Theo Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng), TPHCM có hơn chục tuyến đường ngập sau cơn mưa những ngày qua như Hồ Học Lãm và Tên Lửa (phường An Lạc), Phan Anh (phường Bình Trị Đông), Quang Trung (hướng từ phường Thông Tây Hội đi phường Đông Hưng Thuận), Phạm Văn Chiêu, Nguyễn Văn Khối, Lê Đức Thọ (phường Thông Tây Hội), song hành quốc lộ 22 và Nguyễn Văn Quá (phường Đông Hưng Thuận), Bà Triệu (xã Hóc Môn), Phan Huy Ích (phường Tân Sơn), Phan Văn Hớn (xã Bà Điểm).
Trước mắt, TPHCM tập trung khai thác hiệu quả hệ thống thoát nước hiện hữu. Các đơn vị tăng cường nạo vét cống, cửa xả, kênh rạch, duy tu cống xuống cấp và bố trí lực lượng ứng trực trước, trong và sau mưa. Khi xảy ra ngập, lực lượng chức năng tổ chức bơm, điều tiết dòng chảy, phân luồng giao thông và hạn chế phương tiện vào khu vực ngập sâu. Công tác cảnh báo sớm cũng được tăng cường, nhất là khi mưa lớn kết hợp triều cường.
Năm 2026, TPHCM triển khai 9 dự án chống ngập với tổng vốn hơn 7.150 tỷ đồng, trước mắt xử lý 3 trong 50 vị trí ngập từ 30 cm trở lên, kéo dài hơn 30 phút. Ba điểm ưu tiên gồm đường Phan Văn Hớn, đường Bình Quới và nút giao quốc lộ 51 - Huỳnh Thúc Kháng. Giai đoạn 2026 - 2030, TPHCM dự kiến triển khai 87 dự án thoát nước, chống ngập với tổng kinh phí khoảng 140.000 tỷ đồng, nhằm cơ bản giải quyết 50 vị trí ngập.
Lãnh đạo Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật cho biết, về lâu dài, TPHCM chuyển từ xử lý từng điểm sang quản lý ngập theo lưu vực, với 3 lớp giải pháp gồm làm chậm dòng chảy, tăng khả năng lưu trữ bằng hồ điều tiết và không gian xanh, sau đó mới tiêu thoát nước. TPHCM định hướng bảo vệ hành lang thoát nước tự nhiên, phát triển công viên ngập nước, ứng dụng dữ liệu số, dự báo và cảnh báo sớm.
Trao đổi với Tiền Phong, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM cho rằng, ngập thường xảy ra nhiều hơn vào giai đoạn giao mùa và giữa mùa mưa, khoảng tháng 9 -10. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là hệ thống thoát nước hiện nay không đáp ứng được lưu lượng nước khi xuất hiện những trận mưa lớn. Với những trận mưa khoảng 70 - 120 mm, nếu hệ thống thoát nước không đáp ứng được lượng nước đổ xuống thì sẽ dẫn đến ngập cục bộ.
Ông Thuận dẫn chứng, trước đây đường Phan Huy Ích và Phan Văn Hớn thì nước mưa chảy về kênh Tham Lương. Năm nay, hai tuyến đường này tình hình ngập có diễn biến nặng hơn so với các năm trước do kênh Tham Lương xây xong lại đắp bờ bao, nước mưa thoát đi theo cống D1.200 thì không đủ lưu lượng.
Ông Thuận khẳng định, khoảng 10 năm nay, hệ thống thoát nước của TPHCM chưa có thay đổi. Nếu xét về lượng mưa bình quân, chưa chắc năm nay đã cao hơn đáng kể so với những năm trước. Vấn đề nằm ở khả năng đáp ứng của hệ thống thoát nước khi xảy ra những trận mưa lớn trong thời gian ngắn. Điều này cũng cho thấy việc chống ngập không thể chỉ được nhìn từ một tuyến đường hay một công trình riêng lẻ. Một tuyến đường mới có thể được xây dựng hệ thống mương, cống thoát nước nhưng nếu hệ thống đó không đấu nối được với mạng lưới chung thì nước chỉ thoát được trong phạm vi tuyến đường.
Do đó, TPHCM cần tính đến những không gian có thể giữ và chứa nước thay vì chỉ phụ thuộc vào hệ thống cống. TPHCM đã triển khai nhiều đề án, dự án chống ngập, trong đó có dự án thường được gọi là dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng, có tính đến yếu tố biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa chống ngập do triều và thoát nước mưa. Dự án này về bản chất tập trung vào việc ngăn triều với hệ thống các cống kiểm soát triều, trong khi mưa lớn lại đặt ra yêu cầu về khả năng thoát nước.
“Nếu mưa xảy ra trên toàn TPHCM, trước hết phải tính được tổng lượng nước mưa đổ xuống là bao nhiêu mét khối. Từ đó mới xác định được bề mặt đô thị phải xử lý bao nhiêu nước. Nếu bề mặt không bị bê tông hóa, một phần nước có thể thấm xuống đất. Nhưng khi bê tông hóa ngày càng nhiều, phần lớn nước mưa phải thoát qua hệ thống hạ tầng. Nếu hệ thống không đủ năng lực thì ngập là điều dễ xảy ra”, ông Thuận nói.
Để giải quyết bài toán chống ngập, ông Thuận cho rằng TPHCM cần một “nhạc trưởng” để tính toán tổng thể về quy hoạch dòng nước và lưu lượng nước lưu thông trong đô thị. Đồng thời, phải đưa chức năng chống ngập từ quận huyện của ngày xưa về phường xã hiện tại, quy trách nhiệm chống ngập cho người đứng đầu. Phân bổ kinh phí chống ngập về cho cấp xã phường, khảo sát kênh rạch bị san lấp trước 2015 để khôi phục. Việc này TPHCM hoàn toàn làm được bởi chúng ta đã có Luật Phát triển đô thị.