Để học sinh tránh xa thuốc lá

Dự chương trình có ông Phan Sỹ Cường - Phó Chủ tịch UB MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An; ông Phạm Ngọc Cảnh – Phó Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ An; ông Nguyễn Bá Hảo – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An; Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến – Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong; ông Đặng Xuân Quang – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An; anh Nguyễn Mạnh Phong – Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Nghệ An.

Khách mời tham gia chương trình là các nhà quản lý, chuyên gia, nhà giáo và cán bộ có chuyên môn, kinh nghiệm trong các lĩnh vực tâm lý học đường, giáo dục, y tế và phòng, chống ma túy: TS Trần Hằng Ly - Giảng viên Khoa tâm lý, Trường Sư phạm, Trường ĐH Vinh; Thầy Nguyễn Tường Lân - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật; Bác sĩ CKI Nguyễn Trọng Toàn - Khoa Chống độc, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An; Trung tá Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an tỉnh Nghệ An; Anh Trần Đình Huy - Bí thư Đoàn Trường Phổ thông Trung học Dân tộc Nội trú Nghệ An; Nghệ sĩ ưu tú, Thượng tá Nguyễn Bích Ngọc – Đoàn văn công Quân khu 4.

Tiếp tục thử thách “Đúng hay Bẫy?”, một nhận định được đưa ra để học sinh cùng suy nghĩ và lựa chọn: “Khi phát hiện bạn sử dụng thuốc lá điện tử, báo với người lớn đáng tin cậy là cách bảo vệ bạn”.

Từ lựa chọn của học sinh, Thạc sĩ Nguyễn Tường Lân, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật, sẽ chia sẻ góc nhìn từ môi trường học đường, giúp các em hiểu hơn về cách ứng xử phù hợp khi phát hiện bạn bè có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử, đồng thời biết tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn khi cần thiết.

“Báo tin không phải là mách lẻo hay làm khó bạn, mà là cách bảo vệ chính mình và bạn bè”, Thạc sĩ Nguyễn Tường Lân, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật, nhấn mạnh.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Tường Lân, khi phát hiện bạn bè sử dụng thuốc lá điện tử, học sinh cần báo tin kịp thời cho người lớn đáng tin cậy như thầy cô giáo, cha mẹ, cán bộ công an hoặc nhân viên y tế học đường để có biện pháp hỗ trợ, xử lý phù hợp, bảo đảm an toàn cho các em.

“Việc báo tin không phải là mách lẻo hay làm khó bạn, mà là cách bảo vệ chính mình và bạn bè. Nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử có thể tiếp tục lan rộng, lôi kéo thêm những học sinh khác. Vì vậy, các em cần biết lên tiếng đúng lúc, tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn để giúp bạn tránh xa những hành vi có hại”, Thạc sĩ Nguyễn Tường Lân chia sẻ.

TS. Trần Hằng Ly cho rằng, để không bị cuốn theo áp lực bạn bè, học sinh cần nhận diện tâm lý sợ khác biệt, bị bỏ lại phía sau hoặc cô lập. Thay vì so sánh tiêu cực với người khác, các em nên tập trung vào sự tiến bộ của bản thân, xem thành công của bạn bè là động lực để nỗ lực chứ không phải áp lực buộc mình phải làm theo.

Từ chối những lời rủ rê không phù hợp không phải là yếu thế, mà thể hiện bản lĩnh và khả năng làm chủ lựa chọn. Một tình bạn tích cực không đòi hỏi mỗi người phải đánh đổi nguyên tắc, sự an toàn hay giá trị cá nhân để được chấp nhận.

Tại diễn đàn, MC khảo sát nhanh học sinh về mức độ tiếp xúc với thuốc lá điện tử và lý do khiến giới trẻ tò mò, hút thử pod, vape. Nhiều nguyên nhân được đặt ra như tâm lý tò mò, bị bạn bè rủ rê, muốn thể hiện sự sành điệu, trưởng thành. Hoạt động mở đầu giúp học sinh nhìn nhận nguy cơ thuốc lá điện tử đang hiện hữu gần môi trường học đường, đồng thời dẫn dắt vào phần nhận diện những cạm bẫy phía sau vẻ ngoài thời thượng của các sản phẩm này.

