Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Ảnh: GIA HÂN
Kiến nghị giảm tuổi nghỉ hưu giáo viên xuống 55 tuổi với cô giáo, 60 tuổi với thầy giáo đang nhận được nhiều ý kiến với những góc nhìn khác nhau.
Phải được xem xét trong tương quan với các ngành nghề khác
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Quốc hội, TS Nguyễn Thị Việt Nga, thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội, cho rằng kiến nghị giảm tuổi nghỉ hưu của giáo viên cần được lắng nghe nghiêm túc.
Song bà chưa tán thành giảm đồng loạt xuống 55 tuổi với cô giáo, 60 tuổi với thầy giáo và nên nghiên cứu cơ chế nghỉ sớm tự nguyện, có điều kiện, dựa trên đặc thù công việc.
Bà dẫn lại Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020 quy định tuổi nghỉ hưu trong điều kiện bình thường tăng theo lộ trình. Theo đó, năm 2026, tuổi nghỉ hưu tăng là 61 tuổi 6 tháng với nam, 57 tuổi với nữ.
"Đây là chính sách chung, nhằm thích ứng với già hóa dân số và bảo đảm an sinh lâu dài. Vì vậy, điều chỉnh riêng cho giáo viên phải được xem xét trong tương quan với các ngành nghề khác", bà Nga nêu.
Theo đại biểu, với nghề dạy học có áp lực về thể lực, giọng nói, tâm lý và trách nhiệm với học sinh. Nhưng mức độ hao tổn khác nhau giữa các cấp học, môn học, địa bàn. Trong khi đó y tế hay nhiều nghề khác cũng có áp lực lớn.
"Công bằng không có nghĩa mọi nghề phải nghỉ cùng tuổi, mà sự khác biệt phải có căn cứ khách quan. Đồng thời không thể mặc định giáo viên lớn tuổi dạy kém mà nên nhìn nhận kinh nghiệm, năng lực sư phạm là nguồn lực cần được trân trọng", bà chia sẻ.
Theo bà, hiện nay Luật Nhà giáo cho phép giáo viên mầm non nếu có nguyện vọng, nghỉ sớm tối đa 5 tuổi; có đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội thì không bị giảm tỉ lệ hưởng lương hưu do nghỉ trước tuổi.
Tuy nhiên không bị trừ tỉ lệ vì nghỉ sớm không đồng nghĩa đương nhiên hưởng mức lương hưu tối đa.
Về tài chính, nghỉ hưu sớm sẽ khiến thời gian hưởng lương hưu dài hơn và nếu không có người thay thế đóng góp tương ứng, nguồn thu cũng giảm.
Từ đó bà đề nghị cần đánh giá việc thực hiện chính sách nghỉ hưu với giáo viên mầm non trước khi mở rộng và khảo sát sức khỏe nghề nghiệp, nhu cầu nghỉ sớm, khả năng tuyển người thay thế.
"Nghỉ sớm có thể mở cơ hội cho người trẻ, nhưng cũng có thể làm thiếu giáo viên, mất người giàu kinh nghiệm.
Bảo vệ thầy cô phải bắt đầu cả từ giảm quá tải, giảm việc ngoài chuyên môn và cải thiện điều kiện dạy học, đồng thời thiết kế quyền lựa chọn nghỉ hưu thực chất, với quyền lợi, nguồn bảo đảm rõ ràng", bà Nga nói thêm.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - Ảnh: GIA HÂN
Tránh cách tiếp cận "nghỉ hưu sớm để giải quyết bài toán thiếu chỗ cho giáo viên trẻ"
Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) dù đồng tình nên nghiên cứu nghiêm túc đề xuất trên, nhưng cho rằng chưa nên đặt vấn đề theo hướng giảm đồng loạt tuổi nghỉ hưu của giáo viên xuống mốc cố định như 55 với nữ, 60 với nam.
Bà chia sẻ bản thân từng là giảng viên nên hiểu rõ nghề giáo viên có đặc điểm rất khác là sức lao động không chỉ đo bằng thể lực.
Một giáo viên lớn tuổi có thể giảm về sức khỏe, khả năng thích ứng với một số phương pháp hoặc công nghệ mới, nhưng lại có kinh nghiệm nghề nghiệp, kinh nghiệm xử lý tình huống sư phạm, vốn kiến thức mà giáo viên trẻ chưa chắc có được.
Đặc biệt ở bậc đại học, sau đại học hoặc những ngành chuyên môn sâu, tuổi nghề đôi khi còn gắn với sự tích lũy chuyên môn và năng lực nghiên cứu.
Vì vậy nếu lấy một mốc tuổi thấp để mọi giáo viên đều phải nghỉ hưu có thể giải quyết bài toán trẻ hóa đội ngũ nhưng có nguy cơ làm mất đi một bộ phận nhà giáo có năng lực, còn khả năng đóng góp.
Ngược lại nếu giữ nguyên một mốc tuổi chung cho tất cả cũng chưa chắc phù hợp, bởi điều kiện lao động của giáo viên mầm non, phổ thông, giảng viên đại học rất khác nhau.
Bà cho rằng vấn đề nên được tiếp cận theo hướng “tuổi nghỉ hưu có biên độ lựa chọn” thay vì chỉ đặt câu hỏi có giảm hay không giảm.
Theo đó nhà giáo có thể được quyền lựa chọn nghỉ sớm hơn trong một số trường hợp đáp ứng điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội.
Đồng thời những người còn sức khỏe, năng lực chuyên môn, có nhu cầu tiếp tục làm việc thì có thể tiếp tục công tác theo cơ chế phù hợp.
Theo bà, Luật Nhà giáo đã bắt đầu đi theo tư duy này khi có cơ chế nghỉ sớm cho giáo viên mầm non và cơ chế nghỉ ở tuổi cao hơn cho một số nhà giáo có trình độ, chuyên môn đặc thù.
Để nghiên cứu mở rộng chính sách nghỉ sớm cho giáo viên, theo bà phải đánh giá rất kỹ 3 vấn đề.
Thứ nhất, về đặc thù cấp học.
Thứ hai, phải tính đầy đủ tác động đến hệ thống bảo hiểm xã hội và thu nhập của chính giáo viên.
Giảm tuổi nghỉ hưu không chỉ cho phép nghỉ việc sớm hơn, mà còn liên quan trực tiếp đến số năm đóng bảo hiểm, thời gian hưởng lương hưu và mức hưởng.
Nếu chính sách được thiết kế không cẩn thận, một đề xuất nhằm bảo vệ giáo viên lại có thể làm giảm quyền lợi dài hạn của chính họ.
Thứ ba, cần tránh cách tiếp cận “nghỉ hưu sớm để giải quyết bài toán thiếu chỗ cho giáo viên trẻ”.
Cần thiết trẻ hóa đội ngũ nhưng đó phải là bài toán về quy hoạch biên chế, tuyển dụng, đào tạo và sử dụng nhân lực. Không nên giải quyết chủ yếu bằng cách đẩy nhanh thời điểm nghỉ hưu của những người đang làm việc...
Hai Bộ phản hồi kiến nghị giảm tuổi nghỉ hưu xuống 55 với cô giáo, 60 với thầy giáoBộ Nội vụ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phản hồi kiến nghị của cử tri về giảm tuổi nghỉ hưu của toàn bộ đội ngũ nhà giáo xuống 55 tuổi với cô giáo, 60 tuổi với thầy giáo.