Con hẻm TPHCM làm lễ giỗ chung cho 14 người, chuyện phía sau gây xúc động

14 ngọn nến cho những người đã khuất

“5 năm, nỗi đau còn đó” - dòng chữ trên tấm bảng treo giữa con hẻm 68 Trần Quang Khải, phường Tân Định (TPHCM), khiến người lần đầu đi qua phải dừng mắt.

Bên dưới dòng chữ ấy là danh sách những người đã qua đời trong đại dịch Covid-19, gồm họ tên, ngày mất và địa chỉ từng căn nhà. Những ngày tháng nối tiếp nhau trên tấm bảng khiến người đọc không khỏi chùng lòng. Người này mất, chỉ vài ngày sau lại có người khác…

Họ không mất cùng một ngày, nhưng những người dân trong hẻm đã chọn một ngày để cùng tưởng nhớ. Từ đó, tháng 7 âm lịch hằng năm trở thành ngày giỗ chung của những người đã khuất.

Năm nay, tròn 5 năm kể từ ngày những người hàng xóm lần lượt ra đi.

Vài ngày trước, con hẻm 68 Trần Quang Khải đông hơn thường ngày. Những chiếc ghế nhựa được kê dọc hai bên lối đi. Người lớn tuổi, thanh niên, những gia đình sống trong hẻm lần lượt xuống dự lễ giỗ chung cho những người hàng xóm đã mất trong đại dịch Covid-19. 

Lễ giỗ được tổ chức tại Miếu Ông Tà, ngôi miếu đã tồn tại hàng chục năm và được người dân xem là nơi sinh hoạt tâm linh. Ông Đào Đức Thiện, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu phố 6, cùng với một số người dân trong hẻm đảm nhận vai trò tổ chức.

Mâm cúng được chuẩn bị giản dị với trái cây, bánh ngọt và một số món chay. Trên bàn đặt 14 ngọn nến, mỗi ngọn ghi tên, tuổi và địa chỉ của người đã khuất.

Bên cạnh bàn lễ, ông Thiện đặt một chiếc ti vi, phát lại những hình ảnh về 120 ngày con hẻm chống chọi với Covid-19. Những hình ảnh từng là ký ức kinh hoàng với người dân nơi đây, sau 5 năm vẫn khiến nhiều người lặng đi khi xem lại.

Trong phần tưởng niệm, ông Thiện nhắc lại những ngày tháng dịch bệnh từng diễn ra trong hẻm: “...mùng 2 tháng 7, ông Đoàn Trọng Lập mất do Covid. Đến ngày mùng 3 tháng 7 âm lịch, trong xóm xôn xao tin các chị Võ Thị Tuyết Mai, Nguyễn Thị Mai mất, không khí nặng nề bao trùm...”.

Khi đang phát biểu, ông Thiện dừng lại, dành một phút để mọi người tưởng niệm những người đã khuất. Đèn đường và đèn trước các căn nhà trong hẻm đồng loạt tắt. Con hẻm chìm vào bóng tối, chỉ còn 14 ngọn nến le lói trên bàn lễ, cùng tiếng nhạc vang lên.

Những người có mặt đồng loạt đứng dậy, một vài người lặng lẽ lau nước mắt.

“Sau 5 năm, cảm xúc của chúng tôi vẫn như thế. Tôi biết 120 ngày chống dịch đó vẫn là nỗi đau khó nguôi ngoai, không chỉ với những gia đình có người thân mất trong đại dịch mà còn là ký ức buồn đối với những người đã sống sót”, ông Thiện nói.

Người dân hẻm 68 Trần Quang Khải dự lễ giỗ chung cho những người hàng xóm đã qua đời trong đại dịch (Ảnh: Nhân vật cung cấp).

Để chuẩn bị lễ giỗ, bà con trong hẻm cùng góp sức. Ban đầu, ông Thiện không định vận động tiền vì ngại chuyện đóng góp. Sau khi bàn bạc với những người có uy tín trong hẻm, ông quyết định thông báo để bà con tùy tâm ủng hộ.

“Khi tôi thông báo, bà con hưởng ứng rất nhiệt tình. Tổng số tiền bà con đóng góp hơn 10 triệu đồng. Chúng tôi dùng khoảng 4 triệu đồng mua lễ vật, phần còn lại đưa vào quỹ chung của khu dân cư", ông Thiện kể.

