Những ngày cuối tháng 10, phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP HCM) trở thành điểm hẹn công nghệ khi hàng loạt robot hình người nhảy múa theo nhạc Việt, robot chơi cờ, pha cà phê, đá bóng và tương tác với khách tham quan tại GRECO 2026.
Không gian trình diễn rộng khoảng 600 m2, quy tụ đại diện hơn 30 robot nhiều chủng loại đã thu hút sự quan tâm của người dân và du khách. Những cỗ máy vốn thường xuất hiện trong các phòng thí nghiệm hoặc trên dây chuyền sản xuất nay hiện diện giữa trung tâm thành phố, mang đến hình dung trực quan về tương lai công nghệ.
Cơ hội định vị
Theo Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), thế giới có khoảng 5 triệu robot công nghiệp đang hoạt động vào cuối năm 2025. Riêng trong năm, hơn 600.000 robot công nghiệp mới được lắp đặt, tăng 11% so với năm trước. Tại Việt Nam, theo báo cáo Vietnam Industrial Robotics Market Size, Share & Forecast 2026–2031, thị trường robot công nghiệp đạt quy mô khoảng 112 triệu USD năm 2025, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm dự báo 12,88% trong giai đoạn 2026–2031.
Trong khi đó, IMARC Group ước tính thị trường nhà máy thông minh Việt Nam đạt 926,3 triệu USD năm 2025 và có thể tăng lên 2,15 tỷ USD vào năm 2034.
Những con số này cho thấy cơ hội kinh tế không chỉ giới hạn ở việc kinh doanh thiết bị robot. Khi doanh nghiệp mở rộng ứng dụng, nhu cầu về tích hợp robot với dây chuyền hiện hữu, phát triển phần mềm, kết nối dữ liệu, đào tạo nhân sự, bảo trì và tối ưu vận hành gia tăng theo. Đây cũng là thế mạnh của Việt Nam trong chuỗi giá trị robot hiện nay.
Trong khuôn khổ triển lãm GRECO - một hoạt động bên lề của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, Công ty Cổ phần Tập đoàn AICAP công bố hợp tác chiến lược với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), Công ty AIBRAIN và Trường Đại học Công nghệ TP HCM (HUTECH) để kết nối nguồn cung công nghệ quốc tế với nhu cầu ứng dụng trong nước, đồng thời xây dựng năng lực vận hành và phát triển giải pháp tại Việt Nam.
Theo nội dung hợp tác, CDRA đóng vai trò kết nối các nhà sản xuất, nguồn lực công nghệ và chuỗi cung ứng robot. AIBRAIN tham gia phát triển nền tảng thương mại, quản lý và vận hành robot, trong khi AICAP phụ trách kết nối nhu cầu, đối tác và các tình huống ứng dụng tại thị trường Việt Nam.
Đáng chú ý, AICAP và CDRA ký thỏa thuận khung về mua sắm tập trung robot, đặt mục tiêu tổng hợp nhu cầu khoảng 1.000 thiết bị trong giai đoạn đầu, tập trung vào các lĩnh vực liên quan như robot vệ sinh tại khách sạn, trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng, robot dịch vụ và các giải pháp công nghệ trong nghiên cứu, giáo dục.
Một trong những hướng đi được đề cập là phát triển mô hình Robot-as-a-Service (RaaS), cung cấp robot dưới hình thức dịch vụ. Theo đó, doanh nghiệp có thể tiếp cận công nghệ mà không nhất thiết phải bỏ toàn bộ chi phí sở hữu thiết bị ngay từ đầu, tùy điều kiện hợp đồng. Điều này sẽ tạo cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn thường gặp hạn chế về ngân sách đầu tư và nguồn lực kỹ thuật.
Về dài hạn, giá trị kinh tế của ngành robot không chỉ thuộc về doanh nghiệp sản xuất phần cứng. Khi số lượng thiết bị được ứng dụng nhiều hơn, thị trường cũng phát sinh nhu cầu về phần mềm, dữ liệu, tích hợp hệ thống, bảo trì, đào tạo và nâng cấp công nghệ. Đây là những lĩnh vực doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước phát triển năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ tham gia khâu nhập khẩu và phân phối.
Nhân lực quyết định khả năng làm chủ robot
Nếu thương mại hóa là điều kiện để robot bước vào đời sống kinh tế, nguồn nhân lực là yếu tố quyết định khả năng vận hành và phát triển lâu dài.
PGS.TS Nguyễn Quốc Chí, Phó trưởng khoa Cơ khí, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP HCM, cho rằng công nghệ robot khi đưa vào Việt Nam cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện thực tế. Thách thức không chỉ nằm ở những dự án thử nghiệm ban đầu mà còn ở khả năng duy trì hoạt động ổn định.
Theo ông, doanh nghiệp phải quan tâm đến nguồn cung phụ tùng, tốc độ sửa chữa và năng lực hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ. Những yêu cầu này đặc biệt quan trọng với các thiết bị được kỳ vọng vận hành liên tục.
“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa robot vào Việt Nam mà còn phải xây dựng được năng lực ứng dụng, vận hành và phát triển công nghệ ngay tại thị trường trong nước”, ông Chí nhận định.
Từ góc độ đào tạo, hợp tác giữa AICAP, CDRA và HUTECH hướng đến việc kết nối hoạt động nghiên cứu, giảng dạy với nhu cầu ứng dụng thực tế của doanh nghiệp, bao gồm robot công nghiệp, robot cộng tác, robot hình người, robot dịch vụ, phần mềm và những nền tảng công nghệ hỗ trợ.
Theo ông Đỗ Thanh Sơn, Chủ tịch AICAP, năng lực phát triển phần mềm và thuật toán điều khiển của kỹ sư Việt Nam hoàn toàn đạt chuẩn để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị robot. Do đó, việc kết nối doanh nghiệp công nghệ với trường đại học, viện nghiên cứu cần hướng đến tạo cơ hội thực hành, nghiên cứu và phát triển giải pháp phù hợp với nhu cầu trong nước.Những màn trình diễn robot trên phố đi bộ Nguyễn Huệ có thể tạo ra sự quan tâm của công chúng, nhưng sự phát triển của ngành robot Việt Nam cuối cùng vẫn phải được đánh giá bằng hiệu quả ứng dụng. Không chỉ bằng số lượng thiết bị đưa vào vận hành và hiệu quả kinh tế mà còn bằng mức độ của doanh nghiệp, nhà khoa học và kỹ sư Việt Nam trong quá trình triển khai. Hành trình thương mại hóa công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi Việt Nam không dừng ở vị trí người sử dụng, mà từng bước trở thành bên tham gia kiến tạo giá trị.