Bệnh nhân được xạ trị tại Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ - Ảnh: THÁI LŨY
Những đại dự án tại miền Tây giải cơn khát y tế chuyên sâu
Những ngày giữa tháng 10-2026, không khí thi công trên công trường dự án Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ quy mô 500 giường (tại TP Cần Thơ) đang diễn ra khẩn trương.
Đây là công trình y tế trọng điểm cấp vùng có ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với toàn bộ hơn 20 triệu dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án từng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc kéo dài trong quá khứ, nhưng sau khi chính quyền thành phố và các bộ ngành quyết liệt tháo gỡ, tái khởi động lại từ tháng 3-2026, khối lượng xây dựng cơ bản của dự án đến nay đã chính thức chạm mốc 90%.
Theo thông tin từ Sở Y tế TP Cần Thơ, công trình đang bước vào giai đoạn nước rút toàn diện nhằm hoàn thành xây dựng trong năm 2026, lắp đặt hệ thống thiết bị đồng bộ để đưa vào vận hành chính thức trong tháng 1-2027.
Cùng với việc tháo gỡ thủ tục nhập khẩu để đưa vào vận hành hệ thống máy xạ trị gia tốc tuyến tính thứ hai (song song với hệ thống thứ nhất đã thực hiện hơn 10.000 lượt xạ trị an toàn), việc đưa cơ sở mới 500 giường vào hoạt động sẽ giải quyết dứt điểm tình trạng quá tải, cơ sở vật chất xuống cấp chia cắt tại 3 cơ sở tạm bợ nhiều năm qua, hiện thực hóa kỳ vọng trở thành trung tâm điều trị ung bướu hiện đại hàng đầu khu vực.
Bộ Y tế: Cần giải quyết bài toán đầu tư bất bình đẳng ở tuyến cơ sở
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS.BS Dương Huy Lương - Phó cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) - khẳng định: Giảm quá tải cho các bệnh viện tuyến trên là câu chuyện mang tính chiến lược vĩ mô đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.
Theo ông Lương, việc phân cấp ngân sách đầu tư cho y tế cơ sở hiện nay thuộc quyền tự chủ của chính quyền địa phương (tỉnh, xã), dẫn đến sự chênh lệch rất lớn về điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực giữa các vùng miền.
Bộ Y tế đang thúc đẩy chuyển mạnh tư duy từ "chữa bệnh thụ động" sang "phòng bệnh từ sớm, từ xa", triển khai mô hình bác sĩ gia đình và khám sàng lọc định kỳ tại trạm y tế.
Khi tuyến cơ sở đủ năng lực phát hiện sớm và giữ chân bệnh nhân mạn tính, làn sóng vượt tuyến lên TP.HCM mới có thể hạ nhiệt căn cơ.
Không chỉ dừng lại ở bệnh viện ung bướu, theo Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ và Bộ Y tế phê duyệt, TP Cần Thơ được định vị là "Trung tâm y tế chuyên sâu của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long".
Bên cạnh Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ (cấp chuyên sâu kỹ thuật cao) và Bệnh viện Trường đại học Y Dược Cần Thơ (kết hợp đào tạo và điều trị chuyên sâu), thành phố đang tập trung đầu tư phát triển 4 bệnh viện chuyên khoa giữ chức năng vùng gồm: Ung bướu, Nhi đồng, Phụ sản và Tim mạch.
Đồng thời, các trung tâm chuyên biệt như Trung tâm Cấp cứu 115 vùng, Trung tâm Huyết học - Truyền máu khu vực, Trung tâm Sàng lọc chẩn đoán trước sinh và sơ sinh, cùng dự án thành lập Bệnh viện Lão khoa vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang được khẩn trương xúc tiến.
Để hiện thực hóa quy hoạch đồ sộ này, trong năm 2027, Sở Y tế TP Cần Thơ đã chính thức đề xuất bổ sung danh mục 25 dự án đầu tư mới, nâng cấp, cải tạo và sửa chữa các bệnh viện, trung tâm trực thuộc từ nguồn vốn ngân sách địa phương với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 9.300 tỉ đồng.
Ngoài ra, từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia chăm sóc sức khỏe, ngành y tế thành phố đề xuất thêm dự án đầu tư xây mới, nâng cấp trang thiết bị cho các trạm y tế xã, phường với tổng nhu cầu sơ bộ trên 2.700 tỉ đồng.
Tại cực Nam Tổ quốc, tỉnh Cà Mau cũng đang dồn toàn lực cho dự án Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cà Mau mới quy mô 1.200 giường, với tổng mức đầu tư hơn 3.300 tỉ đồng.
Ông Nguyễn Tấn Lực - quyền Giám đốc Sở Y tế tỉnh Cà Mau - phấn khởi thông tin rằng dự kiến đầu năm 2027, công trình bệnh viện 1.200 giường hiện đại này sẽ chính thức khánh thành và đưa vào khai thác sử dụng.
