Dự thảo của Chính phủ đề xuất chưa tạm hoãn xuất cảnh với người bị mạo danh thành lập doanh nghiệp, có nợ thuế - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của Chính phủ ban hành chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất trường hợp cá nhân bị mạo danh, sử dụng thông tin để đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh bỏ địa chỉ, nếu cá nhân đã có đơn đề nghị cơ quan công an xử lý và cơ quan công an có văn bản tiếp nhận giải quyết, thì cơ quan thuế tạm thời chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.
Nghĩa vụ thuế phải gắn với chủ thể có trách nhiệm
Đây là đề xuất có ý nghĩa tích cực trên cả ba phương diện: bảo vệ quyền công dân, bảo đảm công bằng trong thực thi pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.
Trước hết, nghĩa vụ thuế phải gắn với đúng chủ thể có trách nhiệm. Một cá nhân bị đánh cắp hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân để đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh không thể mặc nhiên phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ thuế phát sinh từ hoạt động mà họ không tham gia, không kiểm soát và không hưởng lợi.
Đề xuất: Chưa tạm hoãn xuất cảnh với người bị mạo danh, giảm mức phạt để 'làm sạch' nhanh mã số thuếĐỌC NGAY
Nếu chỉ căn cứ vào thông tin đăng ký để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh mà chưa xác minh dấu hiệu mạo danh, người ngay tình có thể phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người khác.
Đáng chú ý, tạm hoãn xuất cảnh là biện pháp quản lý có tác động trực tiếp đến quyền tự do đi lại của công dân. Việc áp dụng không chính xác không chỉ gây thiệt hại về vật chất, mà còn ảnh hưởng đến công việc, uy tín và đời sống cá nhân. Vì vậy, xây dựng cơ chế bảo vệ kịp thời người có dấu hiệu bị mạo danh là yêu cầu cần thiết.
Ở góc độ quản lý nhà nước, việc xử lý các trường hợp này còn góp phần khắc phục bất cập trong cơ sở dữ liệu đăng ký kinh doanh và quản lý thuế.
Tuy nhiên, bảo vệ người bị mạo danh phải đi đôi với yêu cầu giữ nghiêm kỷ cương pháp luật. Nguy cơ đáng quan tâm là các đối tượng cố tình vi phạm có thể khai báo gian dối rằng mình bị mạo danh, từ đó tìm cách né tránh biện pháp tạm hoãn xuất cảnh hoặc trì hoãn thực hiện nghĩa vụ thuế.
Nếu thiếu cơ chế kiểm soát, chính sách được thiết kế nhằm bảo vệ người bị xâm phạm có thể bị lợi dụng để trốn tránh nghĩa vụ.
Để khắc phục, trước hết cần phân biệt rõ giữa việc tiếp nhận đơn trình báo và việc xác định một cá nhân thực sự bị mạo danh.
Văn bản tiếp nhận đơn của công an chỉ chứng minh người dân đã trình báo sự việc, chứ chưa đồng nghĩa với việc nội dung trình báo đã được xác minh và kết luận là đúng sự thật.
Đây có thể là căn cứ để xem xét áp dụng cơ chế bảo vệ tạm thời, nhưng không nên được xem là căn cứ đương nhiên để miễn trừ trách nhiệm pháp lý hoặc chấm dứt các biện pháp quản lý thuế.
Giải pháp phù hợp là xây dựng quy trình xác minh khách quan, có thời hạn và phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan thuế, công an và cơ quan đăng ký kinh doanh.
Đặc biệt, cần làm rõ ai là người thực tế điều hành, kiểm soát và hưởng lợi từ hoạt động kinh doanh. Đây là yếu tố quan trọng để phân biệt nạn nhân bị mạo danh với người vi phạm.
Song song đó, cơ quan quản lý cần áp dụng phương pháp quản lý thuế dựa trên đánh giá rủi ro, thay vì xử lý cứng nhắc mọi trường hợp theo cùng một quy trình.
Không để người bị mạo danh phải tự thực hiện thủ tục tại nhiều cơ quan
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã chú trọng bảo vệ nạn nhân bị đánh cắp danh tính trong lĩnh vực đăng ký kinh doanh và quản lý thuế.
Tại Anh, Companies House cho phép cá nhân phản ánh trực tuyến việc thông tin của mình bị sử dụng trái phép để đăng ký chức danh giám đốc hoặc người có quyền kiểm soát đáng kể trong doanh nghiệp. Khi có đủ căn cứ, cơ quan này có thể xem xét sửa đổi hoặc xóa thông tin sai lệch khỏi hồ sơ đăng ký.
Đặc biệt, từ ngày 18-11-2025, Anh triển khai yêu cầu xác minh danh tính bắt buộc đối với giám đốc và người có quyền kiểm soát đáng kể theo lộ trình. Cách tiếp cận này góp phần nâng cao tính minh bạch và hạn chế hành vi lợi dụng danh tính người khác.
Trong khi đó, Singapore chú trọng kiểm soát trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ thành lập và quản lý doanh nghiệp.
Theo Luật Corporate Service Providers Act 2024, có hiệu lực từ 9-6-2025, các tổ chức cung cấp dịch vụ doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh phải đáp ứng yêu cầu đăng ký và tuân thủ các nghĩa vụ thẩm định khách hàng, phòng chống rửa tiền và kiểm soát những rủi ro liên quan.
Từ kinh nghiệm của các quốc gia trên, có thể thấy giải pháp căn cơ không chỉ nằm ở việc xử lý các trường hợp bị mạo danh sau khi sự việc xảy ra, mà quan trọng hơn là phải phòng ngừa ngay từ khâu đăng ký, xác thực danh tính, kiểm soát thông tin.
Đây là những kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo. Việc ứng dụng VNeID trong xác thực thông tin cá nhân khi đăng ký doanh nghiệp hiện nay là bước tiến tích cực, góp phần giảm thiểu nguy cơ giả mạo, nhưng vẫn cần được kết hợp với các biện pháp kiểm soát và hậu kiểm hiệu quả.
Bên cạnh đó, cần thiết lập quy trình giải quyết các trường hợp bị mạo danh theo hướng đơn giản, minh bạch và liên thông.
Người dân không nên phải tự mình thực hiện quá nhiều thủ tục tại nhiều cơ quan để chứng minh không liên quan đến doanh nghiệp hoặc nghĩa vụ thuế phát sinh trái ý muốn. Cơ quan nhà nước cần chủ động phối hợp xác minh, kịp thời điều chỉnh dữ liệu sai lệch và thông báo kết quả xử lý.
Về lâu dài, cần xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại, có khả năng nhận diện rủi ro, cảnh báo bất thường và truy vết các giao dịch đáng ngờ.
Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, chế tài đối với hành vi khai báo gian dối và cơ chế khôi phục hoặc áp dụng lại biện pháp quản lý khi phát hiện việc lợi dụng chính sách.
Tinh thần xuyên suốt cần được quán triệt là không để người ngay tình bị hạn chế quyền vì hành vi vi phạm của người khác, nhưng cũng không để bất kỳ đối tượng nào lợi dụng danh nghĩa bị mạo danh nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế.
Bảo vệ quyền công dân và giữ nghiêm kỷ cương thuế không phải hai mục tiêu đối lập, mà phải được thực hiện đồng thời trong một cơ chế quản lý công bằng, minh bạch và hiệu quả.
Thống đốc: 'Không thể có hai bảng cân đối, một bảng để thanh toán thuế, một bảng đi vay ngân hàng'Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho rằng việc minh bạch hoạt động tài chính của doanh nghiệp làm cơ sở để ngân hàng cho vay thuận lợi hơn.