Với 4 nhận định được đưa ra, học sinh các lớp sẽ trực tiếp giơ bảng lựa chọn Đúng hoặc Sai, thể hiện hiểu biết và quan điểm của mình. Sau mỗi lượt biểu quyết, các chuyên gia trong lĩnh vực y khoa, tâm lý, an ninh cùng đại diện nhà trường sẽ phân tích, lý giải, giúp học sinh hiểu rõ hơn về những nguy cơ, hệ lụy của thuốc lá điện tử và chất gây nghiện, từ đó nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân trước những cám dỗ, rủi ro trong cuộc sống.

Với nhận định “Thuốc lá điện tử chỉ tạo hơi nước nên hoàn toàn vô hại”, học sinh các lớp đã đưa ra lựa chọn Sai thông qua hình thức giơ bảng biểu quyết.

Sau phần lựa chọn của học sinh, Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Trọng Toàn, Khoa Chống độc, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, đã có những chia sẻ, phân tích về nhận định này.

Theo bác sĩ Trọng Toàn, thuốc lá điện tử ít độc hại hoặc an toàn hơn thuốc lá truyền thống là hoàn toàn sai lầm. Thuốc lá điện tử tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh.

Thứ nhất, thuốc lá điện tử có nguy cơ gây nghiện và lệ thuộc nicotine. Các loại hương liệu với mùi vị hấp dẫn có thể khiến người trẻ tò mò, dễ tiếp cận và sử dụng.

Thứ hai, thuốc lá điện tử gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp. Các chất trong khí dung thuốc lá điện tử có thể gây kích ứng đường thở, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, khiến tình trạng hen suyễn trở nên nghiêm trọng hơn và có thể liên quan đến tổn thương phổi cấp tính.

Thứ ba, việc sử dụng thuốc lá điện tử có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và khả năng học tập. Nicotine tác động đến hệ thần kinh, trong khi tình trạng lệ thuộc chất này có thể gây lo âu, khó ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài. Những vấn đề này ảnh hưởng đến khả năng tập trung, ghi nhớ và kết quả học tập của học sinh.

Cuối cùng, thuốc lá điện tử tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và mất an toàn khi sử dụng.. Bên cạnh đó, các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không được kiểm soát chất lượng có thể chứa những thành phần độc hại, gây nguy hiểm cho người sử dụng.



Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Đặng Xuân Quang, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An, cảnh báo tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới có xu hướng trẻ hóa, len lỏi vào trường học. Mạng xã hội khiến việc tiếp cận, mua bán các sản phẩm này dễ dàng hơn, trong khi nhiều thanh thiếu niên còn thiếu kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ.

Theo ông Quang, tâm lý tò mò, muốn khẳng định bản thân và ảnh hưởng từ bạn bè, trào lưu trên mạng có thể khiến học sinh thử sử dụng thuốc lá điện tử, chất gây nghiện, kéo theo những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe và sự phát triển.

“Việc sử dụng thuốc lá điện tử, chất gây nghiện có thể bắt đầu từ sự thử nghiệm nhất thời nhưng để lại những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và sự phát triển của người trẻ”, ông Đặng Xuân Quang nhấn mạnh.

Ông Quang đề nghị các trường tăng cường tuyên truyền, lồng ghép kiến thức phòng, chống tác hại thuốc lá điện tử vào bài giảng và hoạt động ngoại khóa; chủ động phát hiện, ngăn chặn hành vi tàng trữ, mua bán, sử dụng các sản phẩm này. Đồng thời, nhà trường cần phối hợp với gia đình, lực lượng công an, trang bị kỹ năng từ chối cho học sinh và nhân rộng các câu lạc bộ học sinh không khói thuốc.

Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An kêu gọi học sinh chủ động trang bị kiến thức, nâng cao khả năng tự bảo vệ và vận động bạn bè, người thân tránh xa thuốc lá. Ông nhấn mạnh, loại bỏ thuốc lá và các chất gây nghiện khỏi học đường cần sự chung tay của nhà trường, gia đình và toàn xã hội.

Mở đầu chương trình là các tiết mục văn nghệ chào mừng được dàn dựng công phu, mang đến không khí trẻ trung, sôi nổi. Tiết mục múa “Trống cơm” do CLB TPOL của Trường THPT Lê Viết Thuật thể hiện đã mở màn chương trình với những giai điệu vui tươi, đậm đà bản sắc văn hóa dân gian.

Tiếp nối là tiết mục hát múa “Sống như những đóa hoa” do CLB MOL phối hợp cùng tập thể lớp 11D4, Trường THPT Lê Viết Thuật biểu diễn. Với giai điệu tươi sáng, ca từ giàu ý nghĩa cùng sự thể hiện đầy nhiệt huyết của các em học sinh, tiết mục lan tỏa tinh thần lạc quan, năng động, góp phần tạo nên bầu không khí hào hứng trước khi bước vào các nội dung chính của chương trình.

Dù nhiều đường dây buôn lậu thuốc lá liên tiếp bị triệt phá nhưng hoạt động vận chuyển, mua bán thuốc lá nhập lậu vẫn diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Ông Phạm Ngọc Sơn, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Đà Nẵng cho biết, thuốc lá lậu hiện chủ yếu được tiêu thụ theo hình thức "đánh nhanh, rút gọn". Các điểm bán chỉ cất giữ vài bao thuốc phục vụ khách quen hoặc khách du lịch, bán hết mới tiếp tục lấy hàng nhằm tránh bị phát hiện.

Trên các tuyến vận chuyển, thuốc lá lậu được đưa từ khu vực biên giới vào nội địa bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng cải tạo xe tải để tạo khoang chứa bí mật, ngụy trang bằng hàng hóa hợp pháp hoặc chia nhỏ hàng gửi theo xe khách, xe trung chuyển, dịch vụ chuyển phát nhằm giảm nguy cơ bị kiểm tra. Có vụ lực lượng chức năng phát hiện tới 30.000 bao thuốc lá nhập lậu được cất giấu trong phương tiện.

Không chỉ trên đường bộ, hoạt động buôn lậu trên biển cũng diễn biến phức tạp. Đại tá Nguyễn Văn Tranh, Phó Tư lệnh Pháp luật Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4, cho biết nhiều đối tượng sẵn sàng điều khiển phương tiện đâm va, chống trả lực lượng chức năng khi bị truy đuổi.

Một xu hướng đáng chú ý khác là việc các đường dây buôn lậu chuyển mạnh sang sử dụng nền tảng số để điều hành hoạt động. Sau khi tập kết hàng tại khu vực giáp biên, các đối tượng sử dụng Zalo, Facebook và các ứng dụng nhắn tin để thông báo thời điểm, địa điểm vận chuyển. Với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, việc mua bán chủ yếu diễn ra trong các hội, nhóm kín; thành viên được sàng lọc, giao dịch qua tin nhắn riêng và tài khoản nhanh chóng bị xóa khi có dấu hiệu bị theo dõi.

Đáng lo ngại hơn, theo Thiếu tướng Đỗ Ngọc Cảnh, Cục trưởng Cục Phòng chống ma túy và tội phạm (Bộ đội Biên phòng), chỉ trong tháng 7, lực lượng Biên phòng liên tiếp phát hiện các vụ vận chuyển thuốc lá điện tử chứa những hợp chất vừa được bổ sung vào danh mục chất ma túy. Tuy nhiên, công tác xử lý còn gặp khó khăn do việc giám định và xác định hàm lượng chất ma túy để làm căn cứ khởi tố vẫn còn nhiều vướng mắc.

Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng Bộ đội Biên phòng đã phát hiện hơn 150 vụ với trên 190 đối tượng vi phạm, thu giữ khoảng 21.000 bao thuốc lá nhập lậu cùng hơn 25 tấn nguyên liệu lá thuốc lá nhập lậu.

Tại TPHCM, trong 6 tháng đầu năm, các lực lượng chức năng xử lý 97 vụ việc liên quan đến thuốc lá nhập lậu và thuốc lá điện tử, tạm giữ gần 100.000 bao thuốc lá, khởi tố 25 vụ với 30 bị can.

Theo các cơ quan chức năng, bên cạnh việc lợi dụng đường mòn, lối mở ở khu vực biên giới, các đối tượng còn khai sai chủng loại, số lượng hàng hóa theo hình thức tạm nhập tái xuất để đưa hàng quay trở lại tiêu thụ trong nước hoặc chia nhỏ lô hàng xuống dưới ngưỡng xử lý hình sự nhằm đối phó lực lượng chức năng.

Tại diễn đàn năm nay, các diễn giả sẽ cùng học sinh nhận diện nguy cơ từ thuốc lá, thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới; phân tích tâm lý tò mò, áp lực đồng trang lứa và những ngộ nhận về mức độ an toàn của sản phẩm pod/vape. Chương trình cũng cảnh báo nguy cơ các chất cấm bị ngụy trang trong tinh dầu, thuốc lá điện tử và những sản phẩm khác, gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần của người trẻ.

Thông qua các câu hỏi giao lưu và tình huống thực tế, học sinh được trao đổi về cách từ chối khi bị bạn bè rủ rê sử dụng thuốc lá điện tử, cách hỗ trợ bạn có dấu hiệu lệ thuộc và kỹ năng báo tin khi phát hiện hành vi lôi kéo học sinh sử dụng chất cấm.

Đại diện nhà trường và lực lượng công an sẽ chia sẻ giải pháp phối hợp quản lý, giáo dục học sinh, bảo đảm an toàn trong và ngoài trường học; đồng thời giải đáp những băn khoăn về việc tiếp nhận thông tin, xử lý các điểm bán và hành vi dụ dỗ học sinh sử dụng sản phẩm chứa chất cấm.

Ngày 27/10, Sở GD&ĐT Nghệ An phối hợp Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật.

Đây là năm thứ ba, ngành giáo dục Nghệ An phối hợp Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh thuốc lá điện tử, các chất gây nghiện mới cho học sinh.

Trước đó, chương trình đã được tổ chức vào các năm 2023 và 2025, tiếp tục khẳng định sự quan tâm của các đơn vị đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá và bảo vệ học sinh trước những nguy cơ từ các chất gây nghiện mới.

Theo Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam, khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó có nhiều chất gây ung thư. Nicotine có khả năng gây nghiện mạnh, khiến người hút khó từ bỏ, ngay cả khi đã nhận thức rõ tác hại đối với sức khỏe.

Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới trưởng thành cao nhất thế giới, với tỷ lệ 41,1%. Mỗi năm, hơn 100.000 người Việt Nam tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, cao gấp hơn 10 lần số ca tử vong do tai nạn giao thông. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá ước tính tương đương ít nhất 2% GDP.

Đáng chú ý, tỷ lệ hút thuốc ở nhóm 18-24 tuổi tại Việt Nam lên tới 32,6%, theo tài liệu của Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về ngăn chặn nguy cơ người trẻ bắt đầu hút thuốc, lệ thuộc nicotine và đối mặt với những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe.

Trước thực trạng trên, Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam đề xuất bổ sung các giải pháp phòng, chống tác hại thuốc lá trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026.

Trong đó, Hội kiến nghị cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi, kể cả khi họ đủ 18 tuổi; đồng thời đề xuất xem xét cấm sử dụng thuốc lá đối với công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 trở đi.