Hẻm 68 Trần Quang Khải có khoảng 80 hộ dân, với gần 400 nhân khẩu. Cuối năm 2021, khi TPHCM tổ chức lễ tưởng niệm hơn 23.000 người qua đời vì Covid-19, ông Đào Đức Thiện cùng bà con trong hẻm cũng làm một lễ tưởng niệm riêng cho 14 người đã mất tại Miếu Ông Tà. 

Tháng 7 âm lịch năm 2022, bà con tổ chức lễ giỗ chung lần đầu. Sau đó, do ngại việc vận động đóng góp hằng năm, ông Thiện dự định chỉ tổ chức vào những cột mốc đặc biệt.

Đến năm 2026, lễ giỗ chung được tổ chức trở lại, đúng dịp tròn 5 năm.

120 ngày ám ảnh trong con hẻm nhỏ

"Ngõ vắng xôn xao giờ không nghe xôn xao nữa/ Cảnh vật im lìm trong nắng chiều yên ả…Văng vẳng tiếng kinh cầu từ hẻm trong sâu lắng/ Tiếng còi xe cứu thương ngoài đường vắng sao lo lắng muôn nhà...".

Những dòng thơ được ông Đào Đức Thiện viết trong những ngày con hẻm cùng nhau chống chọi với đại dịch Covid-19.

Sinh ra và lớn lên tại đây, hơn 50 năm chứng kiến con hẻm đổi thay, ông Thiện nói chưa bao giờ thấy nơi mình sống trải qua những ngày như vậy. 120 ngày chống dịch trở thành quãng thời gian ám ảnh nhất trong ký ức của ông.

"Chiều nào cũng vậy, từ tầng 2 nhìn xuống, tôi bắt gặp cảnh người dân đeo khẩu trang, kéo bình oxy, xách vali rời nhà đi cách ly. Con hẻm vốn đông đúc trở nên vắng lặng, thỉnh thoảng tiếng còi xe cứu thương vang lên khiến tôi thót người vì biết lại có người đang nguy kịch.

Có hôm, tôi đang ngồi trong nhà thì nghe tiếng hàng xóm bên cạnh hô lớn: "Bà Mai mất rồi!". Tin một người qua đời cứ thế truyền đi trong hẻm", ông Thiện nhớ lại.

Khu xóm vốn yên bình cứ lần lượt vắng đi một người, rồi hai người, ba người… và cuối cùng là 14 người. Theo ông Thiện, có người qua đời vì Covid-19, cũng có những cụ tuổi cao, sức yếu không thể vượt qua những khắc nghiệt của thời điểm ấy.

“Mẹ tôi năm đó 93 tuổi. Những ngày ấy, mẹ thường xuyên chứng kiến cảnh người mất nên tinh thần và sức khỏe cũng bị ảnh hưởng. Cuối cùng, bà qua đời vì tuổi cao, sức yếu”, ông Thiện chia sẻ.

Điều khiến ông day dứt nhất là mẹ mất trong những ngày giãn cách, không có họ hàng, hàng xóm đến thắp nhang hay tiễn đưa. “Mọi người đều đang cách ly, bị hạn chế đi lại, không ai có thể qua lại nhà nhau. Giai đoạn ấy quá ám ảnh”, ông Thiện chia sẻ.

Giữa những ngày phong tỏa, tình làng nghĩa xóm trở thành điểm tựa để người dân trong hẻm vượt qua thiếu thốn. Khi lương thực bắt đầu cạn, mọi người cùng góp sức, chia sẻ những gì mình có.

“Một lần, xe tải chở gạo đến đầu hẻm để phân phát. Tôi gọi lớn: "Cần thanh niên nào chưa bị nhiễm thì ra khiêng gạo". Con hẻm đang yên ắng bỗng người dân từ các nhà ùa ra. Người phụ một tay, người góp một sức, cùng nhau khiêng gạo về chia cho các gia đình”, ông Thiện nhớ lại.

Không chỉ chia sẻ lương thực, bà con còn chuyền nhau từng bình oxy, máy đo nồng độ oxy trong máu. Người biết cách chăm sóc, theo dõi người bệnh thì hướng dẫn lại cho những gia đình khác. 

Trong mất mát, tình làng nghĩa xóm ở lại

Dẫu đại dịch đã lùi xa 5 năm, những gì xảy ra trong 120 ngày ấy vẫn chưa hoàn toàn rời khỏi con hẻm. Sau những cánh cửa đã mở trở lại, sau nhịp sống tưởng như bình thường, có người vẫn mang theo những tổn thương chưa thể gọi thành tên.

