Tại một bến tàu ở Bandar Abbas, Mohammad Torabian giờ gần như không còn việc để làm. Trước khi chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát cuối tháng 2, mỗi ngày có tới 50 xe tải chở thực phẩm và thịt đến đây dỡ hàng, tạo sinh kế cho khoảng 500 người quanh khu vực.
"Công việc kinh doanh hiện nay rất tệ. Ở đây không còn việc gì", ông Torabian nói với AP.
Tình cảnh ảm đạm này phần nào cho thấy sức ép từ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Bandar Abbas, cửa ngõ thương mại quan trọng ở miền nam Iran. Khi hoạt động hàng hải suy giảm, những ảnh hưởng cũng dần hiện rõ ở nhiều khu vực khác của đời sống kinh tế thành phố.
Cậu bé dừng xe đạp trên bãi biển ở thành phố Bandar Abbas, Iran ngày 7/9. Ảnh: AP
Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với hoạt động vận tải liên quan đến Iran từ giữa tháng 7, sau khi các nỗ lực đàm phán giữa Washington và Tehran sụp đổ. Biện pháp này tập trung vào việc ngăn các tàu chở hàng hóa và dầu của Iran đi qua tuyến hàng hải chiến lược.
Mỹ cuối tháng 8 tiếp tục chiến dịch "bóp nghẹt kinh tế" Iran, đồng thời cảnh báo hậu quả đối với các quốc gia không hưởng ứng chiến dịch của Washington, tiếp nối chuỗi biện pháp trừng phạt do Mỹ và các đồng minh áp đặt từ năm 2018.
Tác động từ loạt biện pháp phong tỏa thể hiện rõ qua ảnh vệ tinh chụp hai cảng lớn của Iran là Shahid Rajaee và Imam Khomeini, theo Iran International.
Shahid Rajaee nằm gần Bandar Abbas, là cảng container lớn nhất Iran, xử lý 85-90% lượng container và 55% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của nước này. Cảng có công suất khoảng 100 triệu tấn hàng mỗi năm, theo số liệu do hãng thông tấn Iran IRNA công bố tháng 7.
Ảnh vệ tinh trước chiến tranh cho thấy nhiều tàu tập trung tại các khu vực bến và hoạt động bốc dỡ diễn ra dày đặc. Trong những hình ảnh sau đó, số tàu giảm đáng kể, nhiều khu vực bốc dỡ không còn hoạt động như trước.
Tình trạng tương tự được ghi nhận tại cảng Imam Khomeini ở phía tây nam Iran, cửa ngõ nhập khẩu lớn nhất của nước này. Lượng tàu và hoạt động tại các khu bến đều giảm so với trước.
Ảnh vệ tinh cảng Shahid Rajaee gần Bandar Abbas ngày 2/1 và 4/9. Ảnh: Copernicus
Theo dữ liệu từ nền tảng hàng hải Kpler, Iran từng xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi ngày trước khi Mỹ áp phong tỏa. Đến tháng 8, con số này chỉ còn 220.000-255.000 thùng mỗi ngày và các lô dầu này vẫn bị mắc kẹt phía trong vòng phong tỏa.
Lượng dầu Iran đã được đưa lên các tàu bên ngoài khu vực phong tỏa cũng đang giảm nhanh. Theo Kpler, khối lượng này từng vào khoảng 90 triệu thùng vào giữa tháng 7 nhưng nay chỉ còn khoảng 29 triệu thùng và có thể cạn trong tháng 10.
Điều này đặc biệt quan trọng với Tehran bởi dầu mỏ đóng góp khoảng 1/3 ngân sách nhà nước và là nguồn cung ngoại tệ chủ yếu của Iran. Khi dầu không thể được đưa đến khách hàng, lượng ngoại tệ chảy vào nền kinh tế giảm, trong khi nền kinh tế vẫn phải duy trì nhập khẩu hàng hóa và nguyên liệu.
Các tuyến vận tải thay thế khó đáp ứng lượng hàng từng được vận chuyển bằng đường biển. Theo Kpler, Iran chỉ có thể đưa tối đa khoảng 40.000 thùng dầu mỗi ngày bằng xe tải. Đường sắt cũng thiếu toa chuyên dụng để vận chuyển khối lượng lớn dầu và các sản phẩm từ dầu mỏ.
Nhưng phong tỏa không chỉ làm nghẽn dòng dầu đi ra. Iran cũng phụ thuộc đáng kể vào các cảng biển để nhập khẩu thực phẩm, nguyên liệu sản xuất và hàng tiêu dùng. Tình trạng tại Bandar Abbas cho thấy tác động này đã lan xuống các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho hoạt động thương mại.
Mahsa Shojaei, nhân viên một công ty chuyên thông quan ở Bandar Abbas, cho biết phần lớn công việc của họ trước đây liên quan đến nhập khẩu gạo, trà và cà phê từ Ấn Độ và Pakistan. Giờ đây, khối lượng công việc tại công ty đã giảm 80- 90%.
Tại các cửa hàng ở Bandar Abbas, sức mua cũng giảm. Mehrdad Jahangiri, người bán quần áo trẻ em, cho biết doanh số của cửa hàng đã giảm khoảng một nửa so với cùng kỳ năm trước.
"Không có khách hàng. Thị trường rất ảm đạm", ông Jahangiri nói. Ông cho biết gia đình mình đã phải cắt giảm nhiều khoản chi tiêu khi thu nhập giảm. Một số cửa hàng khác phải giảm giá hoặc cho khách quen mua hàng theo hình thức trả góp.
Vị trí các cảng và cầu tàu của Iran ở vùng Vịnh. Đồ họa: BBC
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian thừa nhận nền kinh tế đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ, đề xuất tăng giá xăng để bù đắp thâm hụt. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 6/9 nói những biến động tỷ giá, lạm phát, thất nghiệp và việc quản lý thị trường là thách thức lớn, đồng thời yêu cầu chính phủ hành động nhanh để giải quyết khó khăn kinh tế.
Bộ trưởng Kinh tế Ali Madanizadeh cho biết Tehran sẽ đáp trả sức ép kinh tế của Mỹ bằng các biện pháp cải cách, đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng các lệnh trừng phạt có thể khiến Iran thay đổi chính sách. Bộ Kinh tế Iran cũng thành lập "trụ sở chiến tranh kinh tế" để xử lý các vấn đề phát sinh từ chiến sự.
Sức ép kinh tế ngày càng lớn nhưng chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy Tehran sẽ thay đổi lập trường. Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định chiến dịch của Mỹ sẽ tác động đáng kể đến đời sống các hộ gia đình Iran.
"Nhưng nếu nói sức ép đó có thể khiến Iran đầu hàng trên bàn đàm phán thì tôi không tin. Những gì chúng ta thấy cho đến nay cho thấy chính quyền Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục chống trả", bà Geranmayeh nói với WSJ.
Như Tâm (Theo AP, WSJ, Reuters)