Chính sách học phí ngành y tại Mỹ, Đức, Trung Quốc, Nhật, Thái... có chú ý đến SV nghèo?

Một số quốc gia như Mỹ, Đức, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc... đã xây dựng chính sách tín dụng sinh viên cũng như mô hình hỗ trợ học phí kèm cam kết việc làm, nhằm cân bằng giữa cơ hội học tập và sự phân bổ nhân lực y tế.

Nhà nước hỗ trợ học phí trường hợp nào?

Tại châu Âu, Đức là quốc gia điển hình khi triển khai chính sách Chỉ tiêu Bác sĩ nông thôn ở cấp bang. Theo đó, các trường đại học y khoa tại Đức dành tối đa 10% tổng chỉ tiêu tuyển sinh cho những ứng viên có nguyện vọng cam kết làm việc tại các khu vực y tế yếu kém và thiếu hụt bác sĩ. 

Sinh viên trúng tuyển theo chỉ tiêu này được chính quyền hỗ trợ học phí và kinh phí đào tạo. Đổi lại khoản tài trợ, sinh viên phải ký kết một hợp đồng với chính quyền, cam kết làm việc bắt buộc 10 năm tại khu vực y tế thiếu hụt được phân công sau khi hoàn thành chương trình đào tạo.

Gần hơn với Việt Nam, Trung Quốc triển khai chương trình đào tạo y khoa cấp đại học được đài thọ hoàn toàn. China Daily dẫn thông tin từ Bộ Giáo dục Trung Quốc cho thấy chương trình cung cấp gói giáo dục đại học y khoa miễn phí cho 6.800 sinh viên nông thôn. Ứng viên bắt buộc phải có nguồn gốc xuất thân từ các vùng nông thôn và tham gia kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia.

Tại Nhật Bản, mô hình Đại học Y Jichi (JMU) rất đáng tham khảo. Được chính phủ thành lập từ năm 1972, Đại học Y Jichi đài thọ toàn bộ chi phí đào tạo y khoa cho sinh viên với điều kiện cam kết phục vụ 9 năm tại tỉnh nhà sau khi tốt nghiệp. 

Để mở rộng nguồn cung bên cạnh JMU, Nhật Bản triển khai "Chỉ tiêu Khu vực" tại các trường y địa phương. Cơ chế này dành riêng chỉ tiêu tuyển sinh cho ứng viên địa phương, cấp học bổng tài trợ và yêu cầu 9 năm công tác tại vùng chỉ định. Sau gần 20 năm áp dụng, tỉ lệ bác sĩ định cư lâu dài tại các địa phương đạt trên 70%.

Tại Đông Nam Á, Thái Lan duy trì chính sách phân bổ bác sĩ trẻ về vùng sâu vùng xa bằng cơ chế bốc thăm bắt buộc. Theo nhật báo The Nation, Chính phủ Thái Lan cấp học bổng toàn phần kéo dài 6 năm học y khoa tại các trường đại học công lập cho sinh viên. 

Sau khi tốt nghiệp, các bác sĩ có nghĩa vụ làm việc bắt buộc 3 năm tại các bệnh viện vùng sâu vùng xa hoặc vùng khó khăn, như một hình thức đền đáp khoản học bổng 6 năm của nhà nước.

Trong khi đó các chương trình hỗ trợ tài chính dựa trên nghĩa vụ phục vụ tại Mỹ cũng được triển khai. Nghiên cứu trên tạp chí Annals of Family Medicine cho thấy bác sĩ nhận hỗ trợ từ Đoàn Y tế quốc gia Mỹ (NHSC) có tỉ lệ làm việc tại vùng nông thôn cao vượt trội so với Chương trình Xóa nợ dịch vụ công (23,3% so với 10,8%). 

Bên cạnh đó một số trường y tư thục hàng đầu cũng nỗ lực tự huy động nguồn lực hỗ trợ sinh viên. Trường Y thuộc Đại học Johns Hopkins đài thọ học phí cho sinh viên từ gia đình có thu nhập dưới 300.000 USD/năm, trong khi Trường Y NYU Grossman thuộc Đại học New York thực hiện chính sách miễn 100% học phí cho toàn bộ sinh viên chương trình bác sĩ y khoa.

Các nước cho vay học phí ra sao?

Tại Mỹ, rào cản chi phí đối với sinh viên y khoa đã lên tới mức kỷ lục, dù có chính sách cho vay học tập. Báo cáo đăng trên trang tin USC Center for Health Journalism chỉ ra rằng khoảng 71% sinh viên y khoa tốt nghiệp năm 2024 mang nợ học tập, với mức nợ trung bình của sinh viên có vay nợ năm 2023 đạt 205.000 USD.

Áp lực này có nguy cơ trầm trọng hơn khi nhật báo The Guardian đưa tin về đề xuất luật ngân sách mới tại Mỹ nhằm áp trần khoản vay liên bang cho các chương trình đào tạo chuyên nghiệp, chẳng hạn như ngành y, ở mức 150.000 USD. Phân tích từ Urban Institute cảnh báo rằng quy định này có thể ảnh hưởng đến hơn 60% sinh viên y khoa, buộc họ phải tìm đến các khoản vay tư nhân có lãi suất cao hơn.

• Sinh viên khoa học, công nghệ được vay vốn ưu đãi đến 500 triệu, lãi suất chỉ 4,8%

• Để sinh viên nghèo 'chạm' tín dụng ưu đãi

Nhiều nước khác cũng triển khai chương trình cho sinh viên vay tiền học tập. Theo cổng thông tin hành chính Chính phủ Pháp, sinh viên dưới 28 tuổi có thể tiếp cận khoản vay sinh viên được nhà nước bảo lãnh với hạn mức tối đa 20.000 EUR. Nhà nước bảo lãnh 70% giá trị khoản vay gốc, lãi suất do ngân hàng đối tác tự do ấn định và thời hạn vay từ 2 đến 10 năm.

Tại Úc, sinh viên y khoa vay vốn thuộc Chương trình HELP làm việc tại các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa được áp dụng chính sách miễn điều chỉnh trượt giá đối với dư nợ trong suốt thời gian công tác, đồng thời được giảm hoặc xóa dư nợ gốc dựa trên thời gian phục vụ. 

Tại Canada, chính phủ áp dụng chính sách xóa nợ liên bang tối đa 60.000 CAD trong 5 năm cho các bác sĩ gia đình công tác tại vùng nông thôn hoặc đô thị dưới 30.000 dân.

Tại Hàn Quốc, để giải quyết khoảng trống y tế địa phương, chính phủ đã chính thức hóa mô hình cam kết bằng luật định. Theo Hãng thông tấn Yonhap News, Quốc hội Hàn Quốc đã thông qua Luật về Đào tạo và hỗ trợ bác sĩ khu vực.

Sinh viên trúng tuyển hình thức "phục vụ" được nhà nước và chính quyền địa phương đài thọ 100% học phí, giáo trình, phí ký túc xá và chi phí sinh hoạt trong 6 năm học. Bác sĩ phải làm việc bắt buộc 10 năm tại khu vực chỉ định.

Nếu vi phạm, họ phải hoàn trả toàn bộ học phí kèm lãi suất pháp định, đồng thời đối mặt với việc bị đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép hành nghề. Chính phủ Hàn Quốc triển khai tuyển sinh 490 chỉ tiêu bác sĩ khu vực đầu tiên từ năm học 2027.

Học phí cao là đặc thù của đào tạo ngành y, nhưng làm sao để chi phí ấy không trở thành rào cản với những sinh viên có năng lực nhưng khó khăn?