Cả nhà ngồi cùng nhau nhưng mỗi người chỉ chăm chú vào điện thoại của riêng mình không còn là hình ảnh hiếm hoi trong nhiều mái nhà hiện nay - Ảnh do AI tạo
Khi ngôi nhà thiếu vắng những cuộc trò chuyện
Có những vấn đề xoay quanh tâm lý lứa tuổi và không gian mạng mà người lớn không thể không lưu tâm.
Cô Nguyễn Đoan Trang - Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định, TP.HCM) - chia sẻ thực tế đáng ngẫm. Đó là nhiều trẻ khi được hỏi "Hôm nay con như thế nào?", câu trả lời cửa miệng chỉ vỏn vẹn hai chữ "bình thường".
Cô Nguyễn Đoan Trang - Ảnh: D.PHAN
Theo cô Nguyễn Đoan Trang, vòng tròn tổn thương trong gia đình thường xảy ra dạng như sau:
1. Cha mẹ bận rộn/thiếu giao tiếp với con
2. Trẻ cô đơn tìm đến thiết bị điện tử, điện thoại để giải trí
3. Cha mẹ thấy con cầm máy liền "dán nhãn": Suốt ngày dùng!
4. Trẻ uất ức, thu mình và cắt đứt kết nối
"Trẻ không biết cách gọi tên cảm xúc của mình: vui, buồn hay uất ức bởi ở nhà nhiều bạn hiếm khi được người lớn lắng nghe và dạy cách trải lòng", cô Trang phân tích.
Việc thiếu tương tác giữa các thành viên trong gia đình đang tạo ra những khoảng trống tâm lý nguy hại. Không ít đứa trẻ lớn lên trong gia đình đầy đủ điều kiện vật chất nhưng lại "thiếu thốn đời sống tinh thần, thiếu tình yêu thương và sự chia sẻ".
Có trường hợp học sinh rơi vào khủng hoảng tâm lý, âm thầm chọn cách tự giải tỏa bằng những hành vi lệch chuẩn hay tự làm tổn thương mình. Ngặt nỗi khi chuyên gia hay nhà trường buộc phải can thiệp, phản ứng đầu tiên của phụ huynh vẫn là "Con tôi bình thường, không bị gì hết!".
Có đứa trẻ cho biết từng chỉ mong điều rất đơn giản là bữa cơm tối có đầy đủ cả nhà cùng ăn cùng trò chuyện với nhau. Nhưng vì quá bận rộn với công việc, có khi ngầm mặc định "cho con đủ tiền là đủ" mà người lớn vô tình đẩy con ra xa, biến ngôi nhà trở thành "mái lạnh" chứ không còn là "mái ấm".
Khi không tìm thấy sự thấu hiểu nơi cha mẹ, trẻ buộc phải thu mình vào phòng riêng, coi màn hình điện thoại hay thả mình trong thế giới ảo như là nơi duy nhất giúp giải tỏa cảm xúc. Nhưng chỉ cần về nhà thấy con cầm điện thoại là y như rằng phụ huynh sẽ la: "Lúc nào cũng thấy con cầm điện thoại là sao?".
Thực tế còn đó một bộ phận trẻ "khiếm khuyết" đời sống tinh thần, thiếu tình yêu thương, sẻ chia của gia đình. Ở những đô thị lớn, nhiều em không thiếu vật chất nhưng đang thiếu sự giao tiếp từ trong gia đình. Điều đó cũng phần nào lý giải việc trẻ hay thích xem video ngắn trên mạng mà không mặn mà giao tiếp với người thân, bạn bè, thầy cô...Chị Trịnh Thị Hiền Trân (Phó bí thư Thành Đoàn - Chủ tịch Hội đồng Đội TP.HCM)Ngừng "dán nhãn" để thu hẹp khoảng cách
Sự đứt gãy kết nối trong gia đình càng trở nên trầm trọng hơn bởi thói quen "dán nhãn" vội vàng của người lớn. Một cái bẫy tâm lý phổ biến mà phụ huynh dễ mắc phải chính là vừa bước chân về nhà, nhìn thấy con cầm điện thoại là phán ngay: "Con làm bài chưa mà suốt ngày cầm điện thoại?".
Nguyễn Trí Thiện - Ảnh: D.PHAN
"Đôi lúc việc cha mẹ gây áp lực về việc học với con cũng là điều khiến một số bạn có thể rơi vào hành vi tự hủy hoại bản thân. Tạo môi trường cởi mở, đồng hành cùng con là điều các phụ huynh không thể không quan tâm".
Tân sinh viên Nguyễn Trí Thiện (Đại học Kinh tế TP.HCM)
Có khi con vừa làm xong bài vở trước đó và mới cầm máy lên giải trí được ít phút. Song chính kết luận vội vàng ấy của cha mẹ vô tình khiến đứa trẻ ấm ức, phản kháng làm không gian gia đình lập tức rơi vào căng thẳng.
Vậy là cha mẹ la con hỗn hào khi trẻ phản ứng, còn con thì thất vọng vì thấy nỗ lực và sự tự giác của mình bị định kiến của người lớn gạt phăng. Thay vì vội vã chỉ trích, điều cha mẹ cần làm là học cách bình tĩnh.
Lời khuyên là hãy chậm lại vài giây để quan sát và hỏi con thay vì đưa ra lời phán xét. "Hôm nay học bài có mệt không con?" hay "Con đang xem gì vui thế?" tuy đơn giản nhưng mở ra cánh cửa giao tiếp nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Mạng xã hội hay các thiết bị công nghệ vốn không phải là nguyên nhân gốc rễ, mà chỉ là nơi trẻ tìm đến khi cảm thấy trống trải. Để bảo vệ con trước những nguy cơ trên không gian mạng, mấu chốt không nằm ở cấm đoán hay tịch thu thiết bị mà chính là sự lắng nghe và thấu hiểu từ gia đình.
Ngừng dán nhãn, chủ động bước vào thế giới của con và kiến tạo những giờ phút "sống thật" ấm áp bên bữa cơm gia đình chính là cách tốt nhất để chữa lành tổn thương tâm lý, thu hẹp khoảng cách. Nhờ đó có thể giúp trẻ cảm thấy an toàn và được yêu thương ngay trong chính ngôi nhà của mình.
'Tôi là ai?' - Khi người trẻ hỏi và tìm hình mẫu trên mạng xã hội'Tôi là ai?', 'Tôi thuộc nhóm nào?'. Tuổi thiếu niên và vị thành niên là giai đoạn từng bước trả lời những câu hỏi này. Đây cũng là giai đoạn nhu cầu được bạn bè công nhận, tìm kiếm hình mẫu, thử nghiệm các vai trò xã hội phát triển mạnh, và chịu nhiều ảnh hưởng từ mạng xã hội.