Thấu hiểu điều đó, anh Hồ Tu Pông Ngởi, đảng viên trẻ người Pa Kô ở thôn A Môr đã ứng dụng công nghệ AI và ngôn ngữ điện ảnh để số hóa, lưu giữ, quảng bá bản sắc dân tộc, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.
Vượt khó làm chủ kỹ thuật số
Sinh ra, lớn lên ở vùng biên giới còn nhiều khó khăn, anh Hồ Tu Pông Ngởi sớm có niềm đam mê với đồ họa và nghệ thuật thị giác. Tuy nhiên, do hoàn cảnh gia đình nghèo, đông anh em, anh phải tạm gác ước mơ để theo học ngành sư phạm. Dù vậy, niềm yêu thích máy tính và công nghệ truyền thông vẫn luôn thôi thúc anh trong những năm tháng giảng đường.
Tốt nghiệp, anh trở về quê mở một tiệm ảnh nhỏ tại xã Lìa vừa phục vụ người dân, vừa tích góp kinh phí mua sắm thiết bị. Với chiếc máy ảnh, máy quay cá nhân, anh bắt đầu đi khắp các bản làng phía tây nam Quảng Trị, ghi lại những tư liệu chân thực về đời sống, phong tục của đồng bào Pa Kô, Vân Kiều.
Nhận thấy phương pháp tuyên truyền truyền thống khó tiếp cận giới trẻ và tạo chuyển biến về nhận thức, anh Ngởi tự mày mò học kỹ năng dựng phim. Bước ngoặt đến khi Tổ chức Y tế Hà Lan-Việt Nam (MCNV) triển khai dự án hỗ trợ đồng bào miền núi. Anh được ký hợp đồng làm cộng tác viên, tạo điều kiện mượn thiết bị và tham gia khóa đào tạo dựng phim 3D chuyên nghiệp.
Có thêm kiến thức và công cụ, anh sản xuất nhiều phim ngắn tuyên truyền về lối sống văn minh như: “Đôi dép cho em”, “Người khuyết tật với nước sạch”, “Phòng tránh giun móc ở trẻ em” và phim đồ họa 3D “Đại chiến Corona virus” trong thời gian phòng, chống dịch. Anh mang các tác phẩm đến từng thôn, bản để chiếu lưu động, góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi thói quen sinh hoạt của đồng bào theo hướng tiến bộ, khoa học.
Ứng dụng ai bảo tồn ngôn ngữ dân tộc
Một trong những đóng góp nổi bật của anh Hồ Tu Pông Ngởi là bảo tồn tiếng nói dân tộc Pa Kô. Nhận thấy thế hệ trẻ ngày càng ít sử dụng tiếng mẹ đẻ, anh dành nhiều thời gian gặp các già làng, người có uy tín để sưu tầm, dịch và lưu trữ từ vựng tiếng Pa Kô cổ cùng những bài hát ru truyền thống.
Để đưa tư liệu đến gần hơn với trẻ em, anh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), thiết kế các nhân vật hoạt hình ngộ nghĩnh và lồng ghép nội dung bài hát thiếu nhi bằng tiếng Pa Kô. Các video hướng dẫn trẻ nhận biết số đếm, màu sắc, lời chào hỏi hằng ngày với giai điệu vui tươi. Sản phẩm được đăng tải trên trang Facebook “AKAY VEL-Con của bản làng”, thu hút hàng nghìn lượt tương tác, trở thành một kênh chia sẻ, học tập văn hóa trên môi trường số.
Anh Ngởi chia sẻ: “Văn hóa cha ông là một kho báu, nhưng nếu không biết cách giới thiệu sẽ bị lãng quên. Vì vậy, tôi dùng điện ảnh và công nghệ để “số hóa” những giá trị truyền thống, làm cho những giá trị ấy trở nên sinh động, gần gũi hơn với giới trẻ”.
Cách làm sáng tạo của anh bước đầu phát huy hiệu quả trong giáo dục vùng cao. Nhiều điểm trường mầm non, tiểu học tại khu vực huyện Hướng Hóa cũ chủ động đưa các video hoạt hình bằng tiếng Pa Kô vào giờ học, sinh hoạt ngoại khóa, giúp học sinh tiếp cận ngôn ngữ dân tộc một cách tự nhiên. Cô giáo Nguyễn Thị Thúy Ngọc, giáo viên điểm trường A Môr, Trường mầm non A Xing cho biết: “Nhà trường chỉ đạo giáo viên tổ chức cho trẻ xem, nghe các video bài hát, phim hoạt hình trong giờ học và sinh hoạt, qua đó lồng ghép hỗ trợ tiếng Pa Kô, Vân Kiều. Các em rất hứng khởi khi được nghe những giai điệu thân thuộc với quê hương mình”.
Trách nhiệm tiên phong với cộng đồng
Không dừng lại ở lĩnh vực truyền thông số, anh Hồ Tu Pông Ngởi luôn phát huy vai trò tiên phong của một đảng viên, nhất là đối với việc làm theo Bác Hồ trong nỗ lực bảo tồn, phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc.
Trong lĩnh vực lưu trữ văn hóa phi vật thể, anh tích cực ghi lại quy trình đan lát, dệt thổ cẩm, cách chế tác và diễn tấu nhạc cụ truyền thống như đàn Ta-lư, khèn bè cùng những lời kể của già làng. Hệ thống tư liệu hình ảnh, âm thanh chân thực này là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác phục dựng lễ hội cổ truyền và thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương.
Về mặt xã hội, từ nguồn hỗ trợ của chương trình “Điều ước thứ 7” năm 2019, anh Ngởi đã xây dựng một thư viện nhỏ miễn phí tại gia đình, trở thành điểm đến văn hóa lành mạnh cho học sinh vùng cao. Đồng thời kết nối với các tổ chức, doanh nghiệp lắp đặt hệ thống máy lọc nước sạch cho Nhân dân trong xã và Trường Mầm non xã Lìa. Năm 2015, anh thành lập nhóm “Akay Vel” quy tụ gần 20 thanh niên gương mẫu, đi đầu trong công tác tuyên truyền chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và tham gia phát triển kinh tế-xã hội.
Ông Hồ Văn Chung, Phó Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội, Ủy ban nhân dân xã Lìa khẳng định: “Anh Hồ Tu Pông Ngởi rất tài năng, luôn tìm tòi bản sắc văn hóa của người Vân Kiều, Pa Kô và những truyền thống tốt đẹp của quê hương để lưu giữ. Chúng tôi mong muốn người dân và anh Ngởi tiếp tục phát huy những giá trị này, góp phần quảng bá, thúc đẩy du lịch cộng đồng của xã”.
Với những cống hiến toàn diện, anh Hồ Tu Pông Ngởi vinh dự nhận giải thưởng Gương mặt trẻ tiêu biểu tỉnh Quảng Trị, Bằng khen của Bộ trưởng-Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc năm 2021 và Bằng khen của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị năm 2023. Tấm gương của anh cho thấy hiệu quả từ gắn kết tinh thần xung kích của tuổi trẻ, vai trò tiên phong của đảng viên với việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn văn hóa dân tộc giữa thời đại số.
Bài và ảnh: KÔ KĂN SƯƠNG