Chuyện người thầy dạy chữ bên đường và phiến đá cổ được lưu giữ gần 500 năm

Ông Bùi Xuân Sơn, Thủ từ tại Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Bảng Môn Đình, cho biết phiến đá này gắn với lịch sử về cụ Nguyễn Sư Lộ - vị Thám hoa nổi tiếng của vùng đất Hoằng Hóa (cũ).

Phiến đá dài gần 1m, rộng 60-70cm, dày 15cm, được đặt cạnh văn bia ghi công trạng của Nguyễn Sư Lộ.

Theo cuốn Địa chí Hoằng Hóa do Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông ấn hành, Nguyễn Sư Lộ, tên thụy là Văn Đạt, chưa rõ năm mất, quê làng Bột Thái, huyện Hoằng Hóa, phủ Hà Trung cũ (nay thuộc xã Hoằng Lộc, tỉnh Thanh Hóa).

Ông là trưởng nam của cụ Nguyễn Thái Bảo và Từ Hạnh phu nhân. Từ nhỏ, Nguyễn Sư Lộ đã nổi tiếng chăm học.

Năm 1554, dưới niên hiệu Thuận Bình năm thứ 6, triều Lê Trung Tông, ông dự khoa thi và đỗ Đệ nhất giáp Chế khoa xuất thân, Đệ tam danh (tức Thám hoa).

Sau khi làm quan đến chức Lại khoa Đô cấp sự trung, một chức quan thuộc hệ thống giám sát của triều đình, Nguyễn Sư Lộ trở về quê và dành thời gian dạy dỗ con em trong làng.

Sử sách cũng ghi chép, điều đặc biệt trong cách dạy của ông là không nhất thiết phải có lớp học hay bục giảng. Theo tư liệu địa phương, cạnh con đường cái gần nhà Nguyễn Sư Lộ có một phiến đá phẳng. Hàng ngày, ông thường ra đó ngồi đọc sách.

Người dân trong làng qua lại, trẻ em đi học nếu có điều gì chưa hiểu về chữ nghĩa đều tìm đến hỏi. Nguyễn Sư Lộ giảng giải cặn kẽ, tận tình. Từ hình ảnh người thầy thường ngồi bên đường, người dân gọi ông Sư Lộ, với cách hiểu dân gian là người thầy ngồi dạy chữ bên đường.

Phiến đá gắn với câu chuyện ấy về sau được người dân gọi là “hòn đá Sư Lộ”, trở thành một kỷ vật được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Ông Bùi Xuân Sơn cho biết trước đây phiến đá nằm dọc tuyến đường trung tâm xã, gần khu vực nhà của Nguyễn Sư Lộ.

Năm 1990, trong quá trình làm đường, một người dân trong xã đã đưa phiến đá về nhà để lưu giữ, trưng bày. Sau đó, lãnh đạo UBND xã Hoằng Lộc đến xin đưa phiến đá về Bảng Môn Đình để bảo quản.

Theo ông Sơn, đối với người dân Hoằng Lộc, khi nhắc đến “hòn đá Sư Lộ”, hầu như ai cũng biết câu chuyện gắn với vị đại khoa này.

“Tôi nghe các cụ cao niên kể lại rằng việc cụ ra đường ngồi dạy cũng nhằm tiếp thu thêm kiến thức từ những người đi đường, chứ không đơn thuần chỉ để dạy chữ cho mọi người. Hòn đá này có tuổi đời khoảng gần 500 năm”, ông Sơn nói.

Ông Sơn cho biết từ khi còn nhỏ, ông đã nhìn thấy phiến đá nằm bên đường. Mỗi khi chuẩn bị đi thi, ông cùng nhóm bạn trong làng thường đến phiến đá thắp hương, cầu mong may mắn.

“Cho đến bây giờ, trong xã Hoằng Lộc, thậm chí người dân ở những xã khác trong tỉnh, mỗi khi có con cháu đi thi, họ lại tìm về đây thắp hương, tưởng nhớ cụ và cầu mong may mắn”, ông Sơn chia sẻ.

Theo lãnh đạo UBND xã Hoằng Lộc, Bảng Môn Đình hiện là điểm tham quan, tìm hiểu lịch sử, văn hóa và giáo dục trải nghiệm cho người dân, học sinh.

Trong đó, “hòn đá Sư Lộ” là một hiện vật gắn với câu chuyện về Nguyễn Sư Lộ - người đỗ Thám hoa từ gần 5 thế kỷ trước nhưng sau khi làm quan đã trở về quê, tiếp tục việc học và truyền dạy kiến thức cho người dân.

“Dịp đầu năm, người dân địa phương đưa con cháu về Bảng Môn Đình thắp hương, tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời gửi gắm mong ước về một năm học tập, thi cử thuận lợi”, vị lãnh đạo nói.