Những tiến bộ nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy ngành công nghiệp robot toàn cầu chuyển dịch từ các hệ thống tự động hóa theo chương trình cố định sang thế hệ robot thông minh, có khả năng học hỏi và thích nghi với môi trường. Trong bối cảnh đó, Việt Nam và Italy có nhiều tiềm năng tăng cường hợp tác nhờ thế mạnh bổ trợ về công nghệ, cơ khí chế tạo, nghiên cứu và nhu cầu hiện đại hóa sản xuất.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Rome, nghiên cứu sinh Nguyễn Như Toàn, Khoa Kỹ thuật công nghiệp, Đại học Bologna (Italy), nhận định sự phát triển của robot hình người (humanoid), robot cộng tác (cobot) và robot thao tác di động đang mở ra những hướng ứng dụng mới trong sản xuất và đời sống. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ robot với Italy, quốc gia có thế mạnh lâu đời về cơ khí chính xác, chế tạo máy và tự động hóa công nghiệp.
Theo ông Nguyễn Như Toàn, thay đổi lớn nhất của ngành robot hiện nay là sự chuyển dịch từ những hệ thống chỉ thực hiện thao tác được lập trình trước sang các hệ thống có khả năng nhận biết môi trường, học kỹ năng và thích nghi với nhiệm vụ mới. Việc kết hợp AI, học máy với các mô hình tích hợp thị giác, ngôn ngữ và hành động giúp robot ngày càng linh hoạt, có thể tương tác với con người và hoạt động trong những môi trường phức tạp hơn.
Đáng chú ý, robot hình người đang nổi lên như một hướng phát triển quan trọng, với khả năng di chuyển, giữ thăng bằng, thao tác vật thể và tương tác trong môi trường vốn được thiết kế cho con người. Trong khi đó, robot cộng tác và robot thao tác di động ngày càng được ứng dụng trong sản xuất, logistics, cho phép di chuyển, thực hiện các thao tác và phối hợp với người lao động. Những công nghệ này có thể nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm bớt các công việc lặp lại, nặng nhọc hoặc nguy hiểm.
Thực tiễn tại châu Âu cho thấy xu hướng trên đang từng bước đi vào sản xuất. Tại Italy, doanh nghiệp Eurovo đã ứng dụng robot thao tác di động để xếp hàng vào container, giảm công việc nâng vác thủ công. Tại Đức, tập đoàn BMW đang thử nghiệm robot hình người trong dây chuyền sản xuất ô tô. Tuy nhiên, việc đưa robot vào làm việc chung với con người đòi hỏi hệ thống phải có khả năng nhận biết, dự đoán chuyển động và điều chỉnh hành vi nhằm bảo đảm an toàn.
Về năng lực cạnh tranh, Liên minh châu Âu (EU) có lợi thế nhờ nền tảng nghiên cứu khoa học, cơ điện tử, điều khiển chuyển động và tự động hóa công nghiệp. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn là chuyển các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại có khả năng triển khai trên quy mô rộng. EU đang thúc đẩy các chương trình nghiên cứu và hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp, đồng thời định hướng phát triển công nghiệp Industry 5.0 theo hướng lấy con người làm trung tâm, bảo đảm tính bền vững và khả năng thích ứng.
Italy là một trong những quốc gia có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển robot nhờ thế mạnh truyền thống về cơ khí, chế tạo máy và mạng lưới doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp như Comau trong lĩnh vực robot công nghiệp, qbrobotics với công nghệ bàn tay robot mềm, cùng những dự án nghiên cứu tại Viện Công nghệ Italy (IIT) cho thấy năng lực phát triển công nghệ robot của nước này.
Đáng chú ý, hợp tác giữa tập đoàn đóng tàu Fincantieri và Generative Bionics nhằm phát triển robot hình người hỗ trợ công việc hàn trong ngành đóng tàu, dự kiến thử nghiệm thực tế vào cuối năm 2026, là một hướng ứng dụng đáng chú ý.
Theo đánh giá của ông Nguyễn Như Toàn, chi phí đầu tư ban đầu, sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và khả năng tiếp cận công nghệ của các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn là những rào cản đối với Italy. Do đó, việc kết nối nghiên cứu với nhu cầu công nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ có ý nghĩa quan trọng.
Đối với Việt Nam, ông cho rằng cần ưu tiên những lĩnh vực robot có nhu cầu thực tế và khả năng triển khai trong ngắn hạn, trước hết là robot công nghiệp phục vụ dây chuyền sản xuất, robot tự hành trong kho hàng và nhà máy, cùng thiết bị bay không người lái phục vụ nông nghiệp và logistics. Về dài hạn, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư vào AI, công nghệ nhận thức môi trường, điều khiển nâng cao và robot hình người.
Một định hướng quan trọng là ưu tiên làm chủ phần mềm, thuật toán và tích hợp hệ thống, sau đó từng bước phát triển các công nghệ và thành phần phần cứng có giá trị cao. Cùng với đó, cần thúc đẩy mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp, trường đại học và Nhà nước nhằm đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, tránh tình trạng sản phẩm chỉ dừng lại ở các mô hình trình diễn.
Ông Nguyễn Như Toàn đánh giá Việt Nam và Italy có tính bổ trợ cao trong lĩnh vực này. Italy có kinh nghiệm về chế tạo máy, ứng dụng robot công nghiệp và mạng lưới doanh nghiệp lâu đời, trong khi Việt Nam có thị trường năng động, nhu cầu hiện đại hóa sản xuất lớn và đội ngũ kỹ sư trẻ giàu tiềm năng. Đây là cơ sở để hai nước mở rộng hợp tác trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ robot.
Theo đó, các lĩnh vực có triển vọng hợp tác trước mắt gồm robot công nghiệp, robot cộng tác và robot thao tác di động phục vụ sản xuất, lắp ráp và logistics. Về lâu dài, hai bên có thể mở rộng sang thiết bị bay không người lái, hệ thống robot tự hành phục vụ nông nghiệp chính xác, kiểm tra hạ tầng và vận chuyển hàng hóa, cũng như nghiên cứu robot thông minh và tương tác người-robot.
Nghiên cứu sinh Đại học Bologna nhấn mạnh hợp tác Việt Nam-Italy không nên chỉ dừng ở chuyển giao thiết bị và công nghệ, mà cần hướng tới cùng nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm. Việc tăng cường trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh, chuyên gia, đồng thời kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp sẽ góp phần khai thác hiệu quả thế mạnh của mỗi nước, tạo nền tảng cho quan hệ hợp tác lâu dài trong lĩnh vực robot và tự động hóa./.
(TTXVN/Vietnam+)