Tại lễ mít-tinh hưởng ứng Ngày Tránh thai thế giới năm 2026 diễn ra ngày 24/9 tại Trường đại học Y Hà Nội, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác dân số, trong đó có việc kiểm soát mức sinh trong thời gian dài. Tuy nhiên, mức sinh hiện nay đang thấp hơn mức sinh thay thế, trong khi tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh.
“Chúng ta không thể để tình trạng từ già hóa dân số chuyển sang dân số giảm. Vì vậy, vấn đề đặt ra là vẫn phải thực hiện các biện pháp tránh thai, nhưng mục tiêu không phải để giảm sinh mà để nâng cao chất lượng dân số”, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nói.
Thông điệp này đặt ra yêu cầu nhìn nhận kế hoạch hóa gia đình theo hướng toàn diện hơn. Theo đó, mỗi cá nhân, mỗi cặp vợ chồng cần được cung cấp đầy đủ thông tin, tư vấn và tiếp cận các biện pháp tránh thai an toàn để chủ động quyết định số con, thời điểm sinh và khoảng cách giữa các lần sinh. Việc giãn khoảng cách giữa các lần sinh cũng giúp cơ thể người mẹ có thời gian hồi phục sau sinh trước khi mang thai trở lại.
Theo Cục trưởng Cục Dân số Lê Thanh Dũng, mang thai ngoài ý muốn và nhu cầu chưa được đáp ứng về kế hoạch hóa gia đình vẫn là những vấn đề đáng quan tâm trên toàn cầu.
Trong giai đoạn 2015-2019, mỗi năm thế giới có khoảng 121 triệu ca mang thai ngoài ý muốn, trong đó 61% được giải quyết bằng phá thai. Đáng chú ý, khoảng 45% các trường hợp phá thai là không an toàn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe phụ nữ.
Những con số này cho thấy việc tiếp cận thông tin chính xác, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và các biện pháp tránh thai an toàn, hiệu quả, phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn, giảm phá thai không an toàn và bảo vệ sức khỏe sinh sản.
Đây cũng là vấn đề cần đặc biệt quan tâm đối với vị thành niên, thanh niên và những nhóm còn gặp rào cản trong tiếp cận thông tin, dịch vụ.
Tại Việt Nam, hệ thống cung cấp dịch vụ kế hoạch hóa gia đình thời gian qua từng bước được củng cố, phát triển và nâng cao chất lượng. Các phương thức cung cấp dịch vụ ngày càng đa dạng; cơ cấu sử dụng biện pháp tránh thai có những thay đổi phù hợp hơn với nhu cầu của từng nhóm dân cư.
Công tác truyền thông, giáo dục về dân số, sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình cũng ngày càng được đổi mới. Đội ngũ làm công tác dân số và mạng lưới cung cấp dịch vụ tiếp tục được củng cố, từng bước đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.
Tuy nhiên, để người dân thực sự chủ động trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, việc truyền thông cần đi cùng với khả năng tiếp cận dịch vụ và tư vấn phù hợp. Người dân cần được hỗ trợ lựa chọn biện pháp tránh thai dựa trên nhu cầu, điều kiện và tình trạng sức khỏe của bản thân, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin chung chung.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, công tác dân số Việt Nam đang chuyển từ trọng tâm kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Bên cạnh kế hoạch hóa gia đình, ngành dân số phải thực hiện toàn diện các nhiệm vụ liên quan đến quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số.
Trong thời gian tới, ngành dân số cần tập trung vào 4 chính sách lớn: duy trì mức sinh hợp lý; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số.
Thứ trưởng đề nghị Cục Dân số chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị thuộc bộ, ngành và địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số cùng các chương trình, đề án về dân số và phát triển, nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.
Cùng với đó là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình; củng cố, phát triển và nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo điều kiện để người dân lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp.
Các bộ, ngành, thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia Dân số và Phát triển, UBND các tỉnh, thành phố được đề nghị tiếp tục quan tâm chỉ đạo, bảo đảm nguồn lực cho công tác dân số, trong đó có kế hoạch hóa gia đình. Các nhóm cần được ưu tiên gồm người chưa thành niên, người lao động trong khu công nghiệp, khu kinh tế, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người dân vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cũng bày tỏ mong muốn Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam về kỹ thuật, tài chính và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Đối với thanh niên, sinh viên, Thứ trưởng nhấn mạnh vai trò chủ động trang bị kiến thức, chăm sóc sức khỏe sinh sản của bản thân và thực hiện hành vi có trách nhiệm. Thế hệ trẻ cần phát huy vai trò, sức sáng tạo để góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về dân số, sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình.
Đặc biệt, sinh viên cần vận dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn được đào tạo để tư vấn, hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin chính xác, khoa học, góp phần nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Trong khuôn khổ lễ mít-tinh, tọa đàm với thanh niên, sinh viên cũng tập trung truyền tải thông điệp về tầm quan trọng của chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình và việc lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp, an toàn.
THIÊN LAM