Sáng 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Giảm tiền kiểm đi đôi tăng cường hậu kiểm thực chất
Thảo luận tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng phải bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường.
Theo Chủ tịch Quốc hội, tinh thần xuyên suốt việc sửa đổi Luật phải là cải cách thủ tục hành chính, giảm tiền kiểm nhưng đồng thời tăng cường hậu kiểm thực chất.
Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, các tiêu chí phân loại đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường chủ yếu giao cho Chính phủ quy định, trong đó nhiều tiêu chí còn định tính, nguy cơ tác động xấu chủ yếu ở giai đoạn thi công.
Chủ tịch Quốc hội cũng bày tỏ đặc biệt băn khoăn về việc dự thảo Luật bỏ khu dân cư tập trung và nguồn nước cấp cho sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, những yếu tố gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa.
Đối với việc miễn đánh giá tác động môi trường cho các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, chỉ nên áp dụng khi hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ. Cần loại trừ những dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc liên quan nhập khẩu phế liệu.
Khi Luật có hiệu lực, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đi sâu đi sát kiểm tra thực tế tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề để đánh giá đúng hiệu quả xử lý môi trường.
Phân cấp quản lý môi trường phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu
Một vấn đề khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là phân cấp quản lý môi trường phải gắn với trách nhiệm và cơ chế điều phối giữa các địa phương.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, ô nhiễm môi trường không dừng lại ở địa giới hành chính. Vì vậy, việc phân cấp phải đi đôi với cơ chế điều phối liên vùng, liên địa phương và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.
Dẫn thực tế tình trạng ô nhiễm kéo dài tại sông Nhuệ và hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, một trong những vấn đề cần giải quyết là trách nhiệm quản lý chưa được phân định rõ ràng, dẫn đến tình trạng nhiều cơ quan cùng có trách nhiệm nhưng thiếu đầu mối chịu trách nhiệm chính.
Chủ tịch Quốc hội bày tỏ nhất trí phương án gắn trách nhiệm của người đứng đầu với những chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường được và phải được công khai định kỳ. Theo Chủ tịch Quốc hội, không nên quy định trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không được để xảy ra tình trạng né tránh trách nhiệm.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu các xã, phường trên cả nước đều quan tâm xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp thì chất lượng môi trường sống sẽ được cải thiện đáng kể. Muốn vậy, phải bắt đầu từ từng hộ gia đình, từng người dân, từng khu dân cư, đồng thời đề cao trách nhiệm nêu gương của các cơ quan nhà nước, trường học, bệnh viện và các đơn vị công cộng.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần xem xét kỹ lưỡng vấn đề nguồn lực cho bảo vệ môi trường. Chỉ ra Kết luận số 75 của Trung ương đã rõ, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, nếu không quy định mức chi tối thiểu trong Luật thì cần chỉ rõ cơ chế nào sẽ bảo đảm nguồn lực thực hiện; không thể coi bảo vệ môi trường là nhiệm vụ chỉ được bố trí kinh phí khi ngân sách còn dư.
Bày tỏ quan tâm đến yêu cầu quản trị bằng dữ liệu, trong đó dữ liệu phải "sạch", phải chính xác, đầy đủ và đáng tin cậy, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ một số vấn đề:
Con số cắt giảm 90% thủ tục dựa trên cơ sở nào, trong khi danh mục cụ thể được quy định tại nghị định mà nghị định chưa được ban hành? Khi phân cấp về tỉnh, xã, trong điều kiện cán bộ môi trường ở cấp cơ sở chủ yếu là kiêm nhiệm thì có đủ năng lực để thực hiện hậu kiểm hay không?
Đối với các dự án có tác động môi trường liên tỉnh, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng trong trường hợp các địa phương không thống nhất được phương án xử lý.
