Những ngày qua, người dùng mạng xã hội chia sẻ thông tin về loạt địa điểm ở TPHCM có tên Gánh Mưu Sinh trên Google Maps. Khi gõ cụm từ “Gánh Mưu Sinh”, kết quả trả về là các gánh hàng khắp thành phố: Từ gánh chè bà Mai ở Xuân Hòa, bột chiên cụ Chiếu, hot dog chú Thông ở Hạnh Thông, bún xào chay của 3 anh em ở Bình Lợi Trung, bánh đậu xanh dì Hai ở Bàn Cờ, đến sạp trái cây của cụ bà 95 tuổi ở Phú Lâm...
Điểm chung của các tọa độ này là những người lớn tuổi, có hoàn cảnh khó khăn đứng bán những món ăn, mặt hàng bình dân để mưu sinh qua ngày.
Những toạ độ được ghim khi gõ cụm từ "Gánh Mưu Sinh" (Ảnh: Chụp màn hình).
"Ý tưởng hay quá", "ai nghĩ ra ý tưởng dễ thương này vậy", "hy vọng cách làm này sẽ được nhân rộng nhiều nơi"... là những bình luận ấm áp từ cộng đồng.
Phóng viên Dân trí đã tìm đến người khởi xướng ý tưởng là anh D.L.T.T. (SN 1992, ngụ TPHCM). Chia sẻ với phóng viên, anh T. cho biết dự án xuất phát từ những quan sát và trăn trở rất đời thường.
Tập hợp những gánh hàng bị lãng quên
Nói về cơ duyên bắt đầu, anh T. chia sẻ mọi thứ diễn ra rất tự nhiên. "Tôi hay lướt mạng, vào một số trang kể chuyện mưu sinh và thấy nhiều clip về các hoàn cảnh buôn bán mưu sinh của các cụ. Tôi coi nhiều, đọc nhiều, rồi đến dịp 30/4-1/5 vừa rồi quyết định làm", anh T. kể.
Từ thực tế đó, ý tưởng ghim tọa độ và đặt tên thống nhất là "Gánh Mưu Sinh" ra đời. Mục đích của anh T. là tạo một điểm đến chung trên không gian số để có thể giúp đỡ những người lớn tuổi mưu sinh ở TPHCM. Người dùng chỉ cần gõ từ khóa là có thể tìm thấy ngay, tương tự một ứng dụng trực tuyến, nhưng không tốn chi phí phát triển.
Công việc bận rộn và không có thời gian ghi nhận trực tiếp ở nhiều địa điểm, anh T. đã kiên nhẫn tìm các bài viết, video ghi lại trải nghiệm của người dùng từ năm 2023-2024 hoặc xa hơn. Để đảm bảo tính chính xác, anh tra cứu các clip mới nhất của các reviewer (người trải nghiệm), sau đó đính kèm đường dẫn và địa chỉ cụ thể vào bản đồ số. Người dùng chỉ cần nhấp vào liên kết là có thể xem ngay video trải nghiệm thực tế.
Các địa điểm mưu sinh của các cụ được đánh dấu (Ảnh: Chụp màn hình).
"Xem clip thôi chưa đủ, tôi còn phải đọc kỹ bình luận của cộng đồng mạng. Dù là hoạt động mưu sinh, chất lượng hàng hóa và dịch vụ vẫn phải đảm bảo, đặc biệt là an toàn vệ sinh thực phẩm cùng thái độ phục vụ. Nếu gặp trường hợp người bán thái độ không tốt, đồ ăn không sạch sẽ, tôi không đưa vào danh sách", anh T. cho biết.
Giá trị chữa lành
Với anh T., việc giúp đỡ những người lớn tuổi quảng bá nơi mưu sinh qua cách làm này là chuyện bé nhỏ so với thời gian đang ngày càng ngắn dần của các cụ ông, cụ bà.
"Tôi nghĩ đến những cụ mà mọi người làm clip hôm nay, có thể 2-3 năm sau họ không còn. Như gánh của cụ Hoa, cụ Nguyệt, giờ chỉ còn cụ Nguyệt... Đối với người già, tôi không quá tính toán việc họ bán có thực sự ngon hay không. Quan trọng là khi có người đến thăm, các cụ cảm thấy vui, vơi bớt sự thiếu thốn tình cảm. Nhiều bạn trẻ có thể nhớ ông bà, muốn nghe những câu chuyện chữa lành nên đã tìm đến ủng hộ, hỏi thăm các cụ một chút. Người già họ chỉ cần vậy thôi", anh T. trải lòng.
Anh cũng đề cao vai trò của các bạn trẻ, chưa bàn đến câu chuyện của các cụ trong clip, việc một người trẻ cất công đi quay và truyền tải một câu chuyện mang tính chữa lành đã là điều rất ý nghĩa. Anh T. hy vọng cộng đồng cùng chung tay duy trì Gánh Mưu Sinh.
Bên cạnh địa điểm đều có đính kèm những clip, thông tin để có thể hiểu hơn về hoàn cảnh, công việc của các cụ (Ảnh: Chụp màn hình).
Tuy nhiên, theo anh T., yếu tố quan trọng nhất để duy trì Gánh Mưu Sinh chính là tính thực tế và minh bạch. Anh T. theo dõi thấy có một số người cũng đã bổ sung thêm địa điểm; tuy nhiên, thiếu thông tin và clip, hình ảnh chân thật.
"Một số bạn tạo địa điểm nhưng lại thiếu hình ảnh. Phải có hình ảnh và có người đến tìm hiểu câu chuyện đàng hoàng. Người xem phải nghe, phải cảm nhận được câu chuyện có chạm đến trái tim hay không thì mới tìm đến ủng hộ các cụ", anh nói.
Giữ gìn sự tự trọng, tránh biến tướng
Trong quá trình triển khai ý tưởng này, anh T. vạch ra ranh giới rõ ràng để tránh việc mô hình bị biến tướng thành "ăn xin online" hay lợi dụng lòng tốt.
"Những trường hợp bán vé số, nhặt ve chai tôi không đưa lên bản đồ vì họ di chuyển liên tục và không thuộc lĩnh vực ăn uống. Nếu làm không khéo sẽ dễ thành ăn xin online. Tuy nhiên, nếu các hoàn cảnh đó tập hợp lại thành gánh, họ có thể tự giúp đỡ lẫn nhau và khi đó các hoạt động từ thiện cũng dễ tiếp cận hơn", anh nói.
Ngoài ra, anh cũng cảnh báo về những rủi ro khi mô hình này lan tỏa mạnh. "Nếu lan tỏa quá nhanh, có thể xảy ra tình trạng dàn dựng, thuê người già đứng bán. Tôi nghĩ xa như vậy, mong là không xảy ra. Việc dàn dựng để hình thành chuyện ăn xin online là điều rất không hay", anh chia sẻ.
Theo anh T., nhận diện đúng đối tượng cũng là để bảo vệ sự tự trọng của người lao động. Đơn cử như trường hợp tiệm trà chanh của một người đàn ông ở đường Vạn Kiếp, anh T. quyết định không đưa vào Gánh Mưu Sinh.
"Tôi thấy ở đó ông có người thân hỗ trợ, có mặt bằng buôn bán đàng hoàng. Nếu gắn nhãn Gánh Mưu Sinh vào chưa chắc họ đã vui, và họ cũng không cần sự trợ giúp đó. Người mưu sinh có sĩ diện và lòng tự trọng riêng", anh cho biết.