Chuyên gia dự đoán cục diện xung đột Mỹ - Iran sắp tới

Đầu tuần này, Mỹ và Iran đã nối lại các cuộc không kích lẫn nhau. Các cuộc tấn công diễn ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ tuyên bố chuyển sang một giai đoạn mới: phong tỏa kinh tế toàn diện đối với Iran và các quốc gia có quan hệ thương mại với nước này.

Mục tiêu của Mỹ là buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán và ngừng tấn công các tàu thuyền thương mại tại eo biển Hormuz.

Bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) ký kết vào tháng 6 nhằm hướng tới một lệnh ngừng bắn vĩnh viễn và một thỏa thuận hòa bình trong vòng 60 ngày hiện đã hết hạn.

Khi xung đột bước sang tháng thứ 7, các chuyên gia đã đưa ra những đánh giá về cục diện cuộc chiến trong thời gian tới.

Mỹ hy vọng áp lực quân sự và kinh tế sẽ làm yếu vị thế đàm phán của Iran

Thách thức hiện nay là việc mục tiêu chiến lược cuối cùng của Mỹ tại Iran vẫn chưa rõ ràng. Nhà Trắng liên tục đánh giá lại những giới hạn mà họ có thể chấp nhận về mặt chính trị.

Ban đầu, giới chức Mỹ giả định yếu tố quân sự đủ mang lại một chiến thắng nhanh chóng, nhưng điều đó đã không đạt được hiệu quả như mong đợi.

Những gì đang diễn ra cho thấy Mỹ đang cố gắng kích hoạt đồng thời nhiều đòn bẩy khác nhau, cả về quân sự lẫn kinh tế.

Hiện tại, Washington có vẻ hài lòng với trạng thái giằng co nhất định. Họ chấp nhận duy trì lệnh phong tỏa và thực hiện các đòn tập kích định kỳ nhắm vào năng lực của Iran nhằm làm gián đoạn tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Giới chức Mỹ hy vọng các lệnh trừng phạt mới sẽ gây đủ sức ép buộc Iran phải đàm phán ở một vị thế yếu hơn.

Lực lượng Mỹ trong những ngày gần đây dường như đã hỗ trợ duy trì một lượng lưu thông tối thiểu qua eo biển Hormuz nhằm ngăn chặn đợt sốc giá dầu hoặc sự sụp đổ của kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, đó không phải là các mục tiêu ban đầu của Mỹ khi bắt đầu cuộc chiến.

Nhiều khả năng Iran sẽ đòi hỏi rất cao để đạt được giải pháp cho cuộc xung đột hiện nay - một cái giá mà Washington khó có thể chấp nhận về mặt chính trị.

Iran sẽ chờ nhượng bộ từ Mỹ

Các đòn tập kích mới nhất khó có thể làm thay đổi các tính toán của Iran về cuộc chiến.

Tehran đang chuẩn bị tâm lý cho một đợt siết chặt trừng phạt kinh tế, cùng sự kéo dài của các cuộc tấn công “ăn miếng, trả miếng”. Ý định của họ là đáp trả các đòn tập kích này một cách tương xứng để tránh đẩy xung đột vượt tầm kiểm soát thành một cuộc chiến lớn hơn.

Về mặt kinh tế, đợt siết chặt trừng phạt mới chắc chắn sẽ gây tổn hại cho nền kinh tế Iran.

Tuy nhiên, Tehran dường như cho rằng áp lực kinh tế sẽ không thể sớm làm thay đổi tính toán của họ, bao gồm cả lập trường trong đàm phán.

Điều đó không có nghĩa là Iran không tìm kiếm một lối thoát, nhưng Tehran đang chờ đợi Mỹ quay trở lại với bản MOU hoặc đưa ra một sự nhượng bộ nhất định. Tehran quyết không chịu khuất phục trước áp lực của Mỹ hay thay đổi tiếp cận dưới tác động của các lệnh trừng phạt và tấn công gia tăng.

Mỹ quay lại thỏa thuận ngừng bắn

Nhà phân tích cao cấp về an ninh quốc tế tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI) ở London, cựu Đại sứ Anh tại Iran Nicholas Hopton, nhận định làn sóng leo thang quân sự mới nhất sẽ không thể buộc Iran phải đầu hàng.

Theo ông, áp lực kinh tế cũng khó mang lại hiệu quả vì nhiều quốc gia có quan hệ thương mại với Iran sẽ không ủng hộ các lệnh trừng phạt đơn phương từ phía Mỹ.

Trong khi đó, Iran vẫn có khả năng làm gián đoạn eo biển Hormuz - một điểm huyệt quan trọng của nền kinh tế toàn cầu.

Nếu chính quyền Tổng thống Trump tập trung nỗ lực duy trì việc đàm phán thỏa thuận đã được vạch ra trong bản MOU, đó chính là lối thoát.

Một thỏa thuận không chỉ mang lại cho Mỹ một chiến thắng nhờ làm suy yếu phe cứng rắn tại Iran, mà còn đảm bảo với thế giới rằng Iran sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân.

Bản MoU chứa đựng một giải pháp then chốt: dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran. Sự gắn kết kinh tế giữa thế giới bên ngoài và Iran theo phương thức mới sẽ từng bước thúc đẩy những thay đổi sâu sắc về chính trị và xã hội ở Iran.

Tất nhiên, mục tiêu này không dễ đạt, nhưng phương án này có thể phát huy tác dụng nếu có đủ thời gian và nếu Mỹ cùng các đối tác thể hiện sự kiên nhẫn chiến lược.

Trong thời gian tới, cục diện nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái giằng co, bế tắc và gây bất lợi cho tất cả các bên.