Đối với quy định về kiểm kê khí nhà kính, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải đánh giá đầy đủ năng lực thực hiện của doanh nghiệp và năng lực thẩm định của các cơ quan, tổ chức có liên quan, tránh đặt ra những yêu cầu mà thực tiễn chưa đủ điều kiện đáp ứng.
Về hoạt động trao đổi tín chỉ carbon quốc tế, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ thẩm quyền quyết định tỷ lệ tín chỉ carbon được giữ lại để phục vụ mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định. Đặc biệt, cần quan tâm bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân, nhất là đồng bào trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, khi tín chỉ carbon được giao dịch trên thị trường quốc tế...
"Tinh thần xuyên suốt trong lần sửa đổi Luật này là cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Không để phát sinh khoảng trống trong quản lý, công khai thông tin môi trường
Phát biểu tại tổ, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Điện Biên Lò Thị Luyến nhận định chủ trương giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm là cần thiết, góp phần giảm chi phí tuân thủ và nâng cao trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, nếu cắt giảm các khâu tiền kiểm trong khi nhân lực, kinh phí và phương tiện hậu kiểm không được tăng cường tương ứng thì có thể phát sinh khoảng trống trong quản lý.
Đại biểu chỉ ra khó khăn này sẽ rơi vào các tỉnh miền núi, nơi địa hình chia cắt, địa bàn rộng, các cơ sở sản xuất phân tán và khoảng cách đi lại xa. Nếu thiếu thiết bị đo nhanh, phương tiện lấy mẫu lưu động và khả năng tiếp cận hiện trường kịp thời, cơ quan quản lý khó thu thập được chứng cứ để xác định và xử lý vi phạm. Trong khi đó, hệ thống quan trắc và cơ sở dữ liệu còn hạn chế; nhân lực làm công tác môi trường còn mỏng nhưng phải thực hiện nhiều nhiệm vụ chuyên môn trên địa bàn rộng…
Vì vậy, đại biểu đề nghị việc giảm tiền kiểm phải gắn với tăng cường năng lực hậu kiểm; bảo đảm nhân lực, kinh phí, thiết bị quan trắc, lấy mẫu và cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm chứng, xử lý vi phạm. Đặc biệt, việc phân cấp, giao thêm trách nhiệm cho cấp cơ sở phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, cán bộ chuyên môn và hướng dẫn nghiệp vụ; tránh tình trạng có thêm nhiệm vụ nhưng không đủ điều kiện thực hiện.
Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc việc bỏ hoàn toàn dịch vụ cung cấp thông tin về môi trường khỏi khái niệm dịch vụ công trực tuyến về môi trường tại Điều 115 dự thảo Luật.
Theo đại biểu, việc đơn giản hóa phương thức cung cấp thông tin, tạo thuận lợi cho cộng đồng tra cứu, khai thác thông tin môi trường là cần thiết, nhưng cần nghiên cứu với việc loại bỏ nhóm dịch vụ này khỏi phạm vi điều chỉnh.
Khi một dự án sản xuất, chăn nuôi hoặc xử lý chất thải dự kiến triển khai gần khu dân cư, người dân cần tiếp cận các thông tin thuộc diện được công khai để hiểu những tác động có thể xảy ra và tham gia ý kiến theo quy định…
“Nếu chưa quy định rõ trách nhiệm công khai, cập nhật và cung cấp thông tin, dữ liệu môi trường trên môi trường điện tử, việc tiếp cận thông tin có thể phụ thuộc vào từng cơ quan, thiếu tính thống nhất và kịp thời”, đại biểu nêu quan điểm.
Vì vậy, đại biểu cho rằng, vấn đề cần quan tâm không chỉ là đơn giản hóa quy trình cung cấp thông tin, mà còn phải xác định rõ trách nhiệm cung cấp, phương thức khai thác và khả năng tiếp cận thông tin trên môi trường điện tử, bảo đảm công khai, minh bạch, thuận tiện và phù hợp với mục tiêu chuyển đổi số.
Thu Hằng