Trong những mất mát còn để lại dư chấn, ông Thiện day dứt nhất về một gia đình có hai vợ chồng cùng mắc Covid-19 rồi lần lượt qua đời tại bệnh viện. Người con trai đã có gia đình và sống riêng, còn người con gái ở lại một mình trong căn nhà cũ.

"Có một thời gian sau dịch, cứ chiều xuống, người con gái lại đứng trước cửa nhà, khóc: "Cứu với! Ba má ơi, cứu con với!"", ông Thiện đau xót nhớ lại.

Tiếng kêu vang giữa con hẻm vừa đi qua những tháng ngày tang tóc khiến ông Thiện và vợ không thể ngồi yên. Hai người vội chạy sang, ngồi bên cạnh, tìm cách trấn an cho đến khi cô bình tĩnh trở lại. Có những lúc không biết phải làm gì hơn, họ phải gọi thêm người đến hỗ trợ. “Có lẽ sau những gì xảy ra, cháu bị ảnh hưởng tâm lý và sợ hãi quá”, ông Thiện nói.

Những tổn thương ấy không chỉ hiện diện trong những gia đình mất người thân. Chị Thanh Hằng, một nữ đoàn viên từng tham gia hỗ trợ người mắc Covid-19 tại địa phương, cũng mang theo những ký ức nặng nề từ thời điểm dịch bệnh.

Chị Hằng kể, trong lúc làm nhiệm vụ, chị nhận kết quả dương tính và được đưa thẳng đến điểm cách ly, không kịp trở về nhà lấy quần áo hay chuẩn bị đồ dùng cá nhân. Tại đó, chị chứng kiến nhiều người bệnh trở nặng rồi qua đời. Những cảnh tượng liên tiếp xảy ra khiến chị rơi vào khủng hoảng tinh thần, phải điều trị tâm lý đến thời điểm hiện tại.

Giữa những dư chấn chưa nguôi ấy, sự có mặt của những người hàng xóm trở thành một điểm tựa. Bà Phan Thị Hường (SN 1952) đưa mắt nhìn con hẻm nơi mình đã sống hơn 30 năm, rồi nói tinh thần tương thân tương ái ở đây không phải đến khi dịch bệnh ập xuống mới hình thành.

Từ nhiều năm trước, người dân trong hẻm đã quen sống gần gũi, nhà này có việc, nhà kia sang phụ. Gần 4 tháng cùng chịu cảnh phong tỏa, cùng chứng kiến những người hàng xóm lần lượt ra đi, khiến tình cảm ấy càng trở nên sâu đậm. Theo bà Hường, lễ giỗ chung này cũng là sự tiếp nối của nghĩa tình đã được vun đắp qua nhiều năm.

Cuộc sống trở lại, những sinh hoạt chung trong hẻm cũng dần được nối lại. Chị Nguyễn Ngọc Diễm (SN 1972) kể vào dịp Quốc khánh, các gia đình cùng treo cờ, đến Trung thu, con hẻm có thêm những dãy đèn lồng, dịp Giáng sinh lại sáng lên bởi đèn và những ngôi sao trang trí.

“Hẻm này an ninh và đoàn kết lắm. Thấy người lạ đi vào, bà con đều để ý, nhắc nhở. Có việc gì, mọi người cũng sẵn sàng chung tay”, chị Diễm nói.

Năm năm trôi qua, tiếng kêu “Ba má ơi, cứu con với!” đã thưa dần. Người con gái trong căn nhà cũ cũng ổn định hơn, có thể tự lo sinh hoạt hằng ngày.

Tuy vậy, vợ chồng ông Thiện và những người sống quanh đó vẫn để ý. Mỗi khi cô cần giúp đỡ, họ lại chạy sang như những ngày đầu sau dịch.

Chiều xuống, con hẻm lại sáng đèn. Dưới mái Miếu Ông Tà, tấm bảng “5 năm, nỗi đau còn đó” vẫn đặt giữa những căn nhà san sát. Dòng chữ nhắc rằng nỗi đau chưa nguôi. Còn trong những căn nhà quanh miếu, tình làng xóm vẫn ở lại, như cách một bình oxy từng được chuyền từ tay người này sang tay người khác trong những ngày khắc nghiệt.