Một đứa trẻ có thể chỉ học về AI một số tiết nhất định ở trường, nhưng lại tiếp xúc với AI hằng ngày ở nhà thông qua điện thoại, máy tính bảng, chatbot, công cụ tìm kiếm hay những ứng dụng tạo hình ảnh - Ảnh do AI tạo
Gần đây, tôi đọc được một chia sẻ trên Threads về việc một phụ huynh phàn nàn khi phát hiện giáo viên lớp 2 của con mình sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ tạo thời khóa biểu. Tôi không có đủ thông tin để đánh giá đúng - sai trong trường hợp cụ thể ấy.
Tuy nhiên, phản ứng của phụ huynh khiến tôi suy nghĩ về một câu hỏi rộng hơn: Khi AI đang dần bước vào trường học, chúng ta đang chuẩn bị cho học sinh sử dụng AI, nhưng liệu người lớn: giáo viên và phụ huynh, đã có một cách hiểu chung về việc AI nên được sử dụng như thế nào trong giáo dục hay chưa?
Hình thành khả năng đưa ra quyết định có trách nhiệm về công nghệ
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định 2422 ngày 18-8-2026 về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông. Khung xác định giáo dục AI không đơn giản là dạy trẻ biết sử dụng một vài công cụ.
Nội dung được xây dựng theo bốn mạch lớn, bao gồm tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, và thiết kế hệ thống AI. Nội dung cốt lõi được dự kiến triển khai với thời lượng 12 tiết cho mỗi lớp trong một năm học, đồng thời có thể được lồng ghép trong các môn học và hoạt động giáo dục.
Điều đáng chú ý là ngay từ lớp 2, học sinh đã được hướng đến những vấn đề như "khi nào nên và không nên dùng AI", "AI làm việc, con người kiểm soát", "AI trong gia đình", hay "AI hỗ trợ mọi người".
Theo tôi, đây là một lựa chọn rất có ý nghĩa, cho thấy mục tiêu của giáo dục AI không phải đào tạo những đứa trẻ biết sử dụng công nghệ càng sớm càng tốt, mà là hình thành khả năng đưa ra quyết định có trách nhiệm về công nghệ. Nhưng có một vấn đề khiến tôi băn khoăn: chúng ta khó có thể dạy trẻ "khi nào nên dùng AI" nếu chính gia đình và nhà trường chưa thống nhất được khi nào người lớn nên dùng AI.
Một giáo viên sử dụng AI để thiết kế thời khóa biểu, tạo hình minh họa, gợi ý hoạt động hay soạn bản nháp một tài liệu có nhất thiết là biểu hiện của sự thiếu năng lực? Không hẳn. Cũng như việc giáo viên sử dụng PowerPoint, Google Forms hay Excel không có nghĩa rằng công nghệ đang thay thế chuyên môn của họ. Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: AI được dùng để hỗ trợ hay để thay thế trách nhiệm chuyên môn của con người?
Vì vậy, để khung giáo dục AI thực sự đi vào đời sống học đường, tôi cho rằng cần hình thành một "tam giác trách nhiệm" gồm nhà trường - gia đình - học sinh.
Trước hết, nhà trường và giáo viên phải là người làm mẫu về việc sử dụng AI có trách nhiệm. Nếu giáo viên yêu cầu học sinh phải khai báo việc sử dụng AI nhưng bản thân giáo viên lại sử dụng AI một cách hoàn toàn "vô hình", trẻ sẽ nhận được một thông điệp mâu thuẫn.
Nhà trường không nhất thiết phải công bố mỗi lần giáo viên sử dụng một công cụ AI, nhưng cần xây dựng những nguyên tắc minh bạch: công việc nào giáo viên có thể dùng AI hỗ trợ, sản phẩm nào bắt buộc phải được con người kiểm tra, dữ liệu nào tuyệt đối không được đưa lên các hệ thống AI, và trách nhiệm cuối cùng thuộc về ai.
Thứ hai, gia đình không thể đứng ngoài quá trình giáo dục AI. Một đứa trẻ có thể chỉ học về AI một số tiết nhất định ở trường, nhưng lại tiếp xúc với AI hằng ngày ở nhà thông qua điện thoại, máy tính bảng, chatbot, công cụ tìm kiếm hay những ứng dụng tạo hình ảnh.
