“Khu bảo tồn loài-sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng” được thành lập theo Quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình. Tổng diện tích quy hoạch của Khu bảo tồn là 3.182ha nằm trên địa bàn các phường: Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy. Khu vực này ôm trọn dải núi đá vôi hùng vĩ, là vùng sinh cảnh tự nhiên độc nhất vô nhị của loài Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri).
Mục tiêu của việc thành lập “Khu bảo tồn loài-sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng” là nhằm bảo tồn và phát triển hệ sinh thái rừng núi đá vôi; bảo tồn và phát triển các loài động vật, thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm, đặc biệt là quần thể Voọc mông trắng; góp phần bảo vệ môi trường, duy trì chức năng sinh thái và thúc đẩy phát triển bền vững khu vực.
Voọc mông trắng (tên khoa học Trachypithecus delacouri) là loài linh trưởng đặc hữu, chỉ phân bố tại Việt Nam, được phát hiện lần đầu vào năm 1930; hiện được xếp ở mức Cực kỳ nguy cấp trong sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), thuộc nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới. Những năm 1990, loài này còn khoảng 16 quần thể biệt lập với tổng số khoảng 300 cá thể; đến nay, nhiều quần thể đã biến mất, chỉ còn 5 quần thể sống hoang dã với tổng số ước tính khoảng 500 cá thể.
Tỉnh Ninh Bình hiện là nơi sinh sống hơn 90% số cá thể Voọc mông trắng còn lại ngoài tự nhiên trên thế giới. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp các bộ, ngành Trung ương nghiên cứu, xây dựng hồ sơ để Chính phủ đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận khu bảo tồn vào Danh mục Di sản thế giới.
Việc Khu bảo tồn được xác lập với cơ sở pháp lý đầy đủ, ranh giới, diện tích rõ ràng và mô hình quản lý chuyên trách là điều kiện cần thiết để chứng minh giá trị nổi bật toàn cầu về đa dạng sinh học của hệ sinh thái núi đá vôi, đặc biệt là quần thể Voọc mông trắng - loài linh trưởng đặc hữu, quý, hiếm của Việt Nam; đồng thời đáp ứng yêu cầu về tính toàn vẹn và hệ thống bảo vệ, quản lý theo các tiêu chí của Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới.
Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, Khu bảo tồn được thành lập tạo cơ sở pháp lý để quản lý, bảo vệ rừng và sinh cảnh một cách thống nhất, lâu dài; bảo vệ quần thể Voọc mông trắng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm; mở ra điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, phục hồi hệ sinh thái và phát triển du lịch sinh thái bền vững. Đây cũng là một bước cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Ninh Bình trở thành đô thị xanh gắn với di sản mà Nghị quyết Đại hội đã đề ra.
Để Khu bảo tồn sớm đi vào hoạt động ổn định, thực chất và hiệu quả, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh đề nghị, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình - đơn vị được giao trực tiếp quản lý Khu bảo tồn bắt tay ngay vào việc: bố trí lực lượng tuần tra, bảo vệ thường xuyên tại những nơi Voọc sinh sống, kiên quyết không để xảy ra săn bắt, cháy rừng, xâm hại sinh cảnh; sớm kiện toàn bộ máy, ban hành quy chế quản lý và triển khai các chương trình bảo vệ, phục hồi rừng giám sát quần thể Voọc theo phương án đã được phê duyệt; đưa khoa học, công nghệ vào quản lý để nắm chắc từng đàn Voọc, từng diễn biến của rừng.
Ủy ban nhân dân các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc, Nguyễn Úy phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm và Ban Quản lý trong tuần tra, bảo vệ rừng, xử lý vi phạm; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân cùng giữ rừng; chăm lo phát triển sinh kế bền vững để người dân vừa tham gia bảo tồn, vừa được hưởng lợi từ bảo tồn.
VĂN LÚA-ĐÀO PHƯƠNG