Để ra quyết định cho một “siêu dự án” với nhiều yếu tố chưa có tiền lệ, Hội đồng nhân dân thành phố đã kéo dài kỳ họp thứ 7 (theo kế hoạch chỉ diễn ra trong ngày 28/10) sang ngày 4/11 để Ủy ban nhân dân thành phố có thể giải trình một cách thấu đáo các vấn đề liên quan.
Với cơ chế tài chính đặc thù vừa được thông qua, câu chuyện về suất đầu tư 120 triệu USD/km được “chốt chặt” với tổng thầu đã làm “nóng” nghị trường. Cùng với đó, việc lựa chọn một mô hình quản lý dòng tiền, phân định rủi ro và gắn trách nhiệm trong hợp đồng chìa khóa trao tay - hình thức lần đầu được áp dụng quy mô lớn với 5 tuyến metro của Thủ đô là vấn đề được các đại biểu quan tâm, đặt nhiều câu hỏi.
Trả lời câu hỏi về nhu cầu vốn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Vũ Đại Thắng cho biết, theo phương án đang được xây dựng, tổng nhu cầu cho các dự án đường sắt đô thị trên địa bàn giai đoạn 2026-2030 là hơn 1 triệu tỷ đồng. Riêng 5 tuyến metro đang triển khai cần khoảng 900.000 tỷ đồng trong giai đoạn này. Đây là quy mô đầu tư rất lớn. Do đó, ngay từ khi xây dựng phương án, thành phố đã đặt yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chi phí, đồng thời chủ động chuẩn bị nguồn lực đáp ứng tiến độ.
Thành phố đã xây dựng phương án huy động từ nhiều nguồn, gồm ngân sách thành phố, ngân sách trung ương hỗ trợ, vốn vay ODA, phát hành trái phiếu và nguồn thu từ quỹ đất tại những khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Các nguồn lực được tính toán trên cơ sở nhu cầu đầu tư và khả năng huy động trong từng giai đoạn. Thành phố tiếp tục phối hợp các bộ, ngành trung ương để hoàn thiện phương án hỗ trợ, bố trí vốn; đồng thời điều hành kế hoạch đầu tư công, chuẩn bị điều kiện khai thác nguồn thu từ TOD.
Theo đồng chí Vũ Đại Thắng, các khu vực TOD vừa tạo nguồn lực đầu tư đường sắt đô thị, vừa góp phần tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hình thành các khu đô thị mới gắn với giao thông công cộng. Với các phương án đã chuẩn bị, sự hỗ trợ của Trung ương và khả năng huy động nguồn lực của Thủ đô, thành phố có cơ sở từng bước cân đối, đáp ứng nhu cầu vốn theo tiến độ. Trong quá trình thực hiện sẽ thường xuyên cập nhật nhu cầu vốn, khả năng giải ngân của từng dự án để chủ động điều hành, bố trí nguồn lực phù hợp, hiệu quả.
Trước khi nghị quyết được thông qua, Ban Đô thị, Hội đồng nhân dân thành phố đã tiến hành thẩm tra kỹ lưỡng. Trưởng ban Đô thị Trần Hợp Dũng cho biết, nội dung dự thảo nghị quyết liên quan đến các cơ chế đặc thù chưa có tiền lệ và sử dụng nguồn lực ngân sách rất lớn. Do đó, Ban Đô thị đã đề nghị thành phố làm rõ phạm vi áp dụng, thí điểm của từng cơ chế; bổ sung mục tiêu, kết quả thí điểm và tiêu chí đánh giá cụ thể. Đặc biệt, về quản lý tài chính, Ban Đô thị yêu cầu quy định cụ thể các biện pháp kiểm soát nguồn lực, chi phí và hiệu quả sử dụng vốn; làm rõ cơ chế bảo lãnh, tạm ứng, thu hồi vốn tạm ứng và điều kiện thanh toán.
Theo phương án do Ủy ban nhân dân thành phố trình, 5 tuyến metro được triển khai dưới hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay. Cơ chế đặc thù và hình thức chìa khóa trao tay sẽ góp phần rút ngắn thời gian triển khai dự án, song để vận hành an toàn, các “van” kiểm soát dòng tiền, bảo lãnh, tạm ứng, thanh toán và thu hồi vốn cần thiết lập quy trình, chuẩn mực ngay từ đầu. Những vấn đề được Hội đồng nhân dân thành phố và các đại biểu đặt ra vào thời điểm chính sách chưa được thông qua và quan điểm rõ ràng của Ủy ban nhân dân thành phố cho thấy, Hà Nội đang nỗ lực để chủ động kiểm soát quá trình triển khai dự án, tránh lặp lại tình trạng của một số dự án hạ tầng lớn trước đây là tiến độ gấp gáp dễ trở thành lý do làm mờ kỷ luật tài chính, hay khi phát sinh chi phí thì xử lý bằng điều chỉnh tổng mức đầu tư.
Bên cạnh cơ chế tài chính, vốn, còn nhiều vấn đề, yêu cầu đặt ra như vận hành, chuyển giao công nghệ, nhân lực... Để mạng lưới 5 tuyến metro được vận hành trơn tru, đồng bộ, hiệu quả, cần đề cao kỷ luật, khả năng kiểm soát trong toàn bộ quá trình đầu tư.
Đồng chí Vũ Đại Thắng khẳng định: Thành phố xây dựng cơ chế kiểm soát dòng tiền ngay từ khâu tạm ứng gắn với hợp đồng, tiến độ, có bảo lãnh ngân hàng và trách nhiệm hoàn trả rõ ràng; dòng tiền được quản lý qua tài khoản có kế hoạch sử dụng và hồ sơ chứng minh mục đích chi tiêu. Bên cạnh đó, thành phố tăng cường hợp tác với thanh tra, kiểm toán, đề nghị Kiểm toán Nhà nước tham gia ngay trong quá trình triển khai, không chỉ thực hiện kiểm toán sau khi hoàn thành.
MINH THU