều thế hệ.

Một trong những câu chuyện được nhắc đến nhiều nhất là về một cặp rắn lớn từng xuất hiện quanh gốc cây.

Bà Ương kể, khi còn trẻ, bà từng tận mắt nhìn thấy rắn lớn trú ngụ trong phần thân rỗng và quanh gốc lộc vừng. Theo lời người dân, đó là một cặp rắn thường xuất hiện cùng nhau.

Sau khi người dân thỉnh Bà Chúa Xứ về lập miếu thờ, cặp rắn không còn xuất hiện thường xuyên. Tuy vậy, thỉnh thoảng bà Ương vẫn bắt gặp rắn nhỏ quanh khu vực miếu.

Ngay giữa bộ rễ cây hiện vẫn còn một khoảng trống, được người dân xem như dấu tích của một phần thân cây đã mục theo thời gian.

Một câu chuyện khác được bà Ương kể lại là vào một đêm yên tĩnh, bà nhìn thấy một vùng ánh sáng lớn từ trên cao dần hạ xuống phía ngọn cây.

Câu chuyện ấy được lưu truyền cùng với những câu chuyện về miếu Bà Chúa Xứ và Phật Quan Âm, khiến không gian quanh cây lộc vừng càng trở nên đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương.

Dù thực hư những câu chuyện ấy đến đâu, cây lộc vừng vẫn là một phần không thể tách rời của không gian văn hóa nơi đây.

Hằng năm, vào ngày 16/3 âm lịch, người dân tổ chức lễ cúng Bà với những nghi thức mang đậm văn hóa Nam Bộ. Trong lễ hội có cả đờn ca tài tử, tạo nên không khí vừa trang nghiêm vừa gần gũi.

Khu vực quanh cây và miếu Bà hiện từng bước được chỉnh trang để phục vụ người dân, du khách đến tham quan, cúng bái và cầu bình an.

“Nhân chứng” của những năm tháng chiến tranh

Phía sau những câu chuyện kỳ bí, cây lộc vừng còn mang trong mình một lớp ký ức khác: ký ức về chiến tranh.

Theo người dân địa phương, trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, khu vực này từng là nơi cán bộ cách mạng hoạt động. Tán cây rậm rạp, thân cây lớn từng trở thành nơi che chắn, trú ẩn trong những thời điểm nguy hiểm.

Không có những bia đá hay dòng chữ khắc trên thân cây để kể lại tất cả những gì đã xảy ra. Nhưng qua lời kể của các thế hệ đi trước, “lão mộc” vẫn được xem như một nhân chứng sống của vùng đất.

Hơn ba thế kỷ trôi qua, cây đã chứng kiến những đổi thay của làng quê, từ những ngày đất đai còn hoang sơ đến khi đường sá, nhà cửa dần mọc lên.

Có một thời gian cây không ra hoa trong nhiều năm. Nhưng từ khoảng năm 2016 đến nay, sau khi được quan tâm chăm sóc và bảo tồn tốt hơn, cây bắt đầu trổ hoa đều đặn.

Với người dân nơi đây, mùa hoa không chỉ mang đến một cảnh sắc đẹp mà còn được xem như tín hiệu may mắn.

Anh Lê Hồng Công (35 tuổi), một người dân sống gần cây lộc vừng, cho biết mỗi lần cây trổ hoa, người dân lại rủ nhau đến xem.

“Cây sống lâu như vậy mà năm nào cũng ra hoa thì ai cũng vui. Bà con quan niệm cây ra hoa là điềm lành, mong cuộc sống bình an, làm ăn thuận lợi”, anh Công nói.

Dưới bóng cây, những người mưu sinh quanh khu vực cũng tìm được một nơi dừng chân quen thuộc.

Anh Nguyễn Văn Thanh (50 tuổi), bán cá viên chiên, mỗi ngày chạy xe từ Cái Tắc vào khu vực này. Với anh, bóng mát của cây lộc vừng đã trở thành một phần trong công việc thường nhật.

“Trưa nào tôi cũng ghé vào đây nghỉ một lát rồi bán tiếp. Có hôm khách đông, buôn bán cũng thuận lợi”, anh Thanh chia sẻ.

Giữ lại “lão mộc” cho những mùa hoa sau

Không chỉ là một cây cổ thụ, lộc vừng hơn 300 tuổi đang được địa phương xác định là một điểm cần gìn giữ trong không gian văn hóa của cộng đồng.

Khu đất hơn 3.000m² được quy hoạch để bảo tồn cây lộc vừng di sản. Gia đình bà Ương cũng tự nguyện hiến một phần đất để mở đường, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đến tham quan.

“Cây nằm trên một phần đất của gia đình tôi nhưng đây là cây của cộng đồng. Giữ được cây thì con cháu sau này còn có chỗ để biết về lịch sử của quê mình”, bà Ương nói.

UBND xã Thạnh Hòa cho biết địa phương đang đề xuất thành lập Ban Quản lý Cây Di sản Việt Nam và xây dựng quy chế hoạt động nhằm bảo vệ, chăm sóc cây lâu dài.

Thời gian gần đây, xã cũng đầu tư sửa chữa, nâng cấp một số hạng mục trong khu vực như nhà vệ sinh, hệ thống điện, cửa, đèn chiếu sáng, lát nền đá và bia kỷ niệm.

Chiều xuống, những chùm hoa lộc vừng lại bắt đầu bung nở. Trong ánh sáng dịu của cuối ngày, sắc đỏ nổi bật trên nền lá xanh, rồi từng cánh hoa lặng lẽ rơi xuống dưới gốc.

Hơn 300 năm, cây vẫn đứng đó, lặng im giữa một vùng quê đang đổi thay.

Những câu chuyện về cặp rắn lớn, ánh hào quang hay dấu tích chiến tranh có thể còn nhiều cách lý giải. Nhưng điều chắc chắn là “lão mộc” đã trở thành một phần ký ức của bao thế hệ người dân nơi đây.

Và mỗi mùa hoa trở lại, dưới tán cây già nua ấy, người ta lại có thêm một dịp để nhớ về vùng đất, về những người đi trước và về câu chuyện của chính quê hương mình.