Vì vậy, giáo dục AI chỉ diễn ra trong lớp học sẽ không đủ. Phụ huynh cần được xem là đối tác của nhà trường, chứ không đơn thuần là người giám sát việc sử dụng công nghệ. Các trường có thể tổ chức những buổi hướng dẫn ngắn dành cho phụ huynh: AI là gì, trẻ ở từng độ tuổi được học gì về AI, những rủi ro liên quan đến dữ liệu cá nhân, thông tin sai lệch và phụ thuộc công nghệ, cũng như cách phụ huynh có thể cùng con kiểm chứng một câu trả lời do AI tạo ra.
Nên nghĩ đến những tài liệu hướng dẫn dành riêng cho phụ huynh
Nếu giáo viên yêu cầu học sinh phải khai báo việc sử dụng AI nhưng bản thân giáo viên lại sử dụng AI một cách hoàn toàn "vô hình", trẻ sẽ nhận được một thông điệp mâu thuẫn - Ảnh minh họa: THẢO NGUYÊN
Gần đây, trong một hội thảo quốc tế về giảng dạy mà tôi tham dự, tôi có dịp trao đổi với một chuyên gia đến từ Singapore về phản ứng của phụ huynh khi AI được đưa vào chương trình phổ thông.
Điều khiến tôi chú ý là, theo chia sẻ của vị chuyên gia này, phụ huynh nhìn chung có phản ứng khá tích cực, miễn là công cụ được Bộ Giáo dục kiểm định, bảo đảm an toàn và việc sử dụng có sự giám sát phù hợp. Bên cạnh đó, phụ huynh cũng được cung cấp những tài liệu riêng để hiểu về AI và biết cách đồng hành cùng con trong quá trình tiếp cận công nghệ này.
Chi tiết này gợi cho tôi một điều quan trọng: thái độ của phụ huynh đối với AI có lẽ không chỉ phụ thuộc vào việc họ "thích" hay "không thích" công nghệ. Điều họ cần trước hết là niềm tin. Niềm tin rằng công cụ con mình đang sử dụng đã được xem xét về mức độ an toàn; rằng nhà trường biết mình đang làm gì; rằng giáo viên có hướng dẫn và giám sát; và rằng phụ huynh cũng được cung cấp đủ thông tin để hiểu điều gì đang diễn ra trong lớp học.
Từ góc độ này, việc ban hành một khung nội dung giáo dục AI dành cho học sinh mới chỉ là một phần của hệ sinh thái. Nếu muốn triển khai hiệu quả, chúng ta cũng nên nghĩ đến những tài liệu hướng dẫn dành riêng cho phụ huynh: ngắn gọn, dễ hiểu, không quá kỹ thuật, nhưng trả lời được những câu hỏi rất thực tế như: Con tôi đang học gì về AI? Ở độ tuổi nào thì nên sử dụng AI? Những công cụ nào được khuyến nghị? Dữ liệu nào trẻ không nên cung cấp? Làm thế nào để nhận biết con đang sử dụng AI để học thay vì phụ thuộc vào AI? Khi nào phụ huynh cần trao đổi với giáo viên?
Có lẽ tranh luận về việc một giáo viên lớp 2 dùng AI để tạo thời khóa biểu chỉ là một lát cắt rất nhỏ của một thay đổi lớn hơn đang diễn ra trong giáo dục. Nếu chúng ta muốn trẻ em hiểu rằng AI hỗ trợ con người nhưng không thay thế trách nhiệm của con người, thì bài học ấy phải được trẻ nhìn thấy trong cách thầy cô sử dụng AI, trong cách cha mẹ nói về AI và trong chính những lựa chọn hằng ngày của các em.
Và phụ huynh cũng cần được giáo dục về AI theo một cách phù hợp với vai trò của mình. Giáo dục AI phải là câu chuyện về cách gia đình, nhà trường và học sinh cùng học cách sống có trách nhiệm trong một xã hội có AI.
Dạy AI, STEM có phải là dạy thêm, học thêm?Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định hoạt động giáo dục tăng cường, theo nhu cầu người học, khác với hình thức dạy thêm, học thêm.