Đây sẽ là bước ngoặt lịch sử giúp địa phương giải quyết triệt để tình trạng nằm ghép, nâng cao vượt bậc năng lực chẩn đoán và điều trị bệnh tại chỗ cho bà con.
Xã hội hóa y tế và lời giải đột phá từ liên kết công - tư
Đồ họa: TUẤN ANH
Bên cạnh các đại dự án đầu tư công, một lối thoát chiến lược khác đang được các địa phương miền Tây đẩy mạnh là khơi thông các nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước thông qua phát triển y tế tư nhân và hợp tác công - tư (PPP).
Minh chứng rõ nét nhất là tại tỉnh Đồng Tháp (sau khi sáp nhập địa giới hành chính mới giữa Đồng Tháp và Tiền Giang), UBND tỉnh vừa ban hành quyết định phê duyệt "Đề án đẩy mạnh phát triển y tế tư nhân, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển y tế giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045".
Theo đề án, mạng lưới y tế công lập toàn tỉnh hiện có 40 cơ sở sự nghiệp trực thuộc Sở Y tế (gồm 17 bệnh viện đa khoa, chuyên khoa; 23 trung tâm y tế khu vực; 102 trạm y tế xã, phường) chăm sóc sức khỏe cho hơn 3,4 triệu dân.
Tuy nhiên, công suất sử dụng giường bệnh công lập năm 2025 bình quân đã đạt 85,42%, nhiều bệnh viện lớn vượt công suất thiết kế trên 100% (như Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp, Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang, Bệnh viện Đa khoa khu vực Cai Lậy, Sa Đéc, Hồng Ngự).
Trong khi đó, khu vực tư nhân mới chỉ có 9 bệnh viện và 2.388 phòng khám tư nhân, quy mô còn nhỏ bé và chủ yếu tập trung tại đô thị, tỉ lệ giường bệnh tư nhân còn rất khiêm tốn.
Để tạo đột phá, tỉnh Đồng Tháp đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ thu hút đầu tư và đưa vào hoạt động thêm tối thiểu 3 bệnh viện tư nhân mới (trong đó có ít nhất 1 bệnh viện chuyên khoa kỹ thuật cao); phát triển thêm 102 phòng khám, nâng tỉ lệ giường bệnh tư nhân đạt từ 10 - 15% tổng số giường bệnh toàn tỉnh; phấn đấu thu hút ít nhất 1 dự án đầu tư y tế quy mô lớn.
Tầm nhìn đến năm 2045, tỉ lệ giường bệnh tư nhân sẽ vượt 30%, xây dựng Đồng Tháp thành trung tâm dịch vụ y tế chất lượng cao của vùng.
Đặc biệt, tỉnh tận dụng triệt để cơ chế đột phá tại Nghị quyết số 261/2025/QH15 của Quốc hội để ưu tiên bố trí quỹ đất sạch, cho phép chuyển đổi linh hoạt đất mục đích y tế, áp dụng chính sách ưu đãi tối đa về thuế và đất đai để trải thảm đỏ đón các nhà đầu tư lớn.
Tỉnh Đồng Tháp cũng sở hữu lợi thế cực kỳ hiếm có với 5 nhà máy sản xuất dược phẩm đạt tiêu chuẩn GMP-WHO (như Tipharco, Domesco, Imexpharm, Đông Dược 408, Trung An) cùng hơn 5.000 nhà thuốc, quầy thuốc.
Việc gắn kết giữa phát triển công nghiệp dược, y tế tư nhân và hệ thống y tế công lập được kỳ vọng sẽ tạo nên một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe hoàn chỉnh, tự chủ vật tư và dược phẩm ngay tại cửa ngõ miền Tây.
Liên kết vùng: "Đánh chặn" từ xa để giữ lại "giờ vàng"
Nhiều bệnh nhân tại miền Tây lên TP.HCM, Thủ Đức để khám, điều trị bệnh ung thư, tạo thành "làng ung thư" xung quanh Bệnh viện Ung bướu cơ sở 2 - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Dù máy móc có hiện đại, bệnh viện có đồ sộ đến đâu thì yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là con người - đội ngũ y, bác sĩ, phẫu thuật viên và điều dưỡng. Để chuẩn bị nhân lực vận hành các bệnh viện mới, một chiến lược liên kết đào tạo và chuyển giao kỹ thuật quy mô vùng chưa từng có đang được kích hoạt mạnh mẽ.
Tại hội thảo Y tế vùng do Sở Y tế tỉnh Vĩnh Long đăng cai tổ chức, lãnh đạo Sở Y tế của 31 tỉnh, thành phố thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và duyên hải miền Trung đã chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác xây dựng và phát triển "Mạng lưới phòng, chống ung thư vùng".
Mạng lưới này có ý nghĩa bao phủ toàn diện hành trình người bệnh: từ tầm soát phát hiện sớm ở giai đoạn chưa có triệu chứng tại trạm y tế cơ sở; hội chẩn trực tuyến chẩn đoán chính xác kịp thời; điều trị phẫu thuật - hóa xạ trị đa mô thức tại các bệnh viện vệ tinh; cho đến quản lý theo dõi và chăm sóc giảm nhẹ giai đoạn cuối ngay tại cộng đồng.
Ở góc độ tuyến cuối, BS CKII Phạm Thanh Việt - Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy - cho biết bệnh viện đang thực hiện một chương trình đặc biệt: rà soát, mổ xẻ từng trường hợp cấp cứu nguy hiểm chuyển viện từ các tỉnh miền Tây lên.
Qua từng ca bệnh cụ thể, Bệnh viện Chợ Rẫy cử chuyên gia đầu ngành làm việc trực tiếp với bệnh viện tuyến dưới để xác định đơn vị còn thiếu hụt kỹ thuật nào, năng lực cấp cứu ra sao để lập tức cử ê kíp bác sĩ xuống tận nơi "cầm tay chỉ việc", chuyển giao kỹ thuật trọn gói.
Mục tiêu tối thượng là giúp các bệnh viện địa phương có thể xử trí dứt điểm những ca đột quỵ, chấn thương sọ não, nhồi máu cơ tim, vỡ tạng… ngay tại chỗ, giữ lại "giờ vàng" sinh tử của người bệnh thay vì chuyển viện xa làm mất cơ hội cứu sống.
Sở Y tế tỉnh Cà Mau cũng đã ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện với Trường đại học Y Dược Cần Thơ và Sở Y tế TP.HCM để đào tạo đội ngũ bác sĩ chuyên khoa sâu; chỉ đạo các bệnh viện trong tỉnh ký hợp đồng nhận chuyển giao kỹ thuật từ các bệnh viện đầu ngành như Chợ Rẫy, Ung bướu, Từ Dũ, Hùng Vương, Đại học Y Dược TP.HCM để sẵn sàng tiếp quản bệnh viện 1.200 giường.
Khi những rào cản về cơ chế danh mục thuốc được tháo gỡ, khi những đại dự án bệnh viện chuyên khoa đi vào hoạt động, và khi mạng lưới liên kết vùng được vận hành thông suốt, giấc mơ người miền Tây khám chữa bệnh nan y ngay trên đất miền Tây sẽ không còn là câu chuyện xa xôi.
Những chuyến xe đêm chở nặng âu lo, tiếng khóc nghẹn ngào chốn hành lang bệnh viện của người dân miền Tây rồi đây sẽ dần lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho niềm tin và sự bình yên trên từng dải đất chín rồng.
Có nhiều nguyên nhân khiến bệnh nhân miền Tây khám vượt tuyến
Theo bác sĩ CK II Võ Hồng Sở - Giám đốc Bệnh viện Tim mạch TP Cần Thơ, có nhiều nguyên nhân bệnh nhân vượt tuyến từ tuyến dưới lên tuyến trên. Như ngoài danh mục thuốc do BHYT khống chế, Bộ Y tế còn quy định danh mục thuốc BHYT được cấp từ trạm y tế, bệnh viện tuyến huyện, tuyến tỉnh... phù hợp với năng lực điều trị.
Ngoài ra, các nguyên nhân khác như cơ sở vật chất, trang thiết bị bệnh viện tuyến dưới chắc chắc sẽ không so được với tuyến trên. Về con người có thể đào tạo được, nhưng bệnh viện công lập tuyến dưới hiện nay đều được giao tự chủ nên chỉ đủ khả năng mua sắm, sửa chữa nhỏ lặt vặt.
Còn việc đầu tư mua máy móc lớn giá trị cao, xây dựng bệnh viện hiện đại khang trang thì phải chờ nguồn ngân sách địa phương đầu tư. Tất nhiên việc này cần thời gian, phải kéo dài nhiều năm.
Bệnh nhân họ muốn tìm đến bệnh viện tuyến trên, một phần do tuyến trên có đủ thuốc đặc trị và đầy đủ máy móc hiện đại, cơ sở vật chất tốt... tất nhiên còn do bệnh nhân có khả năng tài tính tương đối.
Bệnh nhân miền Tây chiếm bao nhiêu phần trăm trong bệnh viện lớn ở TP.HCM?Thống kê từ các bệnh viện chuyên khoa, tuyến cuối hàng đầu tại TP.HCM cho thấy một thực tế gây choáng: có tới 60%, thậm chí có lúc 70% bệnh nhân đến thăm khám và điều trị là người dân từ các tỉnh, thành, trong đó khu vực miền Tây - Đồng bằng sông Cửu Long luôn chiếm tỉ lệ cao nhất.
Cuộc hành quân đêm và nỗi lo 'rớt toa': Vì sao người miền Tây mắc bệnh nan y cao, cách nào để phòng ngừa?Không phải ngẫu nhiên mà các bệnh viện chuyên khoa ung bướu tại TP.HCM luôn ghi nhận lượng bệnh nhân đông nhất đến từ khu vực miền Tây - Đồng bằng sông Cửu Long.