Chuyện quá khứ của Trần Ngọc Vàng, Trường Giang bị xới lại và công lý 'phi thời gian'

Tr

Ngày 28-9, trên mạng lan truyền thông tin một fanclub của Trần Ngọc Vàng tuyên bố "đóng cửa vĩnh viễn".

Sau Trường Giang là Trần Ngọc Vàng 

Việc fan thoát fan nhanh chóng truyền đi và gây ra những tranh luận trái chiều trên mạng xã hội. Dưới các bài đăng, không ít khán giả bày tỏ sự thất vọng, cho rằng diễn viên thiếu tinh tế, EQ thấp, có những phát ngôn kém duyên, mắc bệnh ngôi sao.

Điều này được cho bắt nguồn từ một số clip trả lời phỏng vấn cũ của nghệ sĩ được đào lại trên mạng xã hội.

Trong đó có một trích đoạn liên quan một talk show của Uyển Ân, mà Trần Ngọc Vàng và Kaity Nguyễn làm khách mời.

Trong phần game, mỗi người sẽ nghe một mệnh đề, và ai trải qua thì chia sẻ về tình huống đó. Với câu "Tôi đã từng bị bạn đánh khi đi học", cả Trần Ngọc Vàng và Kaity Nguyễn cho biết chưa gặp phải vấn đề này.

Trong khi đó, Uyển Ân chia sẻ đã từng trải qua câu chuyện này, ngay lập tức Trần Ngọc Vàng chen vào: "Vậy là do nhan sắc đó em", sau đó còn nói thêm: "Do mập í em".

Phát ngôn của nghệ sĩ bị cho kém duyên, thiếu tinh tế, nhất là khi câu chuyện đang được đề cập là bạo lực học đường.

Trước làn sóng tranh cãi, trong kênh broadcast Trần Ngọc Vàng's Family, diễn viên thừa nhận khi xem lại những phát ngôn đó, bản thân anh cũng thấy những hành xử đó "thiếu tinh tế, rất là vô duyên và có thể gây khó xử, thậm chí làm tổn thương các nhân vật liên quan".

Trần Ngọc Vàng đã nhắn tin xin lỗi và cảm ơn sự bao dung của đồng nghiệp. Đồng thời đây cũng là bài học để nghệ sĩ tự kiểm điểm bản thân, rút kinh nghiệm trong tương lai.

Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin cho thấy việc fanpage dừng hoạt động có liên quan trực tiếp đến những tranh cãi đang diễn ra trên mạng xã hội.

Công lý phi thời gian

Trước Trần Ngọc Vàng thì mới đây Trường Giang cũng thành từ khóa "hot" trên mạng. Người ta đào lại loạt hình ảnh/clip cũ, cùng ứng xử và ồn ào đời tư từ gần 10 năm trước của Trường Giang, đưa nghệ sĩ vào tâm bão chỉ trích, phải lên tiếng xin lỗi công khai trên trang cá nhân, đồng thời thông báo tạm dừng tham gia ghi hình show 2 ngày 1 đêm.

Liệu có hay không hiện tượng/làn sóng "đào xới" quá khứ nghệ sĩ để công kích trên mạng?

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long - Phó chủ nhiệm bộ môn truyền thông chuyên nghiệp Đại học RMIT Việt Nam - cho rằng câu chuyện của hai nghệ sĩ cho thấy quá khứ gần như không biến mất. Một hình ảnh, một câu nói, một hành xử trong quá khứ vẫn có thể bị "ném thẳng" vào không gian phán xét của hiện tại như thể nó vừa xảy ra hôm qua.

• 

  Trường Giang xin lỗi những người từng tổn thương vì mình

Chuyên gia gọi đây là hiện tượng "công lý phi thời gian", nơi quá khứ không được phép cũ đi, và con người không được phép có quyền thay đổi.

Ông Long nói thêm, cũng cần ghi nhận là động lực đứng sau việc đào lại tư liệu cũ hiếm khi thuần túy là đạo đức. Thuật toán mạng xã hội thưởng cho sự phẫn nộ bằng lượt tương tác, và một khi làn sóng chỉ trích đạt đến ngưỡng nhất định, nó tự nuôi sống chính nó bất kể động cơ ban đầu là gì.

"Nghệ sĩ, vì thế, không còn bị xét xử bởi công chúng nói chung, mà lắm khi dễ bị cuốn vào 'tòa án không công tố', nơi không ai chịu trách nhiệm khởi kiện, không ai chủ trì phiên xử, nhưng bản án vẫn được tuyên và thi hành ngay lập tức dưới hình thức tẩy chay hoặc buộc xin lỗi công khai", chuyên gia này nhận định.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, vì bản chất phi thời hiệu và cơ chế lan truyền không thể kiểm soát ấy, nên chiến lược khôn ngoan nhất với người của công chúng trong thời đại số không phải là hy vọng những vết cũ sẽ ngủ yên mãi mãi, mà là chủ động đối diện với chúng trước khi bị người khác đào lên đúng thời điểm bất lợi nhất.

Nếu họ từng có hành vi thiếu chuẩn mực, gây tổn thương hoặc để lại sự khó chịu cho người khác, cách xử lý tốt nhất là đối diện sớm, nhận diện đúng vấn đề và có lời giải thích, xin lỗi hoặc bù đắp phù hợp.

"Chủ động xử lý từ sớm không chỉ là một chiến lược truyền thông, mà quan trọng hơn là thể hiện thái độ tôn trọng những người từng bị ảnh hưởng. Khi công chúng nhìn thấy sự nhận trách nhiệm từ sớm, và có sự thay đổi và nhất quán trong hành vi sau đó, họ có nhiều cơ sở hơn để thông cảm hoặc cho người trong cuộc cơ hội sửa sai", ông nêu vấn đề.

Cảnh báo vượt ngưỡng giám sát xã hội đơn thuần

Tuy nhiên nói với Tuổi Trẻ, ông Long cũng lưu ý mặt tối đáng lo của văn hóa mạng. Không riêng chuyện Trần Ngọc Vàng hay Trường Giang mà nói chung. Từ yêu cầu chính đáng về trách nhiệm, dư luận rất dễ trượt sang một "phiên tòa đám đông" không có quy trình kiểm chứng đầy đủ, không có mức xử lý tương xứng và cũng gần như không có điểm dừng.

"Cần phân biệt rõ giữa việc yêu cầu nghệ sĩ chịu trách nhiệm với việc biến quá khứ thành một chiến dịch công kích tập thể", ông bày tỏ.

Công chúng có quyền phê phán những hành vi không phù hợp, nhất là với người có ảnh hưởng lớn. Nhưng nếu quá trình phê phán bị đẩy thành việc chia sẻ dồn dập các clip cũ, đào sâu đời tư, suy diễn động cơ, lôi kéo nhiều người vào cuộc, hoặc quy kết cả một con người chỉ từ một số khoảnh khắc trong quá khứ, thì đó không còn là giám sát xã hội đơn thuần nữa.

Ông nói tiếp, công chúng cần tự hỏi mục tiêu của mình là gì: yêu cầu người sai chịu trách nhiệm và thay đổi, hay phải chứng kiến họ chịu các hậu quả dài hạn hơn mới xem là đủ?

"Một xã hội trưởng thành cần có cả hai vế: không bao che cho sai lầm, nhưng cũng không phủ nhận khả năng thay đổi của con người. Lời xin lỗi không mặc nhiên xóa bỏ tổn thương và cũng không buộc những người bị ảnh hưởng phải tha thứ. Nhưng nếu một người thừa nhận sai, xin lỗi trực tiếp hoặc công khai, điều chỉnh hành vi và thể hiện sự thay đổi nhất quán qua thời gian, xã hội cũng cần có một cơ chế đánh giá công bằng thay vì chỉ duy trì sự trừng phạt", ông nói thêm.

Theo ông Long, các nghệ sĩ vấp tranh cãi đang phải trả giá cho những ứng xử chưa phù hợp trong quá khứ, điều đó là chính đáng và ông không phủ nhận. Nhưng cách một xã hội chọn đối xử với quá khứ của một con người, kể cả với người của công chúng, cũng chính là cách xã hội ấy tự định nghĩa mình sẽ đối xử ra sao với sai lầm và sự trưởng thành của bất kỳ ai trong tương lai.

Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết việc đánh giá nghệ sĩ Trường Giang cần dựa trên thông tin được xác minh đầy đủ, bối cảnh, tính chất và mức độ của từng hành vi, thay vì chỉ căn cứ những thông tin đang được chia sẻ trên mạng xã hội.