Công nhân toát mồ hôi, đôn đáo tìm chỗ gửi con đầu năm học mới

“Cắn răng” gồng chi phí hoặc nghỉ việc tự giữ con

Chỉ còn vài ngày nữa là bước vào năm học mới, chị Bùi Thị Hồng Nhi, công nhân tại phường Tân Tạo (TPHCM), thở phào nhẹ nhõm khi cuối cùng cũng tìm được chỗ gửi con 3 tuổi.

Vài tháng trước, với chị Nhi, việc tìm nơi gửi con chẳng khác nào một cuộc chạy đua. Tranh thủ sau giờ tan ca, chị đôn đáo chạy hết chỗ này đến chỗ khác theo lời giới thiệu của những người cùng khu trọ, chỉ mong tìm được nơi vừa phù hợp với giờ làm, vừa đảm bảo việc chăm sóc con.

“Trường mầm non công lập thường chỉ giữ trẻ đến 16h30, trong khi tôi phải tăng ca đến 17h30, thậm chí tới 18h mới đón con được. Là công nhân nên việc tăng ca rất quan trọng. Mỗi tháng, tôi phải tăng ca đủ 20 tiếng mới đạt thu nhập khoảng 10 triệu đồng”, chị Nhi nói.

Không nỡ gửi con về quê vì sợ con phải sống xa cha mẹ từ nhỏ, vợ chồng chị Nhi cố gắng tìm trường mầm non tư thục, chấp nhận giữ trẻ sau 18h và phù hợp với khả năng tài chính của gia đình.

“Vợ chồng tôi cứ đắn đo mãi, đi làm cũng không tập trung được vì lo không biết gửi con ở đây có yên tâm không, con có được chăm sóc tốt không.

Tan làm, hai vợ chồng lại chạy tới xem con thế nào, các cô chăm sóc ra sao, cơ sở vật chất có đảm bảo không. Tôi ưu tiên những trường mỗi lớp chỉ khoảng 15-16 trẻ, có ít nhất 2 cô chăm sóc để yên tâm hơn”, chị Nhi chia sẻ.

Tìm được nơi có thể giữ trẻ ngoài giờ hành chính, vợ chồng chị Nhi lại phải đối mặt với bài toán chi phí.

Theo chị Nhi, gửi con tại trường mầm non tư thục có mức phí cao hơn cơ sở công lập. Hiện gia đình chị phải chi khoảng 3 triệu đồng/tháng cho việc gửi con. Ngoài bé nhỏ 3 tuổi, chị còn phải lo chi phí học tập, sinh hoạt cho người con lớn.

“Chỉ riêng tiền học, tã, sữa… cho hai con đã gần như chi hết khoản thu nhập của một mình tôi. Tiền của chồng kiếm được cũng chỉ vừa đủ trang trải chi tiêu, sinh hoạt của cả gia đình”, chị Nhi bộc bạch.

Tìm được chỗ gửi con khiến vợ chồng chị phần nào trút được áp lực.

Nhớ lại thời điểm con mới 6 tháng tuổi, chị không tìm được nơi nhận trẻ nhỏ. Để nhanh chóng trở lại nhà máy làm việc, nữ công nhân đành gửi nhờ một người hàng xóm ở phòng trọ bên cạnh.

"Thời gian đó rất áp lực. Tôi vừa đi làm, vừa nơm nớp lo không biết con ở nhà có an toàn không", chị nhớ lại.

Từ khi sinh con đến giờ, chị Trần Thị Loan (ngụ tại TPHCM) chưa thể trở lại nhà máy. Trước đây, chị từng là công nhân tại một doanh nghiệp có đông lao động ở TPHCM.

“Vợ chồng tôi phải lo cho 4 người con nên chi phí rất lớn. Tết Nguyên đán vừa qua, chồng mất, gánh nặng kinh tế càng đè nặng. Tôi đành ở nhà tự chăm đứa con út 2 tuổi để tiết kiệm chi phí, đồng thời kiếm thêm bằng việc sửa quần áo, bán một số đồ dùng điện tử”, chị Loan nói.

Kinh tế khó khăn, khu trọ cũng vắng người hơn trước khiến nguồn thu từ việc sửa quần áo của chị ngày càng bấp bênh. Chị phải tự xoay xở, có lúc vay mượn người thân, bạn bè để trang trải. Nữ lao động càng không có khả năng chi thêm khoản tiền gửi con. 

Trong khi nhiều gia đình có thể gửi con về quê nhờ ông bà trông giúp để giảm chi phí, nhưng với chị Loan thì không thể chọn cách này, bởi quê ở xa, bố mẹ thì đã mất. 

Vì vậy, chị đành tự chăm con ở nhà, dù điều này đồng nghĩa với việc chưa thể trở lại nhà máy. Người mẹ này chỉ mong con sớm đến tuổi đi học để chị có thể yên tâm tìm một công việc ổn định, có thu nhập đều đặn hơn, từng bước giảm bớt gánh nặng kinh tế.

Khả năng duy trì việc làm bị ảnh hưởng

Theo báo cáo nghiên cứu “Chăm sóc để phát triển - Tạo điều kiện để việc làm trong khu công nghiệp phù hợp với lao động nữ” của Ngân hàng Thế giới (World Bank), lao động nữ chiếm 58% lực lượng lao động trong các khu công nghiệp. Khả năng gia nhập và duy trì việc làm của nhóm này phụ thuộc chặt chẽ vào khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ.

Theo số liệu của Bộ GD&ĐT vào năm 2024, gần 560.000 trẻ dưới 6 tuổi là con công nhân trong các khu công nghiệp. Nhu cầu gửi trẻ tại các khu công nghiệp rất lớn nhưng thực tế vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ, đặc biệt với trẻ dưới 3 tuổi.

Một trong những khó khăn đầu tiên của công nhân là khả năng tiếp cận các cơ sở mầm non công lập, đặc biệt là lao động nhập cư. Theo khảo sát của World Bank, chỉ 23% cơ sở mầm non công lập nhận trẻ dưới 2 tuổi, trong khi tỷ lệ này ở các cơ sở ngoài công lập là hơn 60%.  

Không chỉ thiếu chỗ, thời gian hoạt động của trường công cũng chưa phù hợp với đặc trưng giờ làm kéo dài, theo ca kíp và hay thay đổi của công nhân khu công nghiệp.

Chỉ 8% trường công lập mở cửa sau 18h (đa số đóng cửa vào khoảng 17h), trong khi tỷ lệ này ở trường tư thục và nhóm trẻ độc lập tư thục là 33%, nhóm trẻ gia đình là 40%. Dịch vụ trông trẻ vào thứ bảy cũng chỉ có ở khoảng 7% trường công lập, so với trên 80% cơ sở ngoài công lập.

Những hạn chế này khiến nhiều gia đình phải tìm đến các cơ sở ngoài công lập hoặc nhờ người thân chăm sóc, thậm chí tìm đến những hình thức gửi trẻ rủi ro hơn. Báo cáo ghi nhận 5% trẻ từng bị để ở nhà một mình ít nhất 1 giờ và 6,5% em được giao cho một trẻ khác dưới 10 tuổi chăm sóc.

Khi không thể gửi con ở trường công, các cơ sở ngoài công lập trở thành lựa chọn phổ biến hơn, nhưng chi phí lại là rào cản lớn, nhất là với công nhân thu nhập thấp. Theo khảo sát hộ gia đình của World Bank, chi phí gửi trẻ trung bình khoảng 2,5 triệu đồng/tháng, bao gồm các khoản liên quan.

Xét theo loại hình, trường mầm non tư thục có chi phí cao nhất, khoảng 3,5 triệu đồng/tháng; nhóm trẻ độc lập tư thục khoảng 2,4 triệu đồng và nhóm trẻ gia đình khoảng 1,9 triệu đồng.

Chi phí là lý do chính khiến 42% hộ gia đình thu nhập thấp không gửi trẻ. Trong khi đó, mức hỗ trợ hiện nay được cho là chưa đủ để giảm đáng kể gánh nặng chi phí.

Báo cáo cho rằng việc thiếu hụt nguồn cung dịch vụ chăm sóc trẻ phù hợp buộc nhiều lao động nữ - đặc biệt là những người có con nhỏ - không thể đi làm, phải rời khỏi thị trường lao động hoặc chấp nhận để con lại ở quê nhờ người thân chăm sóc.

Nỗ lực hỗ trợ con của người lao động

Thời gian qua, Việt Nam cũng đã có nhiều chính sách hỗ trợ chăm sóc trẻ em của người lao động, được đề cập rõ ở Bộ luật Lao động năm 2019, Nghị định 105, Nghị định 145 của Chính phủ…

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 2270, phê duyệt Chương trình “Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non ở địa bàn đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045”.

Chương trình hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục mầm non ở địa bàn đô thị, khu công nghiệp, giúp trẻ em được tiếp cận dịch vụ giáo dục mầm non chất lượng, công bằng và bình đẳng.

Bộ GD&ĐT cũng đang triển khai chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại khu đô thị, khu công nghiệp, với mục tiêu đến năm 2035, 100% trẻ từ 6 đến 36 tháng tuổi là con công nhân, người lao động có nhu cầu sẽ được đến trường, lớp và được tiếp cận dịch vụ giáo dục mầm non chất lượng.

Riêng TPHCM cũng triển khai chính sách hỗ trợ con của người lao động (đang làm việc tại các địa phương có trong "Danh sách nơi có nhiều lao